приставка, суолтатынан даҕааһын аат уонна сыһыат үрүт итиэннэ (дэҥҥэ) тэҥнии степеннэрин үөскэтиигэ туттуллар, хол. наилучший саамай орду к; наиболее орду к.

1. самец (оленя, лося); буур таба олень-самец; буур тайах лось-самец; 2. перен. наибольший, наилучший; сахаттан саардара , урааҥхайтан буурдара погов. самый главный из якутов, самый лучший из урянхайцев (т. е. лучший из людей).

даҕ. Кыайыылаах-хотуулаах, суоһарыылаах. ☉ Осиливающий, одолевающий, всепобеждающий
Уунан тиийбэт уруй үрдээн, Бүлүмүөт булууланна, Өстөөх үөһүн дьөлө сүүрдэр Өргөннөөх оонньууланна. Эллэй
△ Киһи бастыҥа, чулуута, талыыта. ☉ Наилучший, выдающийся (о человеке)
Куукуй Тарбыыр табаһыттарын саамай ааттаахтарын, булчуттарын өргөннөөхтөрүн илдьэ барара эбитэ үһү. Л. Попов
Бука кини [эһэбит] киһи өргөннөөҕө, Бөҕөһө, быһыйа буолуо, Көтөр кыырда, хахайга тэҥнээҕэ Ол киһи эбитэ буолуо. И. Эртюков

I
ыйыт. солб. аат. Предмет бэлиэтин ыйытар тыл. ☉ Вопросительное слово со значениями «какой, который, какого рода, что за»
Ханнык дьүһүннээх аты аттанан кэлбиккиний? Саха фольк. «Ханнык бурдугу?» — диэтэ Микиитэ. Амма Аччыгыйа
Ханнык көмө нааданый да, күүһүм кыайарынан көмөлөһүөм. И. Федосеев
♦ Ханнык диэбит — олус үчүгэй, аһара үчүгэй, чулуу. ☉ Лучший, наилучший
Алмаас саҕа бөҕөттөн бөҕө аан дойдуга суох. Бэл диэтэр, ханнык диэбит ыстаал сымыйа. Н. Заболоцкай
Ханнык диэбит кынаттаах Кырыымпалыы ыллыыра. «ХС»
ср. тув. кандык ‘какой’
II
аат эб. Саҥарааччы баҕатын, баҕарыытын көрдөрөр. ☉ Выражает желание, пожелание говорящего
Тутулук, доҕуһуол буолбатар ханнык ньии! М. Хара
Илья Иванович кулгааҕар ити тыл тиийбэтэр ханнык. А. Сыромятникова
Олус наһаа сылыйда, буурҕа түспэтэр ханнык. «ХС»

I отличный, превосходный, прекрасный; наилучший; эр бэрдэ лучший из мужчин; бэрт уу прекрасная вода; этиэхтэн бэрт это так прекрасно, что трудно выразить; бэрт киһи аһылыга суох сылдьар үһү загадка удалец без пищи ходит (тыал ветер).
II частица 1) постпозитивная усил. означает высокую степень признака, выраженного субстантивированными качественными прил. и прич. или с сущ. в притяж. ф. очень, слишком, совершенно, исключительно; тыала бэрт очень ветрено; тымныыта бэрт буолла стало очень холодно; үчүгэйэ бэрт ээ она слишком хороша; тугу да билбэтим бэрт я совершенно ничего не знаю; ааҕарадабэрт он и читает великолепно; 2) модальная, с деепр. на =ан выражает убеждённое отрицание с оттенком недоброжелательности и иронии: кини оҥорон бэрт он, конечно не сделает; кини эйиэхэ этэн бэрт он тебе, конечно, не скажет # сүрэ бэрт нехорошо, скверно; сүрэ бэрт , тохтооҥ ! это ужасно, перестаньте!

даҕ.
1. Талбыт курдук үчүгэй, сөҕүмэр үчүгэй. ☉ Восхитительный, изумительный, чудный, дивный
Үүйэ таҥнан-симэнэн, оҥостон кэбистэ. Дьэдьэн уга ойуулаах сырдык өҥнөөх былааччыйата кыыс оҕо талба таһаатын, синньигэс биилин, томтоҕор түөһүн чочуйан таһаарда. Л. Попов
Таатта курдук таалар үтүө хонуулаах Талба сири көрбөтөҕүм. Дьүлэй Бүөкээн
Сэгэлдьийэ, үөрэ туттан, Сити илэ бэйэтэ, Хантан кэллэ, хайа тыаттан Тайҕам талба табата. И. Эртюков
Мин урут даҕаны, хойут да үгүс талба, мааны урсуннаах сирэйдээх дьахталлары көрдүм ини. Н. Габышев
2. Бастыҥ хаачыстыбалаах, үчүгэй оҥоһуулаах. ☉ Лучший по качеству, наилучший. Талба табаар
□ Хара киис талба түүтүнэн Халлаан аргыый сабылынна, Халыйан кэллэ хараҥа түүн, Отуу уота умулунна. П. Тобуруокап
Биэриҥ бэргэһэ талбатын. Күн Дьирибинэ
Музей дириэктэрэ …… бүтэһиккэ аны биһигини узбектар талба бүлүүдэлэринэн күндүлээтэ. «ХС»
ср. тюрк. таллаба, талдама ‘выбранный; прекрасный’

1. даҕ. Уһулуччу үчүгэй, бэртээхэй, ааттаах. ☉ Очень хороший, отличный, превосходный
   [Лаврентий — Васяҕа:] Эн үөрэҕиҥ, доруобуйаҥ, бары туругуҥ туйгун ини? Н. Габышев
   Биригээдэ өр-өтөр буолбакка туйгун үлэтинэн, дьиссипилиинэтинэн сураҕырбыта. И. Данилов
   Курашов этэрээтин ыстаабыгар саталлаах, туйгун эрэспиэсчик. М. Доҕордуурап
2. аат суолт.
3. Ким эмэ (үөрэнээччи, устудьуон) билиитин сыаналыыр «биэс» сыана. ☉ Оценка, отметка «отлично»
   Александр Борисович кини үлэтин [Семён Романович дипломнай үлэтин] туйгунунан сыаналаабыта. Н. Лугинов
   Учуутала үөрүүнэн «туйгуну, үчүгэйи» тардыммакка туруорар. Р. Баҕатаайыскай
4. Барытыгар «биэс» сыаналаах үөрэнээччи, устудьуон. ☉ Отличник (учёбы)
   Ыстаал кынаттар Ыраах дайаллар, Үөрэх туйгуна Кыһыл хаалтыстар. Эллэй
   Үлэ, үөрэх туйгунугар Ийэ дойду наадыйар. И. Гоголев
   Кыра уола пионер Оскуолаҕа үөрэнэр, Кылаас бастыҥ туйгуна Уруоктарын ааҕара. А. Абаҕыыныскай
5. Ким, туох эмэ саамай чулуута, уһулуччута. ☉ Кто-что-л. наилучший в чём-л. [Кырасыабай кыыс] Тупсуон уоругар Доруобуйалаах туйгуна, Бэркиһэтиэн иннигэр Эттээх-хааннаах чэгиэнэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Суорба таас иэнэ суоруллан Сассыа туйгуна килэйбит. Эллэй
   Олохтон уһулуччуну Эдэр уолан мэлдьи күүтэр, Кини күүтэр туйгуну, Күүппэт эбээт ортону. И. Гоголев
   △ Тугу эмэ олус үчүгэйдик оҥорор киһи, туохха эмэ саамай чулуу. ☉ Человек, отлично справляющийся с чем-л., отличник, ударник. Уруккута отчут, Уоһук масчыт Сахалыы сурукка Сайаҕастык үөрэнэн, …… суруксут-суоччут Туйгуна буолбут. А. Софронов
   Чараҥ чалбаҕын чалбааччы Орой-мэникэй уолчаантан Дьоллоох күннэри туойааччы Поэт туйгуна чугдаарда. Эллэй
   Эйиэхэ төлөннөөх эҕэрдэ, Икки атахтаах албаннаах туйгунугар! С. Васильев
6. Ким эмэ ханнык эмэ салааҕа ситиһиилэрин, үтүөтүн-өҥөтүн бэлиэтииргэ иҥэриллэр аат. ☉ Звание, присваиваемое в знак признания чьих-л. больших успехов и заслуг в какой-л. области, отличник (напр., образования). Ньургун Боотур курдук күүстээх Дьоруой, туйгун дуу аатын ылан, …… Аатыран, күннээн эргиллиэҕим. Дьуон Дьаҥылы
   Надежда Васильевна Филатова …… сүүрбэччэ сыл учууталлаабыта, «Норуот үөрэҕириитин туйгуна» буолбута. А. Сыромятникова
   Эргиэн туйгунун Серафим Тимофеевич Дайбыровы араастаан була сатаан бэрэбиэркэлээһини ууратыахха. М. Попов
   ♦ Тойуктаах туйгуна, ырыалаах ырааһа — олус үчүгэй тойуксут, ырыаһыт. ☉ Мастерски исполняющий тойук и песни (букв. лучший из исполняющих тойук, отменный из певцов). Онтукайын тойуктаах туйгуна, ырыалаах ырааһа киһи буолбут
   ◊ Туйгунтан туйгун — саамай үчүгэй, уһулуччуттан уһулуччу. ☉ Лучший из лучших, наилучший
   Үөрэххэ, үлэҕэ өрүтэ үүнүүгэ Туйгунтан туйгун диэн Сыананы ситэргэ, …… Араас суол идэни Баһылаан билэргэ — Бэлэм буол, Бэлэм буол! Т. Сметанин
   ср. др.-тюрк. тойҕун ‘достоинство’, кирг. туйгун ‘ястреб-тетеревятник; эпитет богатыря-молодца’, уйг. туйҕун ‘бдительный, чуткий; прозорливый, проницательный, догадливый’

1. аат.
2. Дэлэй аһылыктаах күүлэй, малааһын. ☉ Гулянье, праздник с обильным угощением, пир
   Чулуу улайын уолбат ойбоно, Дьоллоох улайын маанылаах манчыыга. П. Ойуунускай
   Дьоно ол бэйэлээх улайтан ордорон оҕону көрө сылдьыахтара дуо?! Р. Кулаковскай
3. эргэр. Бултаныллыбыт дэлэй ас-үөл, уйгу. ☉ Богатая добыча на охоте
   Уол оҕо улайа. ДСЯЯ
4. түөлбэ., харыс т. Сиэмэх кыыл эбэтэр көтөр булда, аһылыга. ☉ Пища, добытая хищным зверем или птицей, добыча
   Суор-тураах улайа кынан. ПЭК СЯЯ
   Суор-тураах айаҕар суунар улайа буолаарыгын оҥостубут бэйэҕиний?! П. Ойуунускай
   [Эһэ арҕахтан тахсыбыт кэмигэр] ыырыгар түбэспит хамсыыр харамай, баҕар, ынах, сылгы да буоллун, кини улайа буолаллар. ПАК ЭТ
5. даҕ. суолт., фольк. Саамай чулуу, бастыҥ, тутаах. ☉ Благодатный, наилучший, главный
   Орто туруу дойду Улай ньууругар Уллуҥаххынан дугуммакка — Алта атахтаах Араҥас үрдүттэн Айах атан кэпсэттиҥ! П. Ядрихинскай
   Олоҕура тиийэн кэлэр Орто туруу дойду киэнин Ойбонноох оройугар, Улай киэлитигэр Одун Биис оҕонньортон Укааһынан оҥоһуунан олохсуйбут. Күннүк Уурастыырап
   Бу дойду улай киинигэр, Улуу ньууругар Доргуйа баай тойон, Ньиргийэ баай хотун диэн Оҕонньордоох эмээхсин Унаар буруону субуйан, Олорбуттар эбит. С. Васильев
   [Түүн] Улуу халлаан Улай дьулайыгар Ууллан баран сойбут сулустары Умсары уурда. Н. Босиков
   ◊ Улай саас — оҕо киһи эт-сиин өттүнэн сайдыбыт, ол эрээри өйө-санаата ситэ илик кэмэ. ☉ Пора раннего физического развития (о молодом человеке, ещё не созревшем духовно)
   Уолҕамдьы, улай саас уурайда дэтэн, Ураты соргуну, кэскили билэн, Киирбитим хомуньуус баартыйатыгар, Кини кэккэтин ньыгыл халҕаһатыгар. П. Тобуруокап
   Мин улай сааспыттан иһим дэдэйиэҕинэн иһэн кэлбит үүтүм өлбөт мэҥэ ити бэйэтэ эбитин өрүкүйэ иһиттим. Н. Рыкунов
   Улай хаан — кыа хаан диэн курдук (көр кыа). Төһө эмэ сыра, эрэй бөҕөнөн улай кыһыл хааны да тоҕон, кэйээр биир илиигэ киирдэ. Н. Лугинов
   Улай хаанынан устар Охсуһуу улахана Хас да күн устата Хабырынна бу манна! И. Эртюков
   ср. халх., орд. улээ ‘добыча’

I
1. даҕ. Олус үчүгэй, атыттартан уһулуччу үчүгэй, туйгун. ☉ Прекрасный, превосходный, отличный; наилучший
Бэрт киһи бэргэһэтэ баар үһү (тааб.: сүүтүк). Тиэтэйбит [киһи аата] барыларыттан уһулуччу ат бөҕө, кус быһый, туруору да дьүһүнүнэн бөҕөҕө мөссүөннээх, быһыйга быһыылаах олус бэрт киһи эбит. Эрилик Эристиин
«Дьэ, бэрт ас эбит», — диир Мааппа эмээхсин, ол эрээри олус сымсайбатаҕа таһыгар көстөр. Далан
2. аат суолт. Ким, туох эмэ бастыҥа, чулуута. ☉ Лучший, выдающийся человек; лучшая, отборная часть чего-л. [Эккирэтээччилэртэн] биир саамай бэртэрэ буолан, тыаҕа тахсан бултаһарга соруммут күрүөйэхтэрин болҕойбокко, биир киһи саба сүүрдэн кэлэн кэбистэ. Эрилик Эристиин
Муустаах муора ахсым Буурҕаларын кыайан, Элиэнэнэн устан, элбэх куруус уктан, Бэртэн ордук бэрт аал «Пятилетка» кээлтэ. Күннүк Уурастыырап. Дьон хоһууттара, бэртэрэ мустаннар тохтотоору баһыгар оҕуур быраҕаллар, ону быаларын быһыта көтөн иһэр. Саха фольк.
3. сыһ. суолт. Кээмэйтэн, кыахтан, кэриҥтэн тахсардык, аһара. ☉ Слишком, чересчур
Сайын биир бэрт кураан күн Талкы оҕонньор, Чыычааҕы дьиэтигэр таһыттан баттатан кээһэн баран, отугар барда. Күндэ. Саха норуотун былыргы ырыаларыгар, олоҥхотугар, сэһэннэригэр айыылар бэрт элбэхтик ахтыллаллар. Саха фольк.
♦ Бэрдэ буол түөлбэ. — киһиргээ, киэмсий, киэбир. ☉ Хвастаться; кичиться, вести себя высокомерно. Бэркэ гыннар — саамай улааттаҕына. ☉ Самое большее. Бэркэ гыннар мөҕүөҕэ.
◊ Бэрдэ биллибэт — үчүгэйэ-куһаҕана биллибэт. ☉ Хорошо ли, плохо ли (неизвестно).
II
аат эб.
1. Кэпсиирэ буолбут даҕааһыннары кытта бэлиэ, хаачыстыба үрдүк таһымнааҕын көрдөрөр. ☉ С прилагательными, выступающими в роли сказуемых, выражает высокую степень проявления признака предмета
Байбал санаатыгар, [Марба] сирэйинэн да үчүгэйэ бэрт. Күндэ
Дьөгүөр да оҕонньор өлбүтэ дөбөҥө бэрт. Н. Якутскай
Ол гынан баран, түмүккүт куһаҕана бэрт. В. Яковлев
Биһиги холкуос кырабыт бэрт. М. Доҕордуурап
△ Бу суолтаҕа даҕааһын суолтатын толорор аат тыллары кытта эмиэ туттуллар. ☉ В значении 1 употребляется и с существительными в функции прилагательного
Манна тымныыта бэрт эбит. Амма Аччыгыйа
Хайа, оҕото бэрт, үөрүйэҕэ суоҕа бэрт буолбат дуо? С. Ефремов
Алып Хара бухатыыр аба-кубулҕата бэрт үһү дииллэр. Ньургун Боотур
2. Билиҥҥи, ааспыт кэмнээх аат туохтуурдары кытта туттуллан, хайааһын олус күүскэ оҥоһулларын, кини чахчы буоларын бэлиэтиир хабаанынан көрдөрөр. ☉ С причастиями настоящего и прошедшего времени выражает чрезмерную силу проявления действия, усиливая его достоверность
Сылайбыта, уута да кэлбитэ бэрт. А. Софронов
Оҕо сылайбыта, уутугар өлбүтэ бэрт буолан илииттэн илиигэ ылалларын, ороҥҥо сытыарбыттарын билэн да көрбөт. Н. Якутскай
Бар, бар, эдэр киһи үлэлээ. Үлэһит тиийбэт дии-дии айдаараллара бэрт. С. Ефремов
Бодоруспутум бэрт буоллаҕа Быыкаайык эрдэхпиттэн! Баал Хабырыыс
3. -ан сыһыат туохтууру кытта саҥарааччы оннук буолбатах диэн экчи этиитин, аккааһын, утарыытын көрдөрөр. ☉ С деепричастиями на -ан выражает резкое отрицание, отказ, возражение говорящего
«Ыраахтааҕыттан куттамматах киһи эн Сыҕаайап кинээскиттэн куттанан бэрт!» — дии хаалла Охоноос. Амма Аччыгыйа
Кинилэр сөбүлүүллэригэр, сөбүлээбэттэригэр кыһаллан бэрт. Софр. Данилов
Ылан да абыраабатын, аны киниэхэ уһаты [утары] уунан бэрт. М. Попов
4. Аат тыллары кытта предмет баһаамын, элбэҕин көрдөрөр. ☉ Употребляясь с именами существительными, указывает на то, что речь идет о множестве, большом количестве предметов
Кумаара бэрт буолуо. Кумаар сиэтэр эрэ, мин этим барыта бааһыран тахсар. Далан
Бу күөл ото бэрт буолан муҥхаламмат, хата, сайын куһа бэрт. «ХС»
Быйыл сорох оройуоннарга хаара бэрт буолан, сылгы хаһан аһыырыгар кытаанахтар үөскээтилэр. «Кыым»
△ Бу да, атын да суолталарыгар үгүс эбиискэлэри кытта саҥа эбиискэни үөскэппэккэ эрэ сэргэстэһэ туттуллар. ☉ Сочетается со многими частицами, не теряя своей семантики
Эчи, куорат дьоно холкугут да бэрт. С. Ефремов
Оннук, оннук. Өйдөөбөтө бэрт дуу, соруйан дуу. Далан
Сатаатахха, хараҥата да бэрт. Суорун Омоллоон
Хайа, кыһыыта бэрт ээ. Софр. Данилов
△ Этэ эбиискэни кытта силбэһэн туттуллуон сөп. ☉ Может употребляться с частицей этэ
Куораппыт Туймаада киэҥ нэлэмэн хонуутугар, күөхтүҥү тумарыкка көстөрө кэрэтэ, үчүгэйэ бэрдэ. Н. Якутскай
△ Салаа этии кэпсиирэтин кытта туттуллан, түһүк сыһыарыытын ылыан сөп. ☉ Употребляясь со сказуемым придаточного предложения, может принимать падежные аффиксы
Чэ, ол гынан баран, хаайбытын бэрдиттэн кэпсиирбэр тиийэбин дуу, хайдах дуу. «ХС»
Сиэллээхэп киирэн аһаспыта эрээри, сэрэҕэ бэрдиттэн тыҥаан турар быһыы-майгы туһунан тугу да саҥарбатаҕа. Р. Баҕатаайыскай
Бэйэтэ улахана даҕаны, бөҕөтө даҕаны бэрдин үрдүгэр, бардама бэрт буолан, ким да утары көрбөт этэ. Эрилик Эристиин
Мин ону хайҕаабаппын буолан баран, ыстырыыстыыра бэрдин тулуйумуна, охсон турар. Н. Якутскай

I
аат.
1. Туохтан эмэ, туһаммыт туттубут кэннэ, ордубута, ордубут тобох. ☉ Излишек, остаток чего-л.
Сир үөнүн тобоҕун, Сиэбитин ордугун, Отучча түүтэҕи быһарбыт, Отунан баайаммыт быалыырбыт. Күннүк Уурастыырап
Саһара буспут бурдугу Саба түһэн үлэлээммит, Хомуйан ылан бараммыт, Ордукпутун чорботоммут Уопсай судаарыстыба Хочуолугар угуохпут. Күндэ
II
1. даҕ. Үчүгэй, бастыҥ, чулуу; туохтан эмэ тугунан эмэ чорбойор. ☉ Лучший, наилучший
Саһыл тыһыттан, саарба уорҕатыттан Ордуктарын талан уктубут, Ону көрө сылдьаар оҕобут. С. Васильев
Сарсын, өйүүн өссө ордугу Салҕаан айары саныыгын. Баал Хабырыыс
Кинилэр урут сайдыбыттарынан эрэ ордуктар. П. Филиппов
2. сыһ. суолт. Көннөрү курдук буолбакка, көннөрүтээҕэр үчүгэйдик. ☉ Особенно, в особенности; лучше
Ол күн хонноҕум ордук аһыллан, ис-испиттэн имэҥирэн туран, охсон тэллэҥнэттим. Ф. Софронов
Оччоҕо ордук өйдүүгүн эн Төрөөбүт дойдуҥ Бараммат баайын улуу бэйэтин. Т. Сметанин
♦ Ордук санаа — кими-тугу эмэ туохтан эмэ үчүгэй дии санаа, ордугурҕаа, ымсыыр. ☉ Завидовать
Эчи хаарыаны! Табалары сүүрдэн тыамаһытан, сырыһыннаран быыппаһыннаран иһэр дьону ордук саныыгын, эчи кэрэтин, эчи ырааһын! А. Сыромятникова. Ордук санан — кимтэн эрэ үчүгэйбин, чорбойобун дэнэ санаа. ☉ Считать себя лучше других
Ол даа буоллар Орто дойду бодото Ордук сананыма, Сүөл дойдуттан Сүдүөрдээҕиҥ түбэһэн Сүөдэҥнэһэрим буолуо. П. Ойуунускай. Ордук тутун — бэйэни олус үчүгэйинэн ааҕан, атыттары үрдүлэринэн көр. ☉ Быть высокого мнения о себе, ставить себя выше окружающих
Ордук туттаргыт уурайыа, Хара баттыгаскыт хаалыа, Олохтоох сокуон оҥоһуллуо, Тэҥнээх дьүүл тэриллиэ! Саха фольк. [Ньукулай:] Ордук туттаммын, Улаханнык сананаммын, Ороскуотура сылдьар Уһун сордоох буоллаҕым. А. Софронов
ср. тюрк. артык ‘лишний; излишек’
III
1. сыһ. дьөһ.
1. Ким, туох эмэ кимтэн-туохтан эмэ үчүгэйин, ханнык эмэ хаачыстыбатынан ордугун бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется для обозначения кого-чего-л., который качественно лучше других себе подобных (лучше, чем; более, чем)
Бэйэтиттэн ордук Бэрди булбата. Кими даҕаны Киһиэхэ холуйбата. П. Ойуунускай
Миэхэ Дьөгүөрдээммиттэн ордук суох. Амма Аччыгыйа
Үлэттэн ордук киһи олоҕор улахан суолталааҕы киһи булбат. Суорун Омоллоон
△ Ким, туох эмэ атыттардааҕар күүскэ сабырыйа хайыырын биитэр киниэхэ хайааһын лаппа дьайарын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется при обозначении когочего-л., который больше других делает что-л. или больше других подвергается какому-л. действию (больше, чем)
Кини бу күн анныгар муусукаттан ордук таптыыра туох да суоҕа. Суорун Омоллоон
Саатыыр, ити хайгыыр сиргэр билигин эйигиттэн ордук атаҕастанар-баттанар ким да суох. Н. Якутскай
Туох баар күүспүнэн эрдэбин ээ, мантан ордук хайдах эрдиэмий? Эрилик Эристиин
2. Туох эмэ устата, ыйааһына, кэмэ, ханнык эмэ кээмэйи, аһара түһэрин ыйарга туттуллар. ☉ Употребляется при указании на превышение какой-л. величины, меры (свыше, больше)
Уһуктаах уот дьиэрэҥкэй үҥүүтүн Хара сымара тааска Харыстан ордук дириҥник Хараҕалыы анньан кэбиспит. Күннүк Уурастыырап
Үс бууттан ордук арыы суруллубут буолан таҕыста. Амма Аччыгыйа
Онно даҕаны көс аҥаарыттан ордук усталаахтары эрэ [күөллэри хаартаҕа] киллэрбиппит. Я. Козак (тылб.)
△ Бириэмэ суолтата дэгэттэнэр. ☉ Имеет оттенок значения временных отношений
Күҥҥэ аҕыс чаастан ордук үлэлээбэккэ уонна баскыһыанньаҕа сынньанарга. Амма Аччыгыйа
Эмиэ ити бириэмэҕэ …… — Ыарҕалаах сайылыкка ыйтан ордук сылдьыбытым. М. Доҕордуурап
3. Кимтэн-туохтан эмэ ураты. ☉ За исключением кого-чего-л. (кроме). Сайылыкка икки-үс эргэ олоппостон ордук туох да хаалбатах эбит
□ Эмээхсин итинтэн ордук тугу да эппэтэ. А. Фёдоров
Баһылай оҕонньортон сайыҥҥы хамнаһын ырбаахылаах сон таҥаһыттан ордугу тугу да ылбат этэ да, атын дьоҥҥо хамнаска киириэҕин хайдах эрэ кэрэйэр. Күндэ
Мин хараҕым киниттэн ордук кими да көрбөтөҕө. «ХС»
2. ситим т. суолт. Ситим тыл суолтатыгар тэҥниир баһылатыылаах этиини тутаах этиигэ холбуурга туттуллар. ☉ В значении союза употребляется для присоединения сравнительного придаточного предложения к главному предложению (более, чем)
Ыарт-татай!!! Атаскаан! Ыран, ырыганнаан иһэртэн ордук Ыксары кыһалҕа баар буолуо дуо?!! П. Ойуунускай
Дьоҥҥо билиини биэрэртэн ордук дьол баар буолуо дуо?! Амма Аччыгыйа
Аны ынаҕы хаһааска ылар үһүбүөн, ынаҕы хаһааска ылартан ордук ночооттоох туох да суох. Күндэ