Якутские буквы:

Якутский → Якутский

мөрөйдөөһүн

аат. Элбэх буолан кими эмэ көмөлөөн куолааһын. Нас тупление, нападение на кого-л. сообща с кем-л.
Бу дьоннор хас мунньах аайы уларса сылдьан мөрөйдөөһүннэрэ, соруйан миигин салалта түһүлгэтиттэн туоратарга дьон санаатын түмэ са тааһын этэ. В. Протодьяконов
Бу урук ку курдук ыла-ыла, наар биир киһини мөрөйдөөһүн буолбатах. В. Яковлев
Куһаҕан дьон түмсэн мөрөйдөөһүннэрэ к үү ст ээх сан аа лааҕы да и э ҕэҥнэтиэхтэрин, тумнар, чугуйар, атаҕынан күрүүр эҥин курдук быстах өйгө-санааҕа киллэриэхтэрин сөп. ПБН КДьСО

мөрөйдөө

туохт. Элбэх буолан көмөлөөн кими эмэ куолаа. Наступать, нападать на кого-л. т ол п ой , и зв од и т ь, т е рзать кого-л. всем миром, сообща
[Мунньах ха олорооччулар] бары мөрөйдөөбүттэригэр Новгородов олус ыгымсыйан оҕолуу марылаччы ытаан барда. Эрилик Эристиин
Айдар дьиэлээри гыммытын, оҕонньордоох уолу икки өттүттэн мөр ө й д ө ө н ыыппатылар. Н. Лугинов
[Уолат тар] и к к и э н к и к с э -к и к с э н а а р к иһини мөрөйдүүллэр, куттаан тахсаллар. В. Яковлев
Элбэх буолан тугу эмэ бул, буулаа, сүгүннээмэ (кыыллары этэргэ). Преследовать кого-л. сворой, стаей
Сарсыарда боруҥуйга туран табаларын хомуйа бараллар. Табаларын баҕар түүн бөрө мөрөйдөөбүтэ буолуо. Амма Аччыгыйа
Дэриэбинэ ыттара бу билбэт ыттарын маҥнай туоратыах, атаҕастыах курдук мөрөйдөөн көр өн баран, аһыылара олус сытыы ларын билэн, тохтообуттара. «ХС»
ср. монг. мөрий ‘ставка, заклад, пари’, кирг. мөрөйлөш ‘состязаться (в беге, в скачках)’

Якутский → Русский

мөрөйдөө=

нападать на кого-л., выступать против кого-л. (сообща); миигин бары мөрөйдүүллзр на меня все напали; дэлби мөрөйдөөн саҥардыбатахтар все, выступив против, не дали ему говорить.


Еще переводы:

мөрөйдөһүү

мөрөйдөһүү (Якутский → Якутский)

мөрөйдөс диэнтэн хай
аата. Истээччилэр дьэ өйдөөн, хаһыы-ыһыы, мөрөйдөһүү буола түһэр. Күн нүк Уурастыырап. Хомойуох быатыгар, биһиэхэ утарыта турсуу, хардарыта мөрөйдөһүү күммүтүн-дьылбытын үк сүн ылар. «Чолбон»

мөрөйдөс

мөрөйдөс (Якутский → Якутский)

мөрөйдөө диэнтэн холб. туһ. Бу да дьон икки өттүттэн мөрөйдөһөн бүтэн да хаа лы ах дьыа ланы бүтэрбэккэ сылдьаллар. «ХС»

киччиргэннээх

киччиргэннээх (Якутский → Якутский)

киччиргэн диэн курдук
Кылбановскайы урукку курдук, бары мөрөйдөөбөтөхтөрө, бу киччиргэннээх түгэҥҥэ кини диэки таттарааччылар да син бааллара. В. Яковлев
Иккиттэн биир киччиргэннээх кэм кэллэ. Улуро Адо (тылб.)

үрүт

үрүт (Якутский → Якутский)

аат.
1. Туох эмэ үөһэтэ, үөһээ ньуура. Верхняя часть, верх, поверхность чего-л.
Өрүс үрдэ үрүмэтийэн Үүт мэндээр эргийдэ. Т. Сметанин
Дьиэ үрдүттэн буор тохтон саккырыыра. «ХС»
Хотон үрдэ намыһах буоллаҕына сүөһү ордук мөлтөх туруктанар. СЫаКЫ
2. Дьиэ ис өттүттэн үөһэ сабыыта. Верхнее внутреннее покрытие помещения, потолок
Үрүппүтүн сабыы билигин проблема буолбатах, ырыынакка тиийиэххэ эрэ кэрэх. ДьХ
Былыр-былыргыттан үгэс буолбут ньыманан балаҕан буоллун, нуучча дьиэтэ буоллун, үрүтү өһүө үрдүгэр тэлгэтэ ууруу буолар. АЭ ӨӨКХ
Айах үрдүн аһаа (охтор) (кымыс үрдүн ис) — ас үрдүн аһаа диэн курдук (көр ас III)
Бу түһүлгэҕэ түһэн айах үрдүн аһаа! Сырыы киһитэ сылайбытыҥ буолуо, айан киһитэ ааспытыҥ буолуо. Ньургун Боотур
[Казахстаҥҥа] Кэс тыл бэрдин кэпсэттибит. Кымыс үрдүн истибит. Күннүк Уурастыырап
Айах үрдүн охторон, далбар мааны бөҕөнү көрсөн, Сахаар оҕонньор айанньыттар быыкайкаан дьиэлэрин баар-суох бастыҥ оронугар талбытынан нарайан хоммута. В. Яковлев
Сир үрдүн бааһырдан сылдьар — сири <буору> бааһырдан сылдьар диэн курдук (көр бааһырт). Мин да төһө өр сир үрдүн бааһырдан сылдьыахпын аны кэлэн сир-уот былдьастамый? Н. Лугинов
Сүһүөҕүн үрдүгэр сылдьар — күөгэйэр күнүгэр сылдьар диэн курдук (көр күн). Убайа үксүн киниэхэ, сүһүөҕүҥ үрдүгэр сылдьар киһиэхэ, эрэнэн арытардыгар букатын ыһыктынан кэбиспит курдук, ыараханнык өйөнөн сыҕарыҥныыр. П. Аввакумов
Эн билигин сүһүөҕүҥ үрдүгэр сылдьар, күүһүҥ-уоҕуҥ үрдэ буолбат дуо?! М. Горькай (тылб.)
Сыарҕа үрдүттэн отун көр сыарҕа. Эрдэттэн маһы мастааһын, саһааннааһын, кэмигэр тиэйэн киллэрии диэн суох, бары сыарҕа үрдүттэн оттунан олороллор. ТСР. Сылгыта сылгы үрдүнэн барбыт, ынаҕа ынах үрдүнэн барбыт фольк. — сылгыта, ынаҕа олуһун дэлэйбит, үксээбит. Скот его расплодился (букв. кобылы его через кобыл пошли, коровы его через коров пошли). Үрдүгэр түс — 1) кими эмэ күүскэ мөҕөн-этэн, саҥараниҥэрэн бар. Набрасываться с руганью на кого-л.
Уолум майгытыттан, сигилититтэн кэлэйэн олоробун. Абабар ытыы-ытыыбын, ити оҕонньорум үрдүгэр түһэбин да, кини даа хайдах гыныай. А. Софронов
[Аада ити киниискэни булбута буоллар] тута айдааран туруо, кэргэнин үрдүгэр түһүө, миигин үҥэн кыра куораты таарыппакка ыытыа этэ. В. Протодьяконов
Кини бу сырыыга Арбатскай үрдүгэр түспүтэ. В. Яковлев; 2) тугу эмэ түргэн үлүгэрдик, үлүмнэһэн харбаа, харбаан ыл. Набрасываться на что-л., хвататься за что-л. Килиэп үрдүгэр түстүлэр
Маска ууран аҥарын сүгэнэн хайа охсон ылан түҥэтиннилэр. Амма Аччыгыйа
Өлөөнчүк үөрүүнэн саа үрдүгэр түстэ. Болот Боотур; 3) тугунан эмэ күүскэ үлүһүй, таттаран туран дьарыгыр. Сильно увлекаться чем-л., тянуться к чему-л.. Киэһэ аайы дискотека үрдүгэр түһэр
Аһаан бүттэ да кинигэ үрдүгэр түһэр. НАГ ЯРФС II
Настаа кыыс сололоно эрэ түстэр, кинигэ үрдүгэр түһэр идэлээх. «ХС»
Үрдүгэр уот отун көр уот II. Баччааҥҥа диэри сорудахтарын толоро иликпин. Кэлэннэр үрдүбэр уот оттоллоро буолуо. НАГ ЯРФС II
Үрдүгэр үҥкүүлүүр көр үҥкүүлээ. Бу дьиккэрдэр үрдүбэр үҥкүүлээтэхтэрин. Л. Попов
Норуоту көмүскээччилэр хаайыллаллар, оттон тойоттор, ырҕайбыт истээхтэр, көҥүл лоһордоһоллор, биһиги үрдүбүтүгэр үҥкүүлүүллэр. А. Фёдоров
«Буолумуна, иэстэһии буоллаҕа, көҥүл үрдүбэр үҥкүүлээн эрдэххит», — дии санаата да, бөтөн хаалла. Н. Апросимов. Үрдүгэр чохчойор кур. — кими эмэ кэрээнэ суох мэлдьи атаҕастыыр, муҥнуур-сордуур. Постоянно унижать, оскорблять кого-л. (букв. на нём испражняется)
[Күөх Көппө:] Бары мин үрдүбэр чохчойдохторой, миэхэ тойомсуйдахтарай. Суорун Омоллоон
Били Толоон уола Хабырыыс сүөһү умсар баҕайыта ини. Ол аайы мин үрдүбэр чохчойоро биллибэт. «ХС». Үрдүнэн ааһар (барар) — наар ким эмэ үрдүнэн буол, кинитэ суох буолума. Постоянно обрушиваться, наваливаться на кого-л. (напр., хлопоты, испытания)
Хас ыалдьыт, хоноһо — барыта мин үрдүбүнэн ааһар. А. Софронов
Урут мунньах наар Акулина Евстафьевналаах үрдүлэринэн ааһара. Софр. Данилов
Нэһилиэккэ ыытыллар хас тэрээһин, тойоттору көрсүү, атаарыы барыта мин үрдүбүнэн барара. «ХС». Үрдүнэн көтөр — туохтан эмэ кыһыйбытын-абарбытын киминэн эмэ таһаарар. Выместить свою обиду, злобу на ком-л.
Сүрэххэ-быарга мунньуллубут абаны-сатаны ханна тарҕатыаҕы билбэт буолбут дьон эмиэ кини үрдүнэн көтөллөр. Эрилик Эристиин
Ол Кыталыктаах таҥаратын дьиэтигэр олорор ороспуонньуктар түбэһэн эн үрдүгүнэн көтөөйөллөр? «ХС». Үрдүнэн күөх оту тэлгэтэн баран, түгэҕинэн үөдэни дьө- лө хаспыт — ис дьиҥин кистэнэ сылдьар, сирэй көрбөх. Лицемер, таящий злобу против кого-л. (букв. сверху настлавши зелёной травы, под низом бездну прорыл). Үрдүнэн үрүҥ чыычааҕы, аннынан сур күүдээҕи аһарбат — бэргэнник ытар, тугу да аһарбат. Стрелять без промаха
Үрдүбүтүнэн үрүҥ чыычааҕы өрө көтүппэтэрбит, анныбытынан уһуктаах тумустаах сур күүдээҕи даҕаны аһарбатарбыт ханнык этэ диэн ытар дьон буолуохтаахтар. Н. Заболоцкай. Үрдүттэн саба быра- ҕан — ис дьиҥин билбэккэ, күдээринэ. Не вникая в суть дела
Сүбүрүнүтүөтү дьон үксэ, иһин-таһын ырыҥалаабакка, үрдүттэн саба быраҕан, байылыат олбохтоох, көтүтэр кынаттаах көҥүлбосхо олоххо холуу саныыр. «ХС». Үрдүттэн түһүмэ — кимтэн эмэ арахсан биэрбэккэ буулаа, салгыт, хал оҥор. Постоянно приставать к кому-л., надоедать, докучать кому-л. (букв. не слезать с кого-л.)
Ити буоллаҕына мин эһиги үрдүгүтүттэн, үүрэ иликкитинэ, сэттэтэ түһүөм. В. Яковлев
Сыҥааҕа тахсыаҕыттан, тос мааскатын ылыаҕыттан ыла Чиэппэрдээх Дьэллиги үрдүттэн түспэккэ, үрүт үрдүгэр соруйарын тосту уураппыта. «ХС». Үрдэ суох — туох да былаана, бэрээдэгэ суох, аҥар кырыытыттан (хол., тугу эмэ суох оҥор, кыдый). Беспорядочно, без разбора (напр., истреблять, уничтожать)
Ол билигин да хатыҥы, талаҕы үрдэ суох кэрдии туох аанньалаах үһү. П. Аввакумов
Саас куһу-хааһы, көтөрү туох да үрдэ суох кыдыйыы көтөр-сүүрэр эстэригэр тиэрдиэ. Булчуттарга к. Үрдэ суох хаһааҕа (баһаарга) киир- бит — күрүөтэ (күлүүһэ) суох окко (үпкэ) киирбит диэн курдук (көр күрүө)
Үрдэ суох хаһааҕа киирбит, таптаабытынан хоро таһар итинник ымсыы, иҥсэлээх дьон кытаанахтык сэмэлэниэх тустаахтар. «Кыым». Били дьахтар иҥсэтэ батарымына, киһи тахса сылдьыан тулуйумуна, оҕуһун кимиэхэ эрэ өлөртөрө охсон, үрдэ суох баһаарга киллэрэн чалбааттатара буолуо. «Кэскил». Үрдэ үүс бэргэһэ, анна адьыр уу — көстөр дьүһүнэ мааны эрээри, иһэ (быһыыта-майгыта) түктэри куһаҕан, сидьиҥ. соотв. хорош лицом, да чёрен душой (букв. сверху — рысья шапка, снизу — грязная вода — о людях с обманчивой внешностью). — Киэбир, чолоҥноо, эн да үрдүҥ үүс бэргэһэ, анныҥ адьыр уу ини, — Бүөтүр Уйбаанабыс, хойохтоох санаата хойдон, харыс үрдээбиккэ дылы буолбут. «Кэскил». Үрүт күүстээх — дуоһунаһынан, солотунан туһанан дьоҥҥо бэйэтин санаатын соҥнуу сатыыр киһи. Используя своё превосходящее должностное положение, навязывающий своё мнение другим. Кини тойон буолан, үрүт күүстээх, ол иһин мин тылым, төһө да кырдьык буоллар, хаалар. Н. Григорьев. Үрүтүн үөһэ (үрүт үрдүгэр) — биири, этиллибити хос-хос (хатылаа, лэбэйдээ). Надоедливо, многократно (повторять одно и то же)
Бу курдук Ыстапаан Бэдэһиэйэп үрүтүн үөһэ саҥаран көмөлүйэн ыгыллан барда. Бэс Дьарааһын
Никон оччолорго, үгүс киһи мөрөйдөөһүнүгэр баһыттаран, өрүү биири үрүт үрдүгэр кэлиилии кэбэ туран, уус тыллаах Уйбаан тииһигэр үгүстүк кыбыллара. Н. Апросимов
Төрөппүттэр оҕоттон арахсыбакка хас күн аайы биири үрүт үрдүгэр этиэ суохтаахтар. Дьиэ к.

мөрөйдөт

мөрөйдөт (Якутский → Якутский)

мөрөйдөө диэнтэн дьаһ
туһ. Эһэ буоллаҕына сааһыгар тыа чуумпутугар бүгэн үөскээбит баҕайы, төһө да абааһыта киирбитин иһин, бачча үгүс өстөөххө мөрөйдөтө үөрэммэтэх буолан, син дьулайа, толло санаабыт. Н. Заболоцкай

табыйталаа

табыйталаа (Якутский → Якутский)

табый диэнтэн төхт
көрүҥ. Аллаах аттыы сиэллэрэн Айанныыра өрө көтөн, Табыйталаан түһүөлүү Таастаах бардам Бүлүү. Л. Попов
Халла Элэмэһэ [ат] аймаһыйбыттыы кистээн дьырылаппыта, тугу эрэ сибиэркээбиттии чигдини тоҕута табыйталаабыта. И. Федосеев
[Митя] мөрөйдөөбүт өстөөхтөрү табыйталаан ыһыталаан кэбиспит. В. Осеева (тылб.)

бэй

бэй (Якутский → Якутский)

саҥа алл. Дьиктиргээһини, сөҕүүнү көрдөрөр. Выражает удивление, изумление чем-л. — Биһиэхэ, «Кытыл тураҥҥа», биир саҥа ыал эбилиннэ
— Бэй, ол кимий? — Андриан сэргэҕэлии түстэ. М. Доҕордуурап
[Чокуурап:] Кыһаммыт киһи дьону булуо этэ эбээт. [Үчүгээйэп:] Бэй, доҕор! Бу да киһи тылын. Ол хантан? С. Ефремов. Бэй, эһиги киксибиккит дуу? Мөрөйдөөҥҥүт хайаары гынаҕыт? Кырбаары гынаҕыт дуо? А. Федоров

тарахачыт

тарахачыт (Якутский → Якутский)

тарахачый диэнтэн дьаһ
туһ. Икки-үс милииссийэ соҕотохто баар буола оҕустулар да, хара бэкир киһини мөрөйдөөн ылан, сержант хоһугар тарахачытан киллэрдилэр. Н. Заболоцкай
Толлоойук буруйдааҕы [кырса оҕотун] сабырҕаҕыттан өрө ыйаан тарахачытан, тордох аттыгар аҕалбыта. И. Федосеев
Громовик сүдү бэйэтэ сулбу ойон туран, икки ойуунан лааппылааҕы ситэ баттаабыта уонна саҕатыттан харбаан өрө тарахаччыппыта. В. Санги (тылб.)

куолаа

куолаа (Якутский → Якутский)

туохт. Кимиэхэ эмэ киксэн баран сабыта түс, кими эмэ хас да буолан көмөлөөн, мөрөйдөөн саҥар. Нападать вместе по сговору на кого-что-л., действовать сообща против кого-л.
Ыл, Даарыйа, бу киһиэхэ куолаан аһаҕас соҕустук саҥарыах, оччоҕо эрэ бу чой бас өйдүүһү. У. Нуолур
Халлаантан илэ сырдык күн түспүт диэн соһуйдубут, Хараҕын уотун чаҕылҕан сырдыгар холуйдубут Уонна куолаан күүспүтүнэн тутарга соруннубут — Ол түмүгэр бу иэдээҥҥэ түбэһэн сордоннубут. Ш. Руставели (тылб.)

саҥарт

саҥарт (Якутский → Якутский)

I
1.
саҥар диэнтэн дьаһ. туһ. Саҥарбаты саҥардыам, Тоҥмуту ириэриэм, Токуру көннөрүөм. А. Софронов
Кыргыттар мөрөйдөөн, күлэн-салан Кирилэни саҥарпатылар. Н. Заболоцкай
2. көсп. Атын омук суруйааччытын айымньытын тылбаастаан таһаар. Дать возможность заговорить на другом языке (перевести и издать произведения иноязычных писателей)
Семён Данилов Россия, Кавказ, Украина, Узбекистан, Латвия, Бурятия уо. д. а. сирдэргэ олохтоох бэйиэттэр айымньыларын сахалыы саҥардыбыта. Д. Васильева
II
туохт. Тугу эмэ сэлбийэн эбэтэр тупсаран саҥатытан оҥор. Ремонтируя или частично переделывая, придавать чему-л. новизну, обновлять, освежать что-л. Быйыл саас элбэх эргэ дьиэни саҥардан уонна саҥа дьиэлэри тутуохпут. М. Доҕордуурап
Аада бүгүн олуһун оҥостуммут, …… тыҥыраҕын лааҕын саҥардыбыт, хааһын хараардынан хаймыылаабыт, пуударанан сирэйин туналыччы туртатыммыт. В. Протодьяконов
Бу тэрилтэлэри саҥардан сэбилээһини түргэтэтэри …… хааччыйарга. «Кыым»