Якутские буквы:

Якутский → Русский

найылаһыы

и. д. от найылас=.

найылаа=

сваливать, перекладывать на кого-л. (свои обязанности, работу); бэйэҥ үлэҕин миэхэ найылаама ты свою работу на меня не сваливай.

найылас=

совм.-взаимн. от найылаа =.

Якутский → Якутский

найылаһыы

найылас I диэнтэн хай
аата. Эттэрин уочаратынан эбэтэр ким арыычча иллэҥ, тахсан буһарар. Маныаха ханнык да найылаһыы суох. ОҮМ
Үлэҕэ найылаһыы, эппиэтэ суох быһыытыйыы күлүгэ даҕаны көстүбэтэ. Э. Соколов

найылаа

туохт. Бэйэҕиттэн халбарытан атын киһиэхэ оҥорторо сатаа, сэлээннээ. Обременять кого-л. чем-л., взваливать что-л. на кого-л., отводя от себя
Бэйэҥ үлэҕин атын киһиэхэ найылаама.  Миэлиҥсэни үлэҕэ киллэрэр иһин бары күүһү түмүөххэ наада. Оттон соҕотох Краскиҥҥа найылаан к эб и с т э х х э , өтөр олоххо киллэриэ суоҕа. Эрилик Эристиин
Оҕолорбутун көрөргө икки өттүттэн күүспүт, баҕабыт тиий бэтэ: кинилэри иитиини биһиги ийэ битигэр найылаабыппыт. Далан
Дьиэ-уот үлэтэ ыарахан, сылаалаах. Ону аҥаардас дьахтарга найылыыр сатаммат. П. Ламутскай (тылб.)

найылас

I
найылаа диэнтэн холб. туһ. Найылаһан о лордохх у т с ү р ү н баҕаһын!  Сарсыарда эрдэ ким урут туран уоту отторун дьиэлээхтэр найылаһан кэпсэттилэр. П. Ойуунускай
«Бэйи чэ, эттиннэр, эн да эт эбээ», — Данил оҕонньор найылаһа олордо. М. Доҕордуурап
Чэ ким уруттуур диэбиттии, бэйэ-бэйэлэригэр найы лаһан, куоҕаҥнаһа, хончоҥноһо олордулар. Н. Заболоцкай
II
1. даҕ. Бэйэтиттэн халбарытан атын киһиэхэ оҥорторо сатыыр. Стремящийся взвалить что-л. на кого-л., отводя от себя
[Алексеев] бас такы ыарахаттары көрсөөт да, с ы нтас гына түспүтэ, куота көтүмтүө, найылас буолбута. А БАМ
2. аат суолт. Бэйэтэ оҥоруохтаах үлэ т ин (э б э э һ и н э һ и н о. д. а.) ат ын д ьо ҥҥ о сэлээнниир киһи. Человек, стремящийся или способный переложить свою ответственность на других
Эт-хаан, өй-санаа өттүнэн ситэ-хото иликтэри, найыластары, хоргустары БАМ билиммэт. БИ СТ


Еще переводы:

кэтэсиһии

кэтэсиһии (Якутский → Якутский)

кэтэһис диэнтэн хай
аата. Бэйэ-бэйэни кэтэсиһии, ботур-ботур кэпсэтии. И. Никифоров
Сыһыарыллыбыт техникабыт муҥутуур көдьүүстээхтик туһанылларын иһин кыһаллар буоллубут. Онон бэйэбэйэни кэтэсиһии, найылаһыы, сүрэҕэлдьээһин суох буолла. «Кыым»

найылан=

найылан= (Якутский → Русский)

возвр. от найылаа =; эн аҥардастыы дьонтго найыланыма не сваливай свой обязанности на других; найыланан хаал = ничего не делать (надеясь на чужую помощь).

найылааһын

найылааһын (Якутский → Якутский)

аат. Тугу эмэ (хо лобур бэйэҥ эбээһинэскин, үлэҕин) атын киһиэхэ оҥорторо сатааһын, сэлээннээһин. Навязывание что-л. кому-л., перекладывание чего-л. (напр., ответственности, обязанности) на кого-л.
Суруйааччылар ахтыыны бэйэлэрэ да суруйуохтара диэн найылааһын, бүк эрэнии кэлин кэмсиниилээх буолуон сөп. ФЕВ УТУ
Хотон тымныйар түбэлтэтигэр, от-мас, уу, хаар быстар кэмигэр бэйэ кыһамньыта наада. Оттон атыттарга найылааһын, кинилэри кэтэ һии үчүгэй түмүгү биэрбэт. «Кыым»

взваливать

взваливать (Русский → Якутский)

несов., взвалить сов. 1. кого-что биллэх, сүк, сүктэр, быраҕын; быраҕан биэр; взвалить мешок на спину куулу санныгаг/ быраҕын; 2. что на кого, перен. разг. (обременить чем-л.) сүктэр, найылаа; он взвалил на него всю работу үлэни барытын киниэхэ сүктэрдэ; 3. что на кого, перен. разг. (приписать) түһэр; взвалить вину на другого буруйу атын киһиэхэ түһэр.

бириискэ

бириискэ (Якутский → Якутский)

аат. Сиртэн хостонор күндү баайы хостуур сир. Прииск. Көмүс бириискэтэ. Бириискэ оробуочайдара
Бу кэнниттэн икки сыл сылдьан баран Бурхалей, арыычча улаата түһээт, Баргузин бириискэтигэр күрээн хаалбыта. Эрилик Эристиин
Кини кыһыны быһа аҕыс турку табанан Энгэлдьимэ сиһиттэн Федосьевскай бириискэҕэ мас таһар. Н. Якутскай
Бэйэтэ да аһыыр аһынан кэмчи, таҥнар таҥаһынан тутах кырдьаҕас оҕонньорго Сүөдэрдээх хайдах найылаан олоруохтарай, бириискэлэри кэрийэн үлэ көрдөһө бараллар. Н. Якутскай

найылан

найылан (Якутский → Якутский)

найылаа диэнтэн бэй
туһ. Эн аҥаардастыы дьоҥҥо найыланыма.  Бэйэм инники олоҕум туһунан ону-маны саныыбын. Үбэ-аһа суох дьоҥҥо эһиэхэ хайдах найыланан о л оруохпунуй? Н. Якутскай
Киниэхэ тиийэн, мин найы ланан кэбиспитим: дьэ, тэрийэ тарт! Н. Заболоцкай
Ыппытын аҕам илтэ. Хара маҥнайгыттан ыкка найыламмакка, сир барылын билэ, булду сонордуу үөрэниэх тустаах үһүбүн. ВМП УСС

иитии

иитии (Якутский → Якутский)

I
иит диэнтэн хай
аата. Сопхуос сүрүн дьарыга: табаны уонна күөх кырсаны иитии, балыктааһын, кыыл кырсалары бултааһын. Н. Якутскай
Кинилэри [оҕолорбутун] иитиини биһиги ийэбитигэр найылаабыппыт. Далан
Ыччаты патриотизм, интернационализм тыыныгар иитиигэ үгүс үлэ ыытыллар. ПДИ КК
II
иит диэнтэн хай
аата. Өкүмүлээтэри иитии. Элэктэриичэскэй батарыайа иитиитэ бүппүт.  - Коробейников бэстилиэтин иитиитин көрүнэр. Н. Якутскай
«Тохтоо! Ким иһэр?» - уонна эргэ баҕайы, эбиитигэр иитиитэ суох саатын бэлэмнии тутта. М. Шолохов (тылб.)
III
аат. Кымыс аһытыыта. Закваска для кумыса. Кымыс иитиитэ

сэлээннээ

сэлээннээ (Якутский → Якутский)

туохт. Тугу эмэ (хол., толоруллуохтаах үлэни) бэйэҕиттэн атын киһиэхэ көлбөрүт, найылаа. Навязывать кому-л. что-л. (напр., какую-л. работу); взваливать что-л. на чужие плечи, перекладывать свои обязанности на других
Билигин, дьэ, бэрт баҕайы: ким да кимиэхэ да сэлээннээбэт. Кэлим биригээдэ барытын бэйэтэ оҥорор. Г. Нынныров
Күүстээх улахан эр дьон бары дьиэлэригэр хаһыат ааҕа олороллор — кинилэр тоҕо ыарахан тимири, металлолому таспаттар, кыра оҕолорго сэлээннииллэр? «ХС»
[Эдик:] Общественнай миэстэни куурдуу, тупсарыы барыта эн эппиэтиҥ! Онтун өссө миэхэ сэлээннээри гыммыт дии... «ХС»

най

най (Якутский → Якутский)

даҕ., эргэр.
1. Кэдэрги майгылаах, сүрэҕэ суох, сыылба. Тяжёлый на подъём, медлительный, ленивый
Тымныы күн чэбдик дьолун Үлэһит эрэ билэр, Сыылба, сыппах, най дьону Ытарчалыы ыга ылар. С. Данилов
Ийэлэр кэннилэриттэн саҥата суох ытааннар, санньыар хара таҥас кэтэн, най күлүктэр хаамсаллар. И. Гоголев
2. Олус кэтит, дараҕар. Ши рокий
Сүкпэккэ-көтөхпөккө най долбуур, таассуорун сарыннарбыт куҥ буола ууллубуттара. Д. Апросимов
Най бар — кимҥэ, туохха эмэ сэлээннээн ыһыктынан кэбис, туохха да кыһаммат буол. Стать равнодушным ко всему, безответственным (всё взваливая на кого-л.)
Маннык кытаанах кэмҥэ най барбыттара абакката бэрт эбээт. В. Протодьяконов
Биһиги билигин олох тупсубутунан, ас-таҥас дэлэйбитинэн сибээстээн алыс най баран эрэрбит мэлдьэҕэ суох. Тумарча
Биригээдэ дьоно най барбыттар. «Кыым». Най барыы — сэлээннээн ыһыктынан кэбиһии, туохха да кыһаммат буолуу, найылааһын. Равнодушие к чему-л., самоустранение от чего-л. (напр., от работы), безответственность, бездействие
Оҕобут улаатта — бэйэтин олоҕун бэйэтэ быһаарыннын диэн най барыы …… табыллыбат. ОАП ИиЭУО
Оройуоннарга туох да үлэ барбатаҕа сэмэлэниэх тустаах. Бу оройуоннарга наһаа най барыы тахсыбыт. «Кыым». Най хара фольк. – олус хара, ыас хара. Чёрный как сажа, чёрный-пречёрный
Арҕааттан най хара этиҥ былыта халлааны хараҥарда халыйан таҕыста. Т. Сметанин
Өрдөөҕүттэн өртөммөтөх Үрүйэ дулҕатын сиэлин курдук Най хара баттаҕа Лаҥхара хаппыт. С. Васильев. Далла ураһа саҕа най хара буруолаах Суостуганнаах аан уххан Аал уотум иччитэ. С. Д адаскинов

хайыай

хайыай (Якутский → Якутский)

туохт. сыһыан т.
1. Этиллэр санаа итинник буолуохтааҕын, ол толору өйдөнөрүн көрдөрөр. Выражает оценку говорящим высказываемой мысли как само собой разумеющейся, закономерной, должной (конечно, разумеется, а как же, ещё бы)
Чэ, бу аҕа суруга. Сэрэтиминэ, хайыай. А. Сыромятникова
Хайыай, тыыннаах дууһа олоххо тардыһар буоллаҕа. Пьесалар-1960. Хайыай, ол Куонаан, эдэр киһи, сытымына. Эрчимэн
Иэйиилээх күүһүрдүү дэгэттэнэр. Имеет оттенок эмоционального усиления высказывания
Оҕотун хайҕаппыт киһи, хайыай! Амма Аччыгыйа
Хайыай, үчүгэйи куду харбаатаҕыҥ дии — нуучча кыыһын! «ХС»
Абаккаланыы дэгэттэнэр. Имеет оттенок возмущения
Хайыай оҕолор! Ыт курдук биһигини охсуһуннара оонньоон эрдэхтэрэ дии! Амма Аччыгыйа
Хайыай, миигиттэн буолумуна! М. Доҕордуурап
Үгэргээн-кыһытан этии дэгэттэнэр. Имеет оттенок иронии
Чэ, мэ, мэ, кырбаа! Кинээс, хайыай, дьаһайдаҕыҥ дии! Суорун Омоллоон
Куоракка киирдэ киирээт, бэһиэччиктэри билсибит оҕо биһиги күлүүлээх буолбакка, хайыай. Амма Аччыгыйа
Ол иһин Акыым оҕону көрүүнү, дьиэ үлэтин да барытын Маайаҕа найылыыр. Хайыай, үлэлиир киһи! Н. Габышев
2. Этиллэр санаа кыах суоҕуттан, күһэллэн оҥоһулларын көрдөрөр. Выражает вынужденность, вынужденный выбор высказываемой мысли, совершаемого действия, с оттенком согласия (что делать, что поделаешь, делать нечего, ничего не поделаешь)
Сүөкүлэ дьүөгэтигэр абара санаата, хайыай, эмиэ олороругар тиийдэ. А. Сыромятникова
Хайыамый, этэрээт начаалынньыгар дакылааттыырбар тиийбитим. Н. Якутскай