1. нареч. наверху, вверху; наверх, вверх; күн үөһэ ойбут солнце поднялось; үөһэ олорор он сидит наверху; 2. послелог, упр. осн., исх. п. на, над, выше; халлаан үөһэ на небе; күөл үөһэ над озером; быһыттан үөһэ выше плотины # үөһэ тыын = вздыхать.

1) верхний, находящийся наверху, над чём-л., выше чего-л.; үөһээнги хартыына верхняя картина; 2) вышеуказанный, вышеприведённый; уөһээҥи холобур вышеприведённый пример.

нареч. 1) поверху, сверху; үөһэнэн суруй = писать сверху (напр. школьной доски, листа); 2) в вышине; наверху, вверху (проходить, пролетать); үөһэнэн самолёт ааста в вышине пролетел самолёт.

1) лить, выливать; проливать; разливать; ууну тох = пролить воду; вылить воду; 2) сыпать, насыпать; высыпать, просыпать, рассыпать; тоһоҕону тох = рассыпать гвозди; үөһэттэн дьааһыгы тоҕо тардан түһэрдэ он опрокинул ящик, стоящий наверху (и всё рассыпалось); тоҕо оҕус = разбросать, разлить или рассыпать что-л., опрокинув ударом; эргэ дьиэни тоҕо тарт = разобрать старый дом; 3) перен. разваливать; срывать; үлэни тох = развалить работу; былааны тох = сорвать план.

даҕ. Туох эмэ үөһээ өттүгэр, үрүт өттүгэр баар. ☉ Находящийся наверху, верхний
Ол киһибит Үөһээҥҥи хойуу кугас бытыгын уоһун икки өттүнэн өрө эрийэн кэбиспит. Л. Попов
Тыаһа-ууһа суох ким да суоҕар дьыбааҥҥа сытан сынньана түһүөн баҕарар да, үөһээҥҥи кыбартыыраҕа эмиэ эдэр дьон мунньустубут. ПБН КДЬСО. Үөһээҥҥи Доҥҥа сэрии кэннинээҕи маҥнайгы саас уһулуччу күргүөмнээхтик, тоҕо дьулуруйан кэлбитэ. М. Шолохов (тылб.)

аат., түөлбэ. Сири хаһан баран, ол үрдүнэн туруоруллубут түннүгэ суох, үөһэнэн үөлэстээх ураһа. ☉ Жилище, основание которого зарыто в землю, а стены возводятся, как у урасы (ураһа), без окон, с отдушиной наверху
Чукчалар ярангаҕа, эбээннэр тордоххо, оттон дьүкээгирдэр чандалаҕа олороллоро. Н. Абыйчанин

даҕ.
1. Үөһэ баар, үөһээҥҥи. ☉ Находящийся наверху, верхний
Итэҕэйэбин, Үрдүкү айыылар үтүө харахтарынан көрүөхтэрэ. Саха фольк. Саҥа таҥара дьиэтин үрдүкү куупалын мөҥүүн кэриэһэ өндөл халлааны өрө үүттээн тахсар. Л. Попов. Сорох сахалар былыргы языческай итэҕэллээхтэр, баччааҥҥа диэри айылҕа күүстэригэр, үрдүкү айыыларга сүгүрүйэ сылдьаллар. С-МКИ Дь.Т
2. Орто сүһүөхтэн үөһээҥҥи (кими, тугу эмэ дуо7уна7ынан арааран этэргэ). ☉ Стоящий выше, чем среднее звено чего-л., старший (напр., по званию)
Аҕыйах сааһын устатыгар үрдүкү хамандыыр дуоһунаһын ылбыт, үрдүк үөрэҕи бүтэрбит, дьоруой буолбут. Амма Аччыгыйа
Кэлин үрдүкү кылаастарга да үөрэнэ сылдьан, мин учууталбар сотору-сотору сылдьарым. КНЗ ОО
Ол Татьяна биһиэхэ эрэ сылдьыбыт буолбатах, атын үрдүкү сууттары да кэрийбит буолуохтаах. «ХС». Утар. анныкы

даҕ.
1. Туох эмэ үрдүгэр эбэтэр үрүт өттүгэр баар. ☉ Находящийся наверху, верхний
Үөһээ этээс диэкиттэн кэпсэтэр саҥа, көхтөөх күлсүү, муусука тыаһа бары холбоһон биир ньиргиэр буолан дуораһыйаллар. Н. Лугинов
Үөһээ куула тыаттан кэҕэ этэн чоргуйар. «ХС»
2. Былаас өттүнэн үрдүкү турар, үөһээҥҥи. ☉ Вышестоящий
[Маня:] Хайыамый, бу үөһээ тэрилтэҕэ барар кумааҕы, онон хайаатар да хос бэчээттээтэхпинэ табыллар. С. Ефремов
Туох да быһаарыныыны ылбакка, үөһээ былаастар тугу дииллэрин кэтэһэн таах олоруу буолла. «ХС»
◊ Үөһээ дойду көр дойду
Кинилэр бу алаас сыһыыга түһэн үҥкүүлүү сырыттахтарына, үөһээ дойдуттан ииппит Иэйэхсит хотун түспүт. Саха фольк. Үөһээ дойдуга, үс халлаан үрдүгэр, үрүт таас олбохтоох Үрүҥ Айыы тойон инитэ Дьэллик Дьэһэгэй тойон кыргыттара, сэттэ кыыс, орто дойдуга сэттэ кыталык буолан киирэн көрүлээбиттэр. Саха нар. ыр. I
Үөһээ дойдуттан тоҕус бииһин ууһа тоҕуоруйбут, орто дойдуттан уон ордуга икки бииһин ууһа мунньустубут. Саха нар. ыр.

аат., эргэр.
1. Хас да сиринэн моонньоон, кэрэниистээн, дьэрэкээннээн баран сиргэ туруоруллубут үс саһаан холобурдаах баҕана (араас дуомнары толорорго аналлаах). ☉ Подрубленный кругом в нескольких местах столб трехметровой высоты, украшенный узорчатыми карнизами (предназначенный для проведения церемоний, различных обрядов)
Ол үрүт өттүгэр Айгыр баҕах баҕанатын Орто киспэ тардарынан Атыыр баһа ойуулаах Бухатыыр мастары Араҥастыы анньан кэбиспиттэр. С. Зверев
Суор тумсун курдук тумустаах Сүдү баҕах сэргэ аспыттар. Күннүк Уурастыырап
2. Былыргы ыһыахтарга түһүлгэ ортотугар сэргэстэһиннэри туруоруллар киэргэл ойуулаах, биттэхтээх сэргэ. ☉ Ансамбль столбов-коновязей с украшениями и поперечными брусками наверху, сооружаемых на центральной арене места проведения кумысного праздника – Ысыаха. Дьиэлэрин уҥа диэки өттүгэр тоҕус баҕаҕы аспыттар, тоҕус маҥан атыыры баайбыттар, тоҕус айыы ойууну сатыылаппыттар – ыһыах ыспыттар. Саха фольк.
◊ Аар баҕах поэт. – ытык баҕана. ☉ Священный столб (сэргэ-коновязь)
Кинилэргэ [ыһыахтарга] анаан чэчир анньар, аар баҕах аарыгырдар, алтан сэргэ туруорар, арыы түһүлгэ төрүттүүр эбиттэр. Күннүк Уурастыырап
Иннигэр туман быыһыттан күөрэйбиккэ дылы эргэ курусаала аар баҕах баҕаналарын быһаҕастарыгар диэри сиргэ батары тайанан багдаллан турар эбит ээ! Н. Лугинов
Түһүлгэ түһүө диэн Орулуостаах алаас Уҥа муннугар Аар баҕах астарбыт. С. Зверев
Төрүт өбүгэ сахалар Туймаада томтойор саалыгар Туос ураһа оҥостон Маҥнайгы аар баҕахтарын Манна түстээбиттэрэ. К. Туйаарыскай