нареч. 1) наравне; оҕо улахан дьону кытта тэҥҥэ үлэлэһэр подросток работает наравне со взрослыми; 2) одновременно, вместе; кинилэр тэҥҥэ оскуолаҕа киирбиттэрэ они одновременно пошли в школу.

туохт. Тэбис тэҥҥэ, ылбат-биэрбэт гына эрис (хол., тустууга). ☉ Биться, бороться, состязаться, упорно, наравне с соперником
Бөҕөстөр утуу-субуу киирэн тустан иэмэхтэстилэр. И. Данилов. Күрэхтэһии бүтэһик күнүгэр бииртэн биир пааралар тустан иэмэхтэһэллэр. СТТ

туохт. Билиигинэн эбэтэр күүскүнэн кими эмэ кытта тэҥҥэ аахсар, киирсэр кыахтаах буол. ☉ Быть наравне с кем-л. по уму или физической силе
Билигин миэхэ тургуһар киһи суох. Эрилик Эристиин
Кини географияны олус бэркэ билэр, ылбычча киһи кыайан тургуспат киһитэ. «ХС»

1. сыһ. Кимниин, туохтуун эмэ холбоһон, кыттыһан. ☉ Вместе с кем-л.; в соединении с чем-л.; совокупно
   Сурунааллары бииргэ уур. Бииргэ кустаа. — Барытын бииргэ илт. «ХС»
   Кыһынын бииргэ үөрэнэбит, сайынын эмиэ бииргэ сынньанабыт. Н. Заболоцкай
   △ Биир тэҥҥэ; тэҥҥэ. ☉ Совместно с кем-чем-л.; наравне. Сайынын оскуола оҕолоро улахан дьоннуун бииргэ окко үлэлэһэллэр
2. даҕ. суолт. Кими, тугу эмэ кытта тэҥҥэ буолар. ☉ Осуществляемый вместе с кем-чем-л., совместный
   Бииргэ үөрэммит сылларбытын санаан ылабыт. — Нуучча тыла – доҕордоһуу уонна бииргэ үлэлээһин тыла. «Кыым»

1. иэх диэнтэн холб. туһ. Саха оҕонньотторун кытта үгүс хайыһары, элбэх сыарҕа сыҥааҕын иэҕистим ини. Амма Аччыгыйа
2. көсп. Кими эмэ кытта тэбис-тэҥҥэ, ылбат-биэрбэт курдук ааҕыс, киирис (хол., этиһиигэ, тустууга). ☉ Бороться, состязаться или ругаться с кем-л. упорно, наравне
   Үс хонукка тэҥнээх дьон буолан иэҕистилэр [Кулун Куллустуур Абааһы уолунуун]. ПЭК ОНЛЯ III
   Түптэ бурҕаллыар диэри Түһэн кэбистэҕэ, Хайа хайаҕа түспүтүн курдук Хап гына хапсан ыллылар, Иэмэх талах курдук иэхсибитинэн бардылар [Ньургун Боотур Бохсоҕоллой Боотурдуун]. П. Ойуунускай
   «Хайа, бу эмиэ туох абааһы уола дьөлө ыстанан кэлэн хаалла? Дьэ оҕом биһикки иэхсэрбит буолуо...» - диэтэ уонна Романы собуссоруйан паарта саамай кытыытыгар үтүрүйэн кэбистэ. Ф. Софронов

1. даҕ. Тэҥ соҕус, араабараа. ☉ Приблизительно равные, почти равные (напр., по возрасту, росту)
   Сэмэнниин иэл-тиэл намыһах уҥуохтаах, хап-харанан сып-сытыытык чаҕылыччы көрбүт эдэр киһи, Васька Иванов, олорор. СДТА
   Атыттар «сүүрэркөтөр үгэммит» диэххэ айылаах иэлтиэл саастаах элэстэммит эдэр дьон. «ХС»
   Атын хамаандалар эмиэ иэлтиэл көрдөрүүлээхтэр. Хайа да хамаанда бастакы бөлөхтөн түспэт иһин дьулуһар. «Кыым»
2. сыһ. суолт. Тэҥ соҕустук, араабараатык, ылбат-биэрбэт. ☉ Почти наравне, почти одинаково
   Хаартылаан, үстэ-түөртэ куотуһан, иирэ талахтыы иэл-тиэл эриспиттэрэ. Р. Баҕатаайыскай
   Ол эрээри оччоҕо Кылбановскай ону этиэ этэ, кини да тымтыктанан көрбүтэ баара дуо, биэтэккэ икки ат иэл-тиэл тахсан эрэллэрин. В. Яковлев

1. даҕ. Тэҥ сыһа, биирдиҥи, маарыннаһар (үксүгэр дьону сааһынан тэҥнииргэ). ☉ Равный, такой же, похожий, подобный (обычно о сверстниках)
   Саастарынан эгил-тэгил быһыылаахтар. И. Гоголев
   Хоту диэкиттэн үтэн киирбит тумул үрдүгэр икки эгил-тэгил кириэстэр анньыллыбыттарын көрөн, тохтуу түстэ. Эрилик Эристиин
   Уон биэһигэр сылдьар Рома эгил-тэгил саастаах уолаттарын тустан тулуппата, барыларын охтортуура. ПНИ ДКК
2. сыһ. суолт. Тэҥҥэ, тэҥ соҕустук, араа-бараатык. ☉ Наравне, примерно одинаково с кем-л. (быть)
   Бары сылысыллатааҕы буолан, эгил-тэгил улаатан моторуһан тахсыбыттара. Н. Лугинов
   Уоллаах кыыс күөх ньаассын көбүөрүнэн тэлгэммит кырдал хонуу устун эгил-тэгил үктээн хаамса турдулар. «ХС»
   Аһара чэпчэки ыйааһыҥҥа эгил-тэгил тустар маастардары …… ылан көрүҥ. «Кыым»

I
аат дьөһ. Хайааһын атын хайааһыны кытта сэргэ, биир кэмҥэ оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется при указании на действие, совершаемое помимо другого действия (наряду, наравне с)
Эрчимнээх хардыылары тэҥинэн кылырҕас тыас чугаһаан кэллэ. Амма Аччыгыйа
Ходуһаны солууру тэҥинэн тыаны солууру эмиэ умнумуохха. М. Доҕордуурап
Хаһаайыстыбаларга сүөһү ахсаанын үрдэтиини тэҥинэн кини бородууксуйаны биэриитин үрдэтии эмиэ былааннанар. ЭБТ
◊ Дьон тэҥинэн көр дьон
Манна хаалан, дьон тэҥинэн үлэлиэм. Н. Лугинов
II
көр тэҥҥэ
[Балыксыт оҕонньор:] От-бурдук сирэ тэҥинэн түҥэтиллэрэ буоллар, үчүгэй олох кэлбитин биһиги билиэх этибит. П. Ойуунускай
Уолаттар тэҥинэн кини [Миша] диэки эргилиннилэр. Н. Лугинов. Икки дьиэ кэргэни тэҥинэн көрөн олорорго санаммыт буоллаххына, мин сөбүлэһэн олорор санаам суох. НТП СОоЭС
III
көр тэҥэ
1.
Аҕата киниэхэ саамай күндү киһи тэҥинэн истиҥ доҕор, учуутал этэ. Н. Лугинов
Таптыыр тэҥинэн таптатар Табыллыа дуо? Дьуон Дьаҥылы
Уолларын эбэлээх эһэлэригэр хаалларан баран, Гришатынаан кыыстаах уол тэҥинэн көҥүл үөрэнэ сылдьаллар. СН ЭСЭ

сыһ.
1. Тэҥ буолар гына, тэҥнии. ☉ Равными частями, поровну
Дойдуну-сири тэҥҥэ түҥэтэллэрэ сөп этэ. Амма Аччыгыйа
Олох барахсан бу сир үрдүгэр дьолун уонна сорун тэҥҥэ үллэрэр быһыылаах. В. Титов
Балыкка дьон сиэринэн тэҥҥэ тииһиммиппит. С. Маисов
2. Кими, тугу эмэ кытта тэҥинэн, сэргэ (сырыт, тут). ☉ Наравне, рядом, вместе
Дьол, сор икки киһини кытта тэҥҥэ сылдьаллар (өс хоһ.). [Үстүүн] Аҕатыныын арааһы Адьас тэҥҥэ үлэлэһэр, Абыраллаах оҕо дииллэр. Күннүк Уурастыырап
Билигин окко киириигэ тиэхиньикэтин бэлэмнээн, күнү кытта тэҥҥэ сырсар быһыылаах. Н. Лугинов
3. Биир бириэмэҕэ, биир кэмҥэ. ☉ В одно и то же время, одновременно
Олоҥхоһут биир бэйэтэ үс идэни тэҥҥэ баһылыыра: ырыаһыты, поэты, артыыһы. Суорун Омоллоон
Икки саа тэҥҥэ эһиннэ. Т. Сметанин
◊ Тэҥҥэ холбоммут холбуу этии тыл үөр. — хас биирдии чааһа судургу этии курдук өйдөбүллээх холбуу этии. ☉ Сложносочинённое предложение
Тэҥҥэ холбоммут холбуу этии чаастара сороҕор ситим тыл көмөтүнэн холбоһоллор. ЧМА СТСАКҮө

1. даҕ. Тэҥ соҕус, маарыннаһар, араа-бараа. ☉ Примерно одинаковый, схожий
   [Таатта үрэх] Үөрэ-дьүөрэ үүт тураан көлүйэлэрдээх, Араа-бараа арылыаһа күөллэрдээх эбит. Саха нар. ыр. I
   Үөрэ-дьүөрэ дойдулары ааһыталаатыбыт. «ХС»
   Үөрэ-дьүөрэ саастаах эрэ дьон доҕордоһуохтаахтар диэн сыыһа өйдөбүл эмиэ баар. ЧКС АК
2. сыһ., суолт.
3. Тэҥ соҕустук, араабараатык. ☉ Примерно одинаково, наравне
   Доҕоргунуун Одуордуун икки тугут курдук үөрэ-дьүөрэ үөскээбиккит. Суорун Омоллоон
   Уоллаах кыыс ити курдук үрэх баһын хараҥа тыатын быыһыгар, бургунас ынах муоһунуу, үөрэдьүөрэ, тэҥҥэ үүнэн испиттэрэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
   Вадим Ионович ааны аһаат, дуораччы дорооболоспутугар, бары үөрэ-дьүөрэ хардаран күйгүөрэ түстүлэр. Тумарча
4. Биир тэҥник, хатыланардык, тэҥ арыттаахтык (хол., үктэнэн хаамп). ☉ Равномерно, ритмично (напр., ступать ногами)
   Үөмэс-аамас дайбатан Үөрэ-дьүөрэ үктэтиэм, Тоҕус суукка тухары Дьоруолатан дайдарыам. Саха нар. ыр. II
   Ата түөрт атаҕын үөрэдьүөрэ үктээмэхтээн, кырыытынан таһыйбахтаан ыла-ыла …… дьоруолаан кутан-симэн барда. Эрилик Эристиин
   Тиит бэлэм-бэлэмник үөрэ-дьүөрэ түһэрэн, куолаһа улам ыраастыйан, улам күүһүрэн, эрчимирэн иһэр. А. Бэрияк