көөбүлү оборторуу (металл көөбүлүн салгынынан оборторон а нал бууҥкарга мустарыы.)

Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, на-, нам- (нал-, нан-) диэн саҕаланар олохторго сыстар: нары-нанаҕар, нары-намылхай. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на на-, нам- (нал-, нан-): нары-нанаҕар ‘грудастый’, нары-намылхай ‘длиннущий’
Икки илиибэр сыыйан-тараан кэбиспит курдук сып-сымнаҕас, нары-намылхай, уп-уһун кыһыл көмүс баттахтар эриллэн хаалбыттар эбит. Ах ба ран олордум. П. Ойуунускай

ыстаансыйа, станция (утумнаахтык үлэлиир, кэтээн көрүүнү уонна чинчийиини ыытар ханнык эрэ чопчу сиргэ олохтоммут, улэлииригэр а нал тэриллэр-дээх тэрилтэ (метеорологическай Ы., космическай Ы., түлүпүөн Ы. о. д. а.).)

ж. 1. ист. удел (былыргы Руська кинээс бэйэтэ бас билэн дьаһайар сирэ); 2. ист. удел (революция иннинээҕи Россияҕа ыраахтааҕы кэргэнэ бас билэр хамсаабат баайа-дуола); 3. (судьба) өлүү, а нал, оҥоһуу.

аат.
1. Киһиэхэ ийэтин эбэтэр аҕатын ийэтэ. ☉ Мать отца или матери, бабушка
Маайа туспа нэһилиэккэ баран эбэтигэр иитиллэ сылдьыбыт. Н. Неустроев
Маппыайап үлэһиттэри эбэлэриттэн сиэннэригэр диэри билэр. Амма Аччыгыйа
Ол тумул кэтэҕэр Мин эбэм уҥуоҕа, Мөлдьөгөй үрдүгэр Умнуллан сыттаҕа. С. Данилов
Эльвира эбэтэ алта уончалаах да буоллар, сэнэх көрүҥнээх, толуу эмээхсин. Л. Попов
2. харыс т. Өрүһү, күөлү, дойдуну аатын эппэккэ, ытыктаан, харыстаан ааттааһын. ☉ Употребляется в знак почтительного отношения к какой-л. местности (напр., к реке, озеру, лесу, аласу), мать, матушка
Эбэлэрэ — киэҥ, холку Талба өрүс — балаҕаннарын аннынан тэлгэнэ, нэлэһийэ уста сытар. Амма Аччыгыйа
Төп-төгүрүк, дьэп-дьэҥкир Мэндээрики эбэтэ бу айгыстан көһүннэ. Н. Заболоцкай
Налбыһахпыт күтүөтэ, Окко быйыл эрдэ киирэн, Нал эбэни бүгүн кэлэн, Охсон тэлэ сылдьар этэ. Күннүк Уурастыырап
Сарсын үчүгэйдик өрүүсынньана түһэн баран, өйүүҥҥүттэн эбэтигэр, хара тыатыгар, тахсыа. «ХС»
◊ Хаар эбэ көр хаар
Хаар эбэ уонна хаххан Харахтара сааппыт ахан. Болот Боотур. Хайы сах хапкааҥҥа Хаар эбэ оннугар Муус дойду ырыаһыта Модун кыырт олорор. Доҕордоһуу т. Хос эбэ — киһиэхэ эбэтин эбэтэр эһэтин ийэтэ. ☉ Мать деда или бабушки, прабабушка
Көлүйэ кытыытыгар үрдүк кырдалга мин хос эбэм уҥуоҕа баара. «ХС»
Мин хос эбэм түбүгүрэ, Кыараҕас, ыллыгар бүдүрүйэ Олорбут алааһын иһигэр Тугу эрэ умнубуппун көрдүү тиийэбин. С. Гольдерова
ср. др.-тюрк. ава ‘мать’, тат. эби ‘бабушка’, нен. ханебцё ‘сова’