Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, на-, нам- (нал-, нан-) диэн саҕаланар олохторго сыстар: нары-нанаҕар, нары-намылхай. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на на-, нам- (нал-, нан-): нары-нанаҕар ‘грудастый’, нары-намылхай ‘длиннущий’
Икки илиибэр сыыйан-тараан кэбиспит курдук сып-сымнаҕас, нары-намылхай, уп-уһун кыһыл көмүс баттахтар эриллэн хаалбыттар эбит. Ах ба ран олордум. П. Ойуунускай

даҕ.
1. Уһун, уһуннук намылыйан түспүт. ☉ Длинный, свисающий
Ол онно намылхай А ар ы м а х ат ы ҥнар, Киэҥ, холку буолуоххун Кэҥээ! — диир курдуктар. С. Данилов
[ Оҕо биһигин] ыраах ойуурга илдьэн, саамай үчүгэй мас намылхай лабаатыгар ыйаан кэбиһэллэр. А. Сыромятникова
Нэлим сиэллээх, Намылхай кутуруктаах, нанаҕар түөстээх. Саха нар. ыр. II
2. Биир тэҥ, унаархай, холку, нарын (куолас, ырыа туһунан). ☉ Тихий, нежный (о голосе)
Даарыйа эмээхсин намылхай саҥатынан уолун бардам быһыытын намырата соруммата. Амма Ач чыгыйа. Ыалдьыт ах бара түстэ. Сотору намылхай куолаһынан ыйытта. Д. Таас. Намылхай ырыаны намыын тыал арыаллыыр, Сайаҕас санааны Саргылаан кынаттыыр. И. Сосин

даҕ.
1. Иһэ улахан, киһи хараҕар быраҕыллар (киһи, сүөһү, кыыл). ☉ Пузатый
Нары-нанаҕар ынайбыт истээх …… абааһы кыыһыгар боһуоннаах дьахтар дуомата кууһа түстэ... П. Ойуунускай
Тэйгэгэр истээх күрүҥ ынахтарын Лэглээриннэр бургунастара сиэлийэн кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Ыадаҕар истээх, бөдөҥ-садаҥ киһи, соһуйбут омунугар, уостара оппойон хааллылар. Н. Заболоцкай
2. Иһигэр элбэҕи киллэрэр (хол., иһит). ☉ Вместительный (напр., сосуд, резервуар)
Үүт омуһаҕа хастар, хатыҥынан хаһыы мааччах оҥостор, биирдии буут истээх үс улахан туос ыаҕаһы тиктэрэр. Н. Неустроев
Киһи аайы үстүү көрүҥ араас истээх үрүүмкэлэри, фужердары туруордулар. Н. Лугинов
Дьэ аны истээх бэрэмэдэйигэр уолчааны уга илигинэ эргиллибэт гына кытаанах санааланан, иннин диэки түһүнэн кэбистэ. В. Гаврильева
△ Киэҥ киэлилээх. ☉ Объемистый, широкий
Уонча дьиэ, лааппы, биир «чайнай» Олорчу батар истээх. Дьуон Дьаҥылы
3. Киһи кэтэр таҥаһын иһинэн хос тигэн оҥоһуллар (туох эмэ). ☉ Подшитый с изнанки, подбитый (напр., мехом - об одежде)
Чурумчуку бэйэтэ Чубуку бэргэһэлэннэ, Тугут истээх соннонно. Эллэй
Иккиэн быстыспакка туох баар таҥастарын таҥнан баран, Шейдман атыыһыт саарба истээх тулуубун сөрүү туттан, оргууй нолурдаһан тахсар этилэр. Эрилик Эристиин
Куобах истээх сарыы үтүлүктэрэ кытта толору хаар буолан, ирэн, кытыылара чопчулаһа тоҥон бардылар. Н. Заболоцкай
Семенов буобура саҕалаах саһыл истээх сонун нэлэкэйдээбит. М. Доҕордуурап
△ Тымныы киирбэт гына оҥоһуллубут, ичигэс. ☉ Утепленный, на теплой подкладке
Үрдүк остоох истээх бачыыҥкатын хобулугар тирэнэн, уҥа-хаҥас эргичийбэхтээн ылла. Софр. Данилов
Өссө да истээх сон кэтэбит. Күннүк Уурастыырап
Истээх кээнчэ ип-итиинэн, сып-сылааһынан ыга тутта. Н. Заболоцкай
Сөтүөлүүр бэйэм истээх сонноох Тымныы тыал утары турдум. Дьуон Дьаҥылы
♦ Истээх сон истиҥ эҥээрэ буоллаҕа түөлбэ., үгэрг. - улахан баҕайы буоллаҕай, холоону да харыстаһаҕын (туһата суоҕу бүөбэйдэһэри этэллэр). ☉ Было бы с чем так носиться (букв. точно передняя внутренняя пола меховой шубы - говорят с иронией, когда кто-л. слишком бережно относится к чему-л. незначительному)
Иһэ истээх көр ис IV. Таһыттан көрдөххө талбыт курдук буолан баран, иһэ истээх ээ, бадаҕа. А. Софронов
Ити эрээри, билигин өйдөөтөххө, иһэ истээх кэпсэтии тахсыбыта. Н. Лугинов
Кэккэлэһэн олорон кэпсэтэллэрэ баата суох, оттон илииттэн тутуһарга тиийбит буоллахтарына, иһэ истээх дьыала буолуохтаах. Д. Таас

I
тыаһы үт. т. Туох эмэ ыарахан туохха эмэ күүскэ ыпса түһэр тыа һа (ү к с ү г э р х а л ҕа н ы э ти л л э р). ☉ Подражание отрывистому стуку или хлопку, который производит тяжёлый предмет, плотно ложась на опору (напр., о тяжё лой, массивной двери)
Лаврентий төҥкөс гынан ампаар уһугун көтөхпүтэ, …… ампаар «лип» түһэн, ынчыктаан кэбиспитэ. Н. Габышев
◊ Лип хаан — бэрт бигэ-таҕа, халыҥ, ыарахан (үксүгэр халҕаны этиллэр). ☉ Добротный, тяжёлый, массивный (обыч но о двери)
Лип хаан халҕанын тэлэйэ тардан, дьиэҕэ киирдэ. ПЭК ОНЛЯ I
Сэттэ мастаах лип-хаан х а лҕаны Тиэрэ кэбэн кээспит курдук кэтит нанаҕар түөстээх. ТТИГ КХКК
Кутуу тимир кулугулаах Ньирилиир лип хаан аана Тэлэллэ түһэрин кытта, Урааҥхай оҕотун Одьунаас бэрдэ Быһаҕаһыгар диэри Былтас гына түстэ. ЕН Ы. Лип хара — киппэ ыар, суостаах (үксү гэр олоҥхоҕо халҕан туһунан). ☉ Не приступный, грозного вида (обычно в эпосе о двери)
Сэттэ уон сэттэ киһи Сэгэтэн көрбөтөх Лип хара дьиэлэрин аанын Лиһигирэйэн тиийэн Сэбирдэх курдук сэлэйэ баттаата. П. Ойуунускай
Ол улуу уутуттан бухатыыр уһуктан, Уордаахтык тыыллаҥныыр, Лип хара ха лҕа ны ас та лыы р. Эл лэй. Оо, ити таас дыбарыастар Лип хара халҕаннарын Киэҥник тэлэйэ астар, Билэҕиэн, ким тахсарын?.. А. Бэрияк. Тэҥн. лик
II
сыһ., кэпс.
1. Оронтон турар кыаҕа суох (ыалдьа сыт). ☉ Будучи прикованным к постели (о тяжелобольном)
Василий Иванович, ыарыыта бэргээн, кыраадыһа үрдээн, олох лип сытар эбит. Болот Боотур
Саҥата суох тахсан аат эрэ харата сүөдэҥнээн хаһаарыматыгар тиийэн лип сыппыта. Р. Кулаковскай
2. Кытаанахтык, дьиппиниччи. ☉ К р е пко, плотно (напр., закрываться)
Аан лип сабылынна. Н. Габышев
Игнат өйдөн нө. Лип ыараабыт халтаһатын бэрт нэһиилэ атытта, д о ҕ о р о к э л э н о ло р о р ун к ө р д ө. Г. Нынныров. Тэҥн. липпэ II
ср. нан. лип ‘сплошь (закрыть)’