прил. набаат; набатный колокол набаат куолакала.

м. набаат, дүрбүөн; бить (в) набат 1) набаатта оҕус, дүрбүөннэ тарт; 2) перен. өрө күүрт, түм.

I
туохт. Саҥаран-иҥэрэн, кэпсэтэн, күүгээни таһаар (элбэх киһи хоһооно иһиллибэт тэҥҥэ саҥатын, көтөр-сүүрэр саҥатын туһунан). ☉ Шумно, громко разговаривать (напр., о гомоне многих людей). Мустубут дьон аймалаһа түстүлэр. Мунньах дьоно аймалаһан таҕыстылар
□ Таһырдьа элбэх дьон саҥата аймалаһар. А. Софронов
Эмискэ субу чугас хаас саҥата аймалаһа түстэ. Софр. Данилов
Хоптолор өрө аймалаһан, үөс диэки сыҕарыйан биэрэллэрэ. И. Федосеев
II
даҕ. Күүгүнэс, хоһооно иһиллибэт (элбэх киһи, кус-хаас саҥатын туһунан). ☉ Громкий, шумный, невнятный (о разговоре многих людей, криках птиц)
Абарар аймалас саҥалар, Хааҥҥа-хаан, уокка-уот кытыастар, Өргөйөр өрөгөй набааттар, Сүүл этиҥ, чаҕылҕан тоһуттар. С. Данилов
Өй мэйдээх тулуйбат үлүгэрэ буолла. Ким тугу этэрэ биллибэт, биир кэм аймалас. П. Филиппов
◊ Ыам кумаарын курдук ыамалас, аас ньаалаҕайын курдук аймалас фольк. — туох эрэ сиэрэ суох үксүн, хойуутун уонна айдааннаах-күүгээннээх буоларын хоһуйан этэр көһөр олук. ☉ Фольклорная формула, живописующая несчетное количество чего-л. очень шумного, беспорядочного
Ыам кумаарын курдук ыамалас, Аас ньаалаҕайын курдук аймалас Аармыйатынан ааллаан Ийэ дойдубутугар киирбитэ [Гитлер]. Саха нар. ыр. II

даҕ.
1. Олус улахан тыастаах-уустаах, ньиргиэрдээх. ☉ Чрезмерно шумный, грохочущий
Киинэ дарбааннаах муусуката Кыайыы маршын ньиргиттэ. И. Эртюков
Улуу Москва Орто дойду Дарбааннаах охсор куолакала, Аан дойду Дарбааннаах набаата буолар эбит. С. Зверев
Кинини иитиллибит эбэтин дохсун дьулусхана, саа тыаһын дарбааннаах дуораана барыта үөрдэрэ. И. Данилов
2. көсп. Түрбүөннээх, аймалҕаннаах. ☉ Суматошный, тревожный, беспокойный
Дарбааннаах күннэргэ хараҥа ыыспа балаҕаннарга баайдар, эргиэнньиттэр, ойууннар быгыалаһан, өндөҥнөһөн, дугдуҥнаһан эрэллэр. Амма Аччыгыйа
Манчаары Баһылай маҥан ата Дарбааннаах айаҥҥа турбута. М. Ефимов
3. көсп., үгэрг. Олус омуннааһыннаах, дарбатыылаах, күүркэтиилээх. ☉ Сильно преувеличенный; чрезмерно приукрашенный (напр., о речи)
Аҕа дойду сэриитин бэтэрээннэрин кэпсээннэрэ сүрдээх судургу, туох да дарбааннаах тыла-өһө, чабыланыыта суох. Ф. Софронов
Дарбааннаах тылгынан албыннаа, Моойдоох баскын кытта атыылаа. С. Васильев
Дарбааннаах тыл бэрт дөбөҥнүк күдэн кэриэтэ көтөр даҕаны. «Чолбон»