прил. I. (производящий шум) айдааннаах, күүгээннээх; шумная компания айдааннаах компания; 2. (оживлённый) тыас-таах-уустаах, айдааннаах, күүгээннээх; 3. (сенсационный) дарбааннаах; шумный успех дарбааннаах ситиһии.

прил. разг. 1. дэлбэритэ барар, улахан тыастаах, хатан; 2. перен. дарбааннаах, дорҕоонноох; трескучие речи дорҕоонноох этиилэр; # трескучий мороз бытарҕан тымныы.

күлүбүрэй диэнтэн тиэт
көрүҥ. Киниэхэ дарбааннаах тыл-өс, өрүтэ күлүбүрэйбэхтиир этии, соһуччу эпиитэт эҥин хоһоону киэргэтэн киирбэттэр. П. Аввакумов

сыһ.
1. Олус улаханнык, сатарыыр гына (тыаһаа, саҥар). ☉ Очень громко, раскатисто (разноситься, греметь, кричать)
Тымныы, буурҕа оонньуурдаах Дьыбардаан оҕонньорбут Дарбааннаахтык саҥартаан Дьаҥыдыйа олорбут. К. Туйаарыскай
Аны өссө биирдэ, дарбааннаахтык тоҥсуйан, уһугуннаран көрөргө быһаарбыттара. «ХС»
2. Сиэри таһынан киэҥник, омуннаахтык. ☉ Широко, пышно; напыщенно, сверх меры
1976 сыллаахха АХШ судаарыстыба быһыытынан тэриллиилэрин икки сүүс сыллаах үбүлүөйэ дарбааннаахтык бэлиэтэммитэ. «Кыым»

айаар диэнтэн хай. аата. Кини сүрэхтээх дьиҥ үлэһит киһи, саамай сөбүлээбэт суоллара дарбааннаах тылларынан айаарыы, хараҕы баайыы, тыл дьыалаттан арахсыыта. Г. Окороков

туохт. Бэрэмэдэйи ыҥыырт. ☉ Навьючить (на лошадь) переметную суму
Арбааһына дарбааннаах. Хоһоонуҥ да поэттар киэнигэр холоотоххо, сымсах баҕайы. Хайдах эрэ ынаҕы ыҥыырдаан, бэрэмэдэйдээн баран, миинэн иһэри санатар. Р. Кулаковскай

сыһ.
1. Улаханнык, ыраахха диэри дуораһыйан иһиллэрдии. ☉ Очень громко, раскатисто, отдаваясь эхом. Куолаһа дуорааннаахтык иһилиннэ
2. көсп. Күүрээннээхтик, дарбааннаахтык (хол., саҥар). ☉ Громогласно, вызывая реакцию (напр., говорить)
Мин саҕа дуорааннаахтык саҥарбыт суох ини. С. Данилов

сыһ. Эр санаалаахтык, кытаанахтык, дарбааннаахтык (саҥар). ☉ Мужественно, твёрдо, с вызовом (говорить)
Имэҥнээхтик эттэҕим буоллун, Саталаахтык саҥардаҕым буоллун, Дьыбардаахха тыыннаҕым буоллун. Өксөкүлээх Өлөксөй
Ороссолуода Оччугуй дьонун оҕолоро …… Саргылаах олох Сайдарын иһин Саталаахтык саҥарбыттара, Санааларын ууран үлэлээбиттэрэ. Н. Степанов

аатыр диэнтэн хай. аата. Быйыл булчуттар өлгөмнүк бултуйан, аатырыы бөҕөнү аатырбыттар
□ Аҕыйах сыл буолаат, республикаҕа Павлов агрегата, Исаков стоговоһа тарҕанар; ол дьон аатырыы бөҕө. «ХС»
◊ Албан аатырыы үрд. — киэҥник, дарбааннаахтык сураҕырыы. ☉ Громкая слава
Үчүгэй үлэ — ынаҕы ыы, Төрүөх ылыы, сүөһү көрүү. Үлэҕэ баар — албан аатырыы, Үлэ — ырыа, үлэ — үөрүү. Дьуон Дьаҥылы

даҕ.
1. Ыраахха диэри эҥсиллэн, дуораһыйан иһиллэр (куолас, тыас). ☉ Отдающийся эхом (голос, звук)
Көҥдөй уһаат иһигэр саҥаран эрэрдии сүрдээх дуорааннаах куоластаах эбит. Р. Баҕатаайыскай
Хайаҕа, тыаҕа бултуур киһи куолаһа дуорааннаах. А. Сыромятникова
Саала иһин сатарытар дуорааннаах куолаһы аан маҥнай мин ол онно истибитим. «ХС»
2. көсп. Күүрээннээх, мөккүөрдээх, дарбааннаах. ☉ Спорный, дискуссионный
Боппуруос дуорааннаах, улахан кэпсэтиилээх буолан уһуннук олорбуппут. «Чолбон»