төҥкөс гын = однокр. от төҥкөй = быстро нагнуться, согнуться; төҥкөс гынан сэлээппэтин ылла нагнувшись, он схватил свою шляпу.

нөрүс гын = однокр. от нөрүй = быстро нагнуться, пригнуться; үс төгүл нөрүс гынан сүгүрүйэн кэбистэ он трижды поклонился.

дьүһ. туохт. Атаххын кыратык токутан төҥкөй. ☉ Нагнуться, слегка согнув ноги
Попов ньөкчөйөн туран, кыҥыыр маховиктары ытыһынан бэрт кыратык таарыйаат, ытар кунуопканы баттыыр. В. Быков (тылб.)
ср. эвенк. нёкчоро ‘нагнуться’

аат., түөлбэ. Тоҕой. ☉ Изгиб, излучина (дороги или реки, озера с заливом).
ср. п.-монг. тохулдьаҕур, халх. дохы ‘нагнуться’

сов. 1. (нагнуться, наклониться) төҥкөй, хоҥкуй, санньый; 2. к чему, на что, перен. (согласиться, поддаться уговорам) киирин, буолун, сөбүлэс; он склонился на мой просьбы кини мин көрдөһүүбэр буолунна.

дьүһ. туохт. Инниҥ диэки үтэн тахсыбыт курдук буол, оннук буолан көһүн (үксүгэр киһи түөһүн этэргэ). ☉ Выдаваться вперёд, выступать, выпячиваться (о груди)
Аны кэлэн мэтээллэнэн мэтэйэр биллибэт. Болот Боотур
Абы раа мап Лэп пи эрэ й иннигэр сис туттан туран, өр ө мэтэйээт, сөмүйэтинэн кини сиһин ыйан кэбиһэр. Л. Попов
ср.-монг. мэтийх ‘выгибаться, изгибаться, гнуться дугой’, халх. мэтии ‘гнуться, нагнуться’

туохт. Төбөҕүн умса тутун, хоҥкут; бүк түс, бөкчөй. ☉ Наклонять голову; наклоняться, нагибаться
Дьиэлээх тойон уокка аргынньахтаан төҥкөйөн олорор. Амма Аччыгыйа
Маҥнай көннөрү төҥкөйдө, онтон ат буолла, онтон …… быарынан сыылла. Н. Заболоцкай
Лөгүөнтэй төҥкөйөн, ньыхайан тыаны былдьаста. В. Протодьяконов
Ампаар аана, киһи төҥкөйөн киирэр намыһах буолан баран, кэтит. КНЗ ОО
ср. др.-тюрк. төҥит ‘склоняться’, алт. тоҥкой ‘нагнуться головой до земли, стоя на коленях’, бур. тонгойхо ‘клониться’

туохт.
1. Инниҥ диэки токуччу түс, токуччу тутун (киһини, кыылы этэргэ); инниҥ диэки умса түһэн тур (хол., күөл хомуһун этэргэ). ☉ Нагибаться, наклоняться вперёд
Баабыскаһыт эмээхсин эмиэ утуйан тоҥхойон барда. ПЭК ОНЛЯ III
Тоҥмут тороххой хомустар Тоҥхойо суугунастылар. Баал Хабырыыс
Тоҕус киһи тоҥхойон туран, Кыайан олуйбат суон модун олуурдаах. А-ИМН ОЫЭБЫ
2. Дорооболоһон, сүгүрүйэн, үҥэн-сүктэн төбөҕүн умса нөрүт; бүтүн бэйэҕинэн нөрүй. ☉ Кланяться, здороваясь, выражая почтение (головой, всем корпусом); преклонить голову, колени
Соҕотох эйиэхэ Тобуктаан тоҥхойобун, Сөһүргэстээн ньүрүйэбин. А. Софронов
Кыратык оонньоон тоҥхойон, Уруккулуу эҕэрдэ биэрдэ. С. Васильев
Күтэр Уйбаан үҥэн-сүктэн тоҥхойон сытта. Н. Заболоцкай
ср. алт. тоҥкай, хак. тонъхай ‘встать на четвереньки и склонить голову; нагнуться’, монг. тонгойх ‘наклоняться; наклонять голову’

I
дьүһ. туохт.
1. Үөһэнэн намылыйан, санньылыччы иэҕилин (үксүгэр от-мас төбөтүн, сибэккини, бурдук куолаһын этэргэ). ☉ Склониться, согнуться (о растениях)
Сыарҕаларын анныгар сайыҥҥы сибэкки — таҥара кийиитэ нуоҕайа үүнэн тахсыбыт этэ. Л. Попов
Арай чыычаахтар чыыбыгыраһаллар, ойоҕоспутугар мутукча суугунуур, сэбирдэх силигириир, үрдүбүтүгэр тыа баһа нуоҕайа куугунуур. А. Б эрияк. Хойуу бочур сэбирдэх Хоҥкуйа нуоҕайбыт. Күндэ
2. Икки өттүгүнэн наҕыллык иэҕэҥнээ, хаамп, хамсаа. ☉ Покачиваться из стороны в сторону, пошатываться, двигаться плавно, переваливаясь с боку на бок
Эрбэ һини төрдүнэн быһа охсубут курдук Сөдүөччүйэ нуоҕайан охтон иһэн оргууй баҕайы сибигинэйдэ. Амма Аччыгыйа
Маайыс остуолга сытар сиидэс былааты сыыйа тардан ылаат, таһырдьа нуоҕайан таҕыста. П. Аввакумов
ср. бур. нугыха ‘клониться, нагибаться, нагнуться’, уйг. докаймак ‘гнуться, сгибаться’
II
1. аат., эргэр. Бэргэһэ оройуттан намылыйан дугалыы түспүт куорсун эбэтэр түү. ☉ Перо (или пушок), висящее дугой на верхушке, макушке шапки
Буобура истээх бууктаах сонноох, туоһахталаах, нуоҕайдаах дьабака бэргэһэлээх, илин-кэлин кэбиһэрдээх мааны кийиит. Саха фольк. Үүс киис кыыл тириитэ Үрдүк нуоҕай бэргэһэ лээх Үрүҥ Аар тойон диэн баара эбитэ үһү. П. Ойуунускай
Арааһынай илбиргэстээх куба маҥан таҥастаах, нуоҕайдаах бэргэһэлээх …… кэрэ кыргыттар утуу-субуу кэлэннэр биһигини, ыалдьыттары, биир-биир ыҥыран, эргитэн илдьэ баран истилэр. Г. Колесов
2. даҕ. суолт. Хоҥкуйа хамсыыр, намы лыйа түспүт (үксүгэр сэбирдэҕи, лабааны этэргэ). ☉ Гнущийся, клонящийся (напр., о ветке дерева)
Күөх н у о ҕ а й мутукча долгуйа хамсаабыт. Күннүк Уурастыырап
Сиргэ дылы намылыспыт нуоҕай солко лабаалардаах чэгиэн чараҥ саҕатыгар Айыына биһикки сипсиспиппит. Далан
Эн тыаҕа дьаарбайа сылдьыаҕыҥ — Күөх нуоҕай мутукча тыллыаҕа. Баал Хабырыыс
ср. бур. нугалаа, нугалуур ‘изгиб’