ржавчина; тимири дьэбин сиир , киһини — санаа посл. железо губит ржавчина, а человека — думы # дьэбин уоһуй = насупиться, нахмуриться.

1) насупиться; сабыстан көр = смотреть насупившись; 2) перен. пугаться, теряться; оҕо сабыстан саҥарбат ребёнок теряется и (потому) молчит.

туохт.
1. Эриллэ-эриллэ, ытылла-ытылла сүүрүгүр (түргэн сүүрүктээх өрүс, үрэх туһунан). ☉ Течь, описывая круги, образовывать водовороты
Үс үөстээх, үллэр дэбилгэн уулаах Өлүөнэ өрүс, уҥуоргута биллибэт кэтит киэбэ-киэлитэ холорук ытыйбытын курдук төттөрү-таары чөмөрүйэ бурулуйбут. П. Ойуунускай
Муустаах муора хотун Тоҕус түүннээх күн тухары Бурулуйда, будулуйда, булкулунна. Өксөкүлээх Өлөксөй
Уубут нэһииччэ сиирэ-халты харбаан, субу атахпыт тумсугар кэлэн бурулуйа сыппыта. Н. Заболоцкай
2. Үлэлээн-хамсаан эбэтэр олус итииттэн дэлби бус, итииргээ. ☉ Обильно потеть (от духоты, жары), лосниться от пота
Арыт туран түһээммин, Кустуу сылдьар буоларым, Отуу чэйин биһирээммин, Бурулуйа буһарым. Күннүк Уурастыырап
Флорида электроплиткаҕа эт соркуойдаан бэркэ диэн бурулуйа турар. БИ СТ
3. көсп. Кыыһырбыт, түрдэстибит көрүҥнэн; харааһын, уорастый, сабыһын. ☉ Потемнеть лицом, помрачнеть, нахмуриться, насупиться
[Пал Палыч] төрүт да хара киһи хаана хайдах эрэ бурулуйан ылла. Н. Заболоцкай
Тоҕуоруйбут норуот Долгуйарга дылы гынна, Болуоссат үрдэ Бурулуйарга дылы буолла. С. Васильев. Кыра аайыттан кыҥкыйдыы, кыыһыран бурулуйа сылдьар аргыс мэһэйи эрэ оҥорооччу. Я. Семенов

сыһ.
1. Саба түһэр гына, тугу эмэ сабар гына. ☉ Так, чтобы нависало над чем-л. (надевать, натягивать)
Бу сонунан сабыччы кэбис. ПЭК СЯЯ
Сабыччы кэт. ПЭК СЯЯ
Уһаарба Уйбаан бэргэһэтин сабыччы түһэрэн, умса нөрүйэн миин иһэн сыпсырыйа олороро. И. Федосеев
Каракуль кубааҥкатын хааһыгар диэри сабыччы кэтэн кэбиспит. М. Шолохов (тылб.)
△ Хаастаргын, халтаһаларгын аллара саба түһэрэн. ☉ Нахмурив брови, с набрякшими веками
Сабыччы түспүт халтаһалаах, ыйаастыгас кыараҕас харахтаах, суптугур сэҥийэлээх сирэйэ ньолооруҥнаата. И. Никифоров
Николай хааһын сабыччы туттан, биир сиргэ турда. А. Сыромятникова
Кокоринов халтаһаларын сабыччы түһэрэн, иннин диэки сып-сытыытык көрөр. А. Фёдоров
Көп хаастарын сабыччы тутунна. П. Филиппов
2. Хараххын кыаратан, симиличчи, быһыччы (көр, одуулаа). ☉ Щурясь, прикрыв веками глаза (смотреть)
Түннүгүнэн тыган турар күн уотуттан хараҕа саатан, сабыччы көрөн олордо. Амма Аччыгыйа
Уһун кыламаннарын аннынан үчүгэй баҕайытык сабыччы көрүтэлиир. Георг. Васильев
Хараҕын сабыччы көрүтэлии-көрүтэлии саҥаран хобдьоордо. В. Протодьяконов
♦ Сабыччы тутун — кыыһырбыт, уордайбыт көрүҥнэн. ☉ Нахмуриться, насупиться, помрачнеть
Туоҕа Баатыр уордаахтык сабыччы туттубута, тугу эрэ суостааҕы этээри өгдөҥнөөбүтэ. Далан
Миитэрэй кэнникинэн саҥатаиҥэтэ аҕыйаан, сабыччы туттан сылдьар идэлэннэ. Н. Түгүнүүрэп
Сабыччы туттан хостон-хоско төттөрү-таары хаамыталыы-хаамыталыы, тугу да аһаабакка сырытта. А. Чехов (тылб.)

туохт., кэпс.
1. Тугунан эмэ (хол., туманынан, былытынан) бүрүллэн саппаҕыр; күлүгүр, бүдүгүр (үксүгэр халлааны этэргэ). ☉ Заволакиваться чем-л. (напр., туманом, облаками); мутнеть, блёкнуть (обычно о небе)
Будуор-бадыар борук-сорук дойду Түүл-бит курдук Түүппэҕирэ оргуйан көһүннэ... П. Ойуунускай
Бачча тухары түүппэҕирэн турбут түннүктэрэ атын үлүгэрдик сандааран таҕыстылар. Н. Заболоцкай
Киэһэнэн күн-дьыл түүппэҕирэн, былыттанан барбыта. Ю. Рытхэу (тылб.)
2. көсп. Тууйулун, тумнаһын (киһи санаатын туһунан). ☉ Быть подавленным, угнетённым
Тугу да туһалаабакка, маннык моорук буолан сыттахпына, өйүм-санаам түүппэҕирэн, хааным бөлөнүйэн, бу кэлэр кыһыны хайдах да туоруур кыаҕым суох. И. Семёнов
Өй-санаа түүппэҕирэрэ, мунаахсыйара сүрдээх да буолар эбит. Сэмээр Баһылай
Өйүмсанаам, былыттаах халлаанныы, улаханнык түүппэҕирдэ. «ЭК»
3. көсп., кэпс. Туохтан эмэ санаарҕаан, тууйуллан саппаҕырбыт, өспүт көрүҥнэн. ☉ Стать мрачным, хмурым, насупиться
Тоҕо эрэ, ити мунньахха кини табыллыбата, сирэйэ-хараҕа өһөн, түүппэҕирэн, чобуо бэйэтэ сөҥ түһэн хаалла. «ХС»
[Петя] саҥатыттан матан, түүппэҕирэн, ытаабыт сирэйдэнэн-харахтанан, чэйгэ тахсан олорбутун бары өйдөөн көрбөтөх курдук тутуннулар. Л. Толстой (тылб.)
Дэлби түүппэҕирбит, мөлтөөбүт-ахсаабыт дьүһүннээх. Ч. Айтматов (тылб.)
ср. др.-тюрк. түр ‘сворачивать, заворачивать, свёртывать, складывать’

туохт.
1. Аллара сабыччы түс (киһи хааһын, халтаһаларын этэргэ). ☉ Нависать, хмуриться, насупиться, набрякнуть (о бровях, веках человека)
Киэҥник көрбүт хараҕын халтаһата улам сабыстан, иэдэһин быччыҥнара улам сымнаан бардылар. Софр. Данилов
Андреевич күп-күөх дириҥ харахтара сабыста-сабыста өрө-таҥнары түрдэҥнэстилэр. П. Филиппов
2. Туохтан эмэ кэри-куру дьүһүннэн, кэри-куру буол. ☉ Становиться угрюмым, мрачным, хмурым, неласковым
«Тыый, доҕоор, бу хантан күөрэйдиҥ?» — субу сабыстан олорбут Тиит доҕорун куолаһын истэн үөрэн хаһыытыы түстэ. Н. Лугинов
Өлөксөй оҕонньор, сирэйэхараҕа сабыстан, күлүгүрэн туран, тас таҥаһын эмээхсинигэр көмөлөһүннэрэн уһулан, …… оронун диэки салҕаластаата. П. Аввакумов
Кинээс, хайдах эрэ сирэйэ сабыстан, умса көрөн турда. М. Доҕордуурап
Били мичээрдээбит эйэҕэс харахтара сабыстан, сирэйэ дьиппиэрэн, саҥата чиҥээн хаалла. П. Филиппов
△ Мунчаар, муҥутахсый. ☉ Быть подавленным, хмуриться, грустить, печалиться
Силиппиэн саараҥнаабыт, сабыстыбыт уонна куттаммыт киһи быһыытынан остуол атаҕын көрөн олордо. Л. Попов
Туох эрэ алҕаһы оҥоро сыспыттыы саҥата-иҥэтэ суох сабыстан сылдьыбытым. «ХС»
3. кэпс. Кимтэн-туохтан эмэ симиттэн, толлон тохтоо, оҥоруоххун оҥорума. ☉ Теряться, робеть, смущаться. Оҕо улахан дьонтон сабыстан саҥарбат
□ Ыкынаачай кинээс өһүргэнэн, баар дьону барыларын үлтү түүрэйдиэн, куттаталыан баҕарда эрээри Пластинов дириҥник, кинини курдаттыы көрөр курдук сытыы харахтарыттан сабыһынна. Д. Очинскай
Начаалынньыгын куолаһа тыйыһырбытыттан сабыстан, анарааҥҥыта чугуруйдар чугуруйан кэбиниэттэн тахсан барда. ДФС КК
Чурум-Чурумчуку, өйө-санаата урут сабыста үөрэммитинэн саба баттана сылдьарын, ыраахтааҕыны кэм да итэҕэйэрин туһунан өйдөбүл үөскүөхтээх. КАА ТЛБКҮө
4. кэпс., поэт. Хараҥаран, чуумпуран, кэри-куру чуҥкук дьүһүннэн (хол., халлааны, айылҕаны этэргэ). ☉ Потемнеть, потускнеть, стать унылым, хмурым (напр., о небе, природе)
Халлаан былытыран, сабыстан, хараҥа хойдон истэ. Болот Боотур
Саҕах үрдүттэн саҕаланан Сандал күммүт сабыһынна. С. Тимофеев
Сөҕүрүйэн эрэр чох эмиэ хараара сабыстан иһэн күлэн-үөрэн кэлбитэ. И. Федосеев
Өр турда хара тыа сабыстан, Уу иэнэ иһийдэ, Бэл диэтэр, сиккиэр тыал кыбыстан Куулаҕа кирийдэ. «ХС»