даҕ. Сытыы харахтаах; барытын болҕомтолоохтук бэлиэтии көрөр. ☉ Наблюдательный; остроглазый, зоркий
Хата, кини обургу, сырбалдьыйан, онно да сытыыта, көрүгэһэбилигэһэ бэрдинэн булан ылара [эймэҥнэс киһи ортотуттан-аргыһын]. Н. Лугинов

ПУОС  аат.

1. Кэтэбилгэ-манабылга турар харабыл. ☉ Пост (военный). Уҥа учаастак аһаҕас, үрдүк сир буолан, күнүһүн биир пуоһу, түүнүн патруллары эрэ ыытан манаталлара. Н. Якутскай. Аттаах киһи ыксаабыт куолаһынан тугу эрэ хаһыытаабытыгар, пуоска турар киһи кырыарбыт түүлээх бэргэ-һэтин өрө аста уонна ол-бу диэки эргийтэлээн көрдө. Эрилик Эристиин. Барыкаада оҥостуутугар, саһарга, кэтииргэ, пуоска турарга бары көмөлөөн үөрэтиэҕиҥ. Л. Габышев.

2. Тугу эрэ кэтээн көрөр, хонтуруоллуур сир, киин, бөлөх. ☉ Пост (наблюдательный, контролирующий выполнение чего-л.). Туох эрэ баарын, [араадьыйа] ханнык долгуҥҥа үлэлиирин, кыраныыссатааҕы пуоска кэтииллэр. Н. Якутскай. Дьиэ бөдөҥ паныалын оҥо-рор собуот иккис уочаратын тутууга дьокутааттар пуостарын тэрийдибит. «ХС». Быраканьыардааһыны утары охсуһууга сир ахсын пуостар уонна биригээдэлэр тэриллэллэр. «Кыым».

даҕ.
1. Сытыы харахтаах, кыраҕы; ырааҕы үчүгэйдик көрөр. ☉ Обладающий острым зрением, зоркий; наблюдательный
Булчут туох-ханнык иннинэ көрүгэс, сэрэхтээх уонна истигэс, түргэн туттунуулаах, табыгас ытааччы буолуохтаах. Н. Якутскай
Ыт эрэ барыта кылаабынай дьоҕурунан кини ону-маны билимтиэтэ …… сытымсаҕа, истигэнэ уонна көрүгэһэ буолар. АФС БЫ
2. Ырыҥалаан билимтиэ; таба сыаналыыр (хол., инникини эбэтэр туох эмэ уустугу). ☉ Проницательный; умеющий предугадывать, прогнозировать будущее, прозорливый
Кини олох сайдан иһэр саҥа өрүттэрин ордук көрүгэс буолара. Д. Таас
Онуоха эбии Давыдов таптал дьыалатыгар көрүгэһэ суоҕа, онон үгүс кини өйүгэр тиийбэт этэ. М. Шолохов (тылб.)

аат.
1. Кэтэбилгэ-манабылга турар харабыл. ☉ Пост (военный)
Уҥа учаастак аһаҕас, үрдүк сир буолан, күнүһүн биир пуоһу, түүнүн патруллары эрэ ыытан манаталлара. Н. Якутскай
Аттаах киһи ыксаабыт куолаһынан тугу эрэ хаһыытаабытыгар, пуоска турар киһи кырыарбыт түүлээх бэргэһэтин өрө аста уонна ол-бу диэки эргийтэлээн көрдө. Эрилик Эристиин
Барыкаада оҥостуутугар, саһарга, кэтииргэ, пуоска турарга бары көмөлөөн үөрэтиэҕиҥ. Л. Габышев
2. Тугу эрэ кэтээн көрөр, хонтуруоллуур сир, киин, бөлөх. ☉ Пост (наблюдательный, контролирующий выполнение чего-л.)
Туох эрэ баарын, [араадьыйа] ханнык долгуҥҥа үлэлиирин, кыраныыссатааҕы пуоска кэтииллэр. Н. Якутскай
Дьиэ бөдөҥ паныалын оҥорор собуот иккис уочаратын тутууга дьокутааттар пуостарын тэрийдибит. «ХС»
Быраканьыардааһыны утары охсуһууга сир ахсын пуостар уонна биригээдэлэр тэриллэллэр. «Кыым»

I
1. аат. Туох эмэ кыра, бытархай гына быһыллыбыта, кэрчиктэммитэ. ☉ Что-л. мелко нарезанное, нарубленное
Табаҕы ыла охсон, чубуугун кырбадаһынын кытта булкуйар. Л. Габышев
△ Уот, кыым бытархайа. ☉ Искры, брызги огня
Фашистар сырдатар ракетаны бырахтылар. Сырдык кырбадаһыннарынан таҥнары саккыраамахтаан баран, уот хабах уостан, ньимис гынан хаалла. Амма Аччыгыйа
2. даҕ. суолт. Тэбис-тэҥ, кыра уҥуохтаах. ☉ Все одного маленького роста (о ком-л. во мн
ч.). Орто түһүлгэ дойдум Отун-маһын иччилэрэ Оһуор-бичик Ньылахсын уолаттар, Ойуу-бичик Кырбадаһын кыргыттар! П. Ойуунускай
II
даҕ., кэпс. Мындыр өйдөөх, ону-маны бытархайыгар тиийэ сиһилии билэр, көрөр. ☉ Проницательный, наблюдательный, вникающий в каждую мелочь; предусмотрительный
Барыны бары билэ-көрө сылдьар кырбадаһын хамначчыт, чахчы кистэммитин билэр буолан, сыратын ыыппыта. Далан
Лөгөнтөй, кырбадаһын киһи эрэ өтө билэр гына, уҥа дьабалдьыта ибигирээн, уҥуоҕа хамсыы түһэн ылла. Р. Кулаковскай
Суоһар да суол буолар эбит …… уонунан кырбадаһын харах көрүүтүн уйан, туохха да кыаҕа-күүһэ суох, быыкайкаан куобахчаан оҕотун курдук илибирии-салыбырыы турар диэн. В. Яковлев