наст; сааскы дыбдыа весенний наст.

наст; тоҥот үрдүнэн хаамп = ходить по насту.

аат., түөлбэ. Тоҥот, тоҥот хаар. ☉ Наст. Сааскы дыбдыа

нареч. от эрэр —формы 3 л. наст. ер. служебного гл. эр =; в сочет. с деепр. на =ан основного гл. означает словно, подобно, как бы; кыҥаан эрэрдии как бы прицеливаясь; охтон эрэрдии словно падая.

аат. Саас олус ичигэс күн буолан, хаар үрдэ күнүһүн ирэн сымнаан баран, түүнүн эпсэри муус курдук кытаатыыта, мууһуруута. ☉ Твёрдая ледяная корка на поверхности снега, наст
Тоҥот буолан, кыыл суола соччо көстүбэт этэ. И. Федосеев
Тоҥот устун ыттар дыгыйан иһэр тыастара бу тиийэн кэллэ. И. Данилов
Мөрүөн Бүөтүр оройуон киинигэр тоҥоту баттаһа эрдэ киирдэ. Э. Соколов
◊ Муус тоҥот — күүстээх тоҥот, хаар халыҥнык мууһуруута. ☉ Крепкий наст, толстое оледенение снега, гололёд
Муус тоҥокко тыһын хааннаан, Дуолан буур маарга охтор. Д. Апросимов
Сотору-сотору буолар муус тоҥот сылгыны букатын да сотон барыах курдук. «ХС». Тоҥот атаҕа түөлбэ. — кыһын олус кытааппыт хаардаах сир. ☉ Место с уплотнённым снегом
Тоҥот бырдаҕа (хараам бырдах) көр бырдах. Тоҥот бырдаҕа ардахтаах сайын элбэх буолар. Тоҥот туруйата көр туруйа. Арай үрдүлэринэн көстөр-көстүбэт үрдүккэ тоҥот туруйата эргийэ көтө сылдьар эбит. М. Попов
ср. хак. тонъдах, алт. тоҥдок ‘снежный наст’, тув. доҥат ‘заморозки’

II 1. 3 л. ед. наст, от быть буолар (сороҕор туспа тылбаастаммат эбэтэр кэпсиирэ сыһыарыытынан бэриллэр); язык есть средство общения тыл бодоруһуу средство-тынан буолар; вы думаете о нём хуже, чем он есть кини тугун эһиги намтата саныыгыт; 2. в знач. сказ, (имеется) баар; есть надежда, что он скоро вернётся кини сотору төннөн кэлиэ диэн эрэл баар; # как есть хайдах баарынан.

1) снег || снёжный; сойуо (или тоҥот ) хаар наст; тоҥуу хаар снежная целина; хаар хайыҥ снежная завалинка; хаар хаһыҥ густой иней; хаар маҥан снёжно-белый; хаар түһэр снег идёт; 2) год, возраст (обычно животного); бу ат бэһис хаара этому коню идёт пятый год # кыс хаар ортото средь зимы, зимою; уу диэбитэ хаар , хаар диэбитэ уу разг. враль, пустослов; хаар баттаан под тяжестью прожитых лет; от старости; хаарга хаамп , сииккэ сиэл = остаться на бобах; хаардыы хаамп = с лёгкостью осилить что-л.; одержать верх над кем-л. (в борьбе, состязании и т. п.); хаар хайа буол = представляться очень трудным (букв. снежной горой — о нетрудном деле, за к-рое не хочется браться); хаар эбэ полярная сова.

эб. Саҥарааччы үксүгэр сөҕөр-махтайар дэгэттээх риторическай бигэргэтиитин көрдөрөр (кэлэр, билиҥҥи кэмнээх аат туохт. кытта тут-лар). ☉ Выражает эмоциональное утверждение говорящего, часто с оттенком восхищения (употр. с прич. буд
и наст. вр.). Өндөрөй акаары, мэник оҕо курдук, төбөтүн кыстык-балта икки ардыгар уган биэриэх бэйэлээх буолуо дуо. П. Ойуунускай
Былыргы өһүн умнуох бэйэлээх буолуо дуо? И. Гоголев
Эгэ, киэҥ Өлүөнэ обургу Оччугуй үрүччэ саҥатын Ахсарыах бэйэлээх буолуо дуо? С. Данилов
Тыраахтар обургу тулутуох бэйэлээх буолуо дуо? И. Федосеев
Доропуун оҕонньор ол сүүсчэкэ бытархай, субан сүөһүнү көрбөт бэйэлээх буолуо дуо? Н. Заболоцкай
Семен, оччону көрөн баран, ааһар бэйэлээх буолуо дуо, — Ньукулааскыттан кэлэн ыйыппыт. Софр. Данилов

эб. Саҥарааччы саарбахтааһынын, мунаарыытын көрдөрөр (билиҥҥи, ааспыт, кэлэр кэмнээх аат туохт. кытта тут-лар). ☉ Выражает сомнение, недоумение говорящего (употр. с прич. наст., буд., прош
вр.). Ити кини киһи билии-көрүү муҥутаан, тоҕо хайаҕа таласта, тииҥ суолун көрбөт бэйэтэ дуу, хайдах дуу? В. Протодьяконов
Дьоҕойон, кытылы кэрийэ сатаан баран булбакка, ынах былырыын сайылаабыт сирин диэки көрдүү барбыт бэйэтэ дуу? Н. Заболоцкай
Уотум... Ыыппыт уотум барбатах, умуллубут бэйэтэ дуу? Н. Якутскай
Бэйи, бу өрүү маннык буолуом бэйэтэ дуу, ээ? Д. Таас
Киириэх бэйэм дуу, суох дуу. Софр. Данилов

аат. Мууһуруу кэмигэр үөскүү сылдьыбыт, уһун түүлээх, икки ула хан эриллэҕэс аһыылаах, быһыытынан сулуоҥҥа майгынныыр кыыл. ☉ Мамонт
Тыһыынчанан сылга ирбэт тоҥҥо Тыыннаах курдук сүдү мааманнар Төйүөрэ, таастыйа сыталлар. И. Ф едосеев. Үрэх дьаарын үлтү тэптэрбиттэригэр мааман этэ-түүтэ тахсан кэллэ. Былыр сир иччитэ дииллэрэ. С. Дадаскинов
Мин …… Саха сиригэр саҥа көстүбүт, табылыннаҕына, бүүсбүтүн тоҥо сытар мааман өлүгүн хостооһун туһунан …… суруйар соҕотох кэрэспэдьиэн анаммытым. «ХС»
◊ Мааман муоһа — тас диэки үүнэн тахс ан үөһ э д иэ ки эрил либи т м аа ман и кки уһун токур аһыылара (билигин үксүгэр киэргэл оҥоһуктары оҥорууга олус сыаналаах матырыйаал быһыытынан тутлар). ☉ Бивень мамонта (в наст
вр. счи тается ценным материалом для изго товления ювелирных изделий). Мааман муоһа үрүҥ тараах маамам баттаҕын тарыыр. Н. Габышев
Өлөксөй …… ким хайа иннинэ дьаар сиҥнэрэн таһаарбыт мааман муоһун булан байаары, өрүскэ тыынан устан элээрдэн иһэн, улахан долгуҥҥа оҕустаран, тыытын түгэҕэ көстөн хаалбыт. Н. Абыйчанин