чөрбөс гын = момент.-однокр. от чөрбөй = вдруг, внезапно насторожить (уши), насторожиться; ытым тугу эрэ билэн, чөрбөс гынна что-то услышав, моя собака моментально насторожила уши:

туохт. Ытырыктат, сэрэхэдий (туохтан эмэ бүтэйдии сэрэнэн, куттанан). ☉ Насторожиться (от предчувствия чего-л. неприятного, дурного)
Сыарҕа тыаһын иһиллээн, Сытыргыы-сытыргыы дьиксиргээн, Ыаллаах алаас аайыттан Ыттар бэркэ үрдүлэр. С. Васильев
Бандьыыттар бу Абаҕа дэриэбинэтин кытта хайаан да сибээстээх буолуохтаахтар. Туох эмэ киһи дьиксиргиэҕин дуу, киһи уорбалыаҕын дуу көрбүккүт буолаарай? Л. Габышев

туохт. Туох эмэ тыаһы истэн сэрэнэ, чөрбөйө түс, кыра да куттал сибикитин билээт, куотарга бэлэм буол (кыыл, көтөр туһунан). ☉ Насторожиться, услышав какой-л. звук, быть готовым бежать при малейшей опасности (о животных, птицах)
Аттар тыаһырҕаан кулгаахтарын үөргүсүөргү туттан чөрбөҥнөһөллөр уонна тыа түгэҕин диэки көрөн өндөҥнөһө иһэллэр. М. Доҕордуурап
Айылҕам маанылаах Биир бастыҥ оҕото — Туртас кыыл тыаһырҕаан Чэрэйдэ, сэрэннэ. ВСП ТЭ
Ийэ тайах тыаһырҕаан тура эккирээтэ. ФВС К

туохт.
1. Үргүмтүө, киһиттэн куота сылдьар, куттанар буол. ☉ Становиться пугливым (о животных и птицах)
Тэһииргээбит атын арыычча тохтотон, Бөтүөхчэй ойон түспүт. Амма Аччыгыйа
Эһэм саа тыаһыттан булт тэһииргиир, олохсуйбат диэн куска тиргэлиирэ, куобахха туһахтыыра. Ф. Постников
Табалар тэһииргээн үрүөтараа куоппуттар, дьоннорбутун балай эмэ эрэйдээбиттэр. Я. Семёнов
2. көсп. Туохтан эрэ дьиксинэ санаа, тэһийимэ-тулуйума. ☉ Встревожиться, насторожиться, не находить себе места от беспокойства
[Деомид] туран тэһииргээбит курдук төттөрү-таары хаамыталыыр. Н. Якутскай
«Кэллэ-кэлээт тэһииргээтэҕим тугун дьиктитэй, арааһа уһаабакка-кэҥээбэккэ өтөҕү быстахха сатаныыһы», — диэн толкуйга түстэ. У. Нуолур
Михаил Михайлович кута-сүрэ тэһииргииргэ дылы гынна, хайдах эрэ дьиксиниэх санаата кэллэ. И. Егоров

туохт. Туохтан эмэ сэрэхэдийэн, дьиксинэн таалан тохтоо, чуумпуран иһиллээ. ☉ Насторожиться, внимательно прислушаться к чему-л.
Маайа, иһиллии сатаан, моонньун күөкэтиэҕинэн күөкэтэн, чөрбөйүөҕүнэн чөрбөйөн турбахтаабыта. Софр. Данилов
Мутукка кирийэн олорбут тииҥ кутуругун субурус гыннаран тахсан кэллэ, чөрбөйүөҕүнэн чөрбөйбүт ахан. С. Маисов
Эмискэ тохтуу түспүтэ, кэлбит сирин диэки хайыһан, тугу эрэ иһиллээн чөрбөйөн турбута. Күрүлгэн
△ Тугу эмэ олус интэриэһиргээн чуумпуран болҕомтолоохтук иһит. ☉ Сильно заинтересовавшись чем-л., превратиться в слух
Иван Иванович турбутугар бары чөрбөһө түспүттэрэ. Далан
Учууталбыт Евдокия Дмитриевна лоп-бааччы быһааран кэпсиирин болҕомтолоохтук истэн чөрбөйбүппүт. П. Аввакумов
Дьон бары ах баран чөрбөйөн иһиллээтилэр. А. Фёдоров