көр мөссүйүөн
Хааһына көмөлөһөрө буоллар, бөнсүйүөҥҥэ ыллаллар, үөрэттэрэн көрүллүө этэ. Суорун Омоллоон

аат. Нэдиэлэ алтыс күнэ. ☉ Суббота
Микиитэ субуоталарга мөссүйүөнтэн дьиэтигэр кэлитэлиир буолла. Амма Аччыгыйа
Субуотаҕа «таансы» буолар. И. Гоголев
Кини миэхэ сэһэргэһэ субуота киэһэ оҥостон кэлиэх буолла. «ХС»

дьүһ. туохт. Буралла сылдьар баттаххын арбатан сүүр. ☉ Бежать, бросаясь в глаза своими растрепанными, взлохмаченными волосами
Кыра Уйбаан, суорҕан ырыысатын кэппитинэн, мөссүйүөн хоһугар куотан тэлээрис гынан хаалла, кэнниттэн Эрдэлиир «ойуун» куотан, маҥан сылгы сиэлинэн оҥостуммут баттаҕа арбахачыйа турда. Амма Аччыгыйа

кэл диэнтэн төхт
көрүҥ. Микиитэ субуоталарга мөссүйүөнтэн дьиэтигэр кэлитэлиир буолла. Амма Аччыгыйа
Хаста да быраһаайдаһа-быраһаайдаһа, уончалыы хаамыыны тэйсэ-тэйсэ хат төннөн кэлитэлииллэр. Н. Заболоцкай
Преподавателлэр болдьоммут бириэмэ туолуута биирбиир кэлитэлээн истилэр. Н. Лугинов

көр ампаалыктан
Аһаан-сиэн, үрүүмкэ көтөҕөн, ампаалыктаһан, алҕаһан хайаан баран, утуйуу буолла. В. Яковлев
Мөссүйүөн дьоно сарсыарда ампаалыктаһан тимир куруусканан итии ууну сомсон иһэллэр. Амма Аччыгыйа
Аймалҕан буолан, утуйа сытар дьон оронноруттан тураннар, баһаарынайы ыҥыран ампаалыктаһыахтарыгар диэри, уот элбэҕи сиэбитэ. П. Аввакумов

көс I 1 диэнтэн холб. туһ. Микиитэ дьонун кытта көсүһэн иһэн, аара мөссүйүөҥҥэ хаалла. Амма Аччыгыйа
Урукку кыһалҕата суох көрдөөх олохторо Сеняны кытары көсүһэн хаалбытыныы бука бары санааҕа-онооҕо түстүлэр. Н. Лугинов
Охоноон, табалаах көс дьону кытта көсүһэ сылдьан баран, Тоҥуһукаан үрэҕэр баай ыалы булбут. Л. Попов

сыһыан т., к э п с. Сэрэйиини, сабаҕалааһыны көрдөрөр (быһыыта, бадаҕа, баҕа р). ☉ Выражает предположение, догадку говорящего (однако, однако же, может быть, возможно)
Оҕо бэйэтэ баҕарар буоллаҕына, наака, мөссүйүөҥҥэ киһи ылларыа этэ. Болот Боотур
Билбитэ буолуо. Наака, тустаахха кыһыылаах буолуо, ээ-ээ? «ХС»
Онтон үөһэ тыынна, олох уоскуйда, наака. «К»
русск. однако

туохт.
1. Тугу эмэ (хол., убаҕаһы) кыра иһитинэн баһан ыл. ☉ Черпать чем-л. что-л. (жидкое, сыпучее)
Мөссүйүөн дьоно сарсыарда ампаалыктаһан тимир куруусканан итии ууну сомсон иһэллэр. Амма Аччыгыйа
Чымаан кинээс …… хамсатынан табаҕын сомсон ылаат, хататын сахпытынан барда. Эрилик Эристиин
Уол мууһу ойбоннуу тэһэн баран, солуурунан ууну толору сомсон ылла. «ХС»
2. көсп. Тугу эмэ бэрт элбэхтик, өлгөмнүк бул, туохха эмэ үгүөрүтүк тигис. ☉ Извлекать, получать что-л. в большом количестве, в изобилии
Дьон бары сайын барахсан быйаҥыттан сомсон хаалаары үлүмнэһээхтииллэр. И. Гоголев
Норуот ырыаһыта айар тиэмэтин олохтон бэйэтиттэн сомсор. «ХС»
[Нүөлсүтүллүбүт] сиртэн гектаартан ортотунан сүүрбэ биэс-отут сэнтиниэр оту сомсоллор. Ходуһа х.
ср. каракалп. шөмиш ‘черпак (то, чем черпают)’

иэмин-дьаамын биэрбэт (биллэрбэт) - сөбүлэһэринсөбүлэспэтин биллэрбэт; чопчу, өйдөнөр курдук быһаарбат, эппэт. ☉ Не выражает своего отношения, мнения (соотв. ни да ни нет); остается неприступным, недоступным для кого-чего-л.
Микиитэни мөссүйүөҥҥэ олохтуур туһунан учууталы кытта биэлсэр кэпсэтиэх буолла. Дьөгүөрдээн иэмин-дьаамын оччо биэрбэккэ, дьонун кытта сүбэлэһиэх буолан хаалла. Амма Аччыгыйа
Дьикти кыыскын. Туохтан куота түһэҕин. Иэмҥин-дьаамҥын тоҕо биллэрбэккин? Р. Баҕатаайыскай
Бастакы сырыыга Кирилл Семенович иэмин-дьаамын биэрбэтэҕэ. Көннөрү «көрүөхпүт» диэн кэбистэ. «ХС»; иэмэ-дьаама биллибэт (суох) - быһаарыыта суох, туга-ханныга, дьүүлэ-дьаабыта биллибэт, мунаах. ☉ Неопределенный, неконкретный, нечеткий; беспорядочный
- Тугу кэпсэтэллэрий? - Тыаһыт эмиэ ыйытар. - Иэмэ-дьаама суох сэһэннээх дьон... Л. Попов
Хос иһиттэн иэмэ-дьаама биллибэт саҥа иһиллэр. Н. Якутскай
Кини бас-баттах, иэмэ-дьаама суох тыллаһарын бүгүн эрэ истибиппит баарай. Софр. Данилов. Мин хойутаан утуйдум уонна түүнү быһа иэмэ-дьаама биллибэт түүллэри түһээн таҕыстым. ПН ДН

туохт.
1. Туох эмэ туһугар үбүнэн эбэтэр аһынантаҥаһынан босхо биэр. ☉ Безвозмездно вносить денежные средства или какие-л. предметы в пользу чего-л., жертвовать чем-л. [Сэмэн Сэмэнэбис:] Билигин сэриигэ бааһырбыт дьон туһаларыгар үчүгэйдик сиэртибэлээбит киһи уордьаны ыла сыһыа этэ. Н. Неустроев
Мөссүйүөн аһылларыгар бүтүн дьиэни сиэртибэлээбитим. Болот Боотур
Билигин биэс мөһөөҕү …… эһиги училищеҕытыгар сиэртибэлиибин. Н. Якутскай
2. Туохха эмэ сүтүктэн (хол., сэриигэ) эбэтэр биири батыһан атыҥҥа сүүйтэр, ночоотур. ☉ Принести что-л. в жертву
Мин, наада буоллаҕына, бэйэбин сиэртибэлиирбин кэрэйиэм суоҕа диэбит бигэ тылбын, быһыыта, толордум. Эрилик Эристиин
Норуоту босхолуур иһин үтүө дьон олохторун сиэртибэлииллэр. А. Сыромятникова
Дьахтар улахан туһугар кыранан сиэртибэлиир. Олох сокуона оннук. Э. Соколов
3. саахымат., дуобат. Кыайар сыалтан күүстээх фигураны мөлтөх фигураҕа уган биэр. ☉ Жертвовать какой-л. фигурой (в шахматах, шашках)
Харалар иккис ньыкааларын сиэртибэлииллэр. ПВН СБК
Фомин сиэртибэлиэм диэн былааннаммыта сыыһатын сибилигин эрэ көрөн, төбөтүн быһа илгистибитэ. НСС ОоО