начальный; начальнай оскуола начальная школа.

прил. 1. превосх. ст. от низкий 2; низший сорт табака табах саамай алын суорда; 2. (простейший) анныкы; низшие животные анныкы харамайдар; 3. (младший по положению) алын; низшее звание алын соло; 4. (начальный) алын, алын сүһүөх; низшее образование алын сүһүөх үөрэх.

1) первый; маҥнайгы курс первый курс; маҥнайгы бириис первый приз; маҥнайгы космонавт первый космонавт; 2) первый, начальный; маҥнайгы өйдөбүл первое впечатление; маҥнайгы хаар первый снег; маҥнайгы хотуур ото сено самого высшего сорта (букв. трава первой косы).

даҕ. Урут буола илик, маҥнайгы (туох эмэ саҕаланыытын этэргэ). ☉ Первый, первичный, начальный
Саахымат бэйэтин бастааҥҥы көрүҥүнэн балтараа-икки тыһыынча сыл анараа өттүгэр Индияҕа айыллыбыт буолуохтаах диэн сабаҕалааһын баар. ПРД ДДь
Үөрэнээчччилэр үһүс кылааска норуот айымньыларын араас көрүҥнэрин чуолкайдык арааран, билэ үөрэнэллэр. Олоҥхо туһунан бастааҥҥы өйдөбүлү ылаллар. ФНИ ТЛТКҮө
Бастааҥҥы быгыылар таҕысталлар эрэ, ыһыыны көрүүнү-харайыыны саҕалыыллар. ХКА

I
саҥа алл. Кыра оҕону утутар биһик ырыатын саҕаланыытыгар этиллэр тыллар. ☉ Начальный запев колыбельной песни: баю-бай. «Оҕуум-оҕом, бээй-бээй! Оҕуум-оҕом», — диир. А. Федоров
II
саҥа алл. Соһуйууну көрдөрөр. ☉ Выражает удивление
«Бээй, ол?!» — улахан саҥалаах киһи лаҥкынаан турда. Ити Дьаакып оҕонньор. А. Сыромятникова

прил. 1. (начальный) элементарнай, бастааҥҥы, бастакы; элементарная математика элементарнай математика; 2. перен. (несложный, поверхностный) бэрт судургу, киһи эрэ билэр; элементарная проблема бэрт судургу проблема; иметь элементарное представление о чём-л. ту ох эмэ туһунан бэрт судургу өйдөбүллээх буол; 3. перен. (самый необходимый) саамай төрүт; элементарное условие саамай төрүт усулуобуйа; 4. хим. элементарнай; элементарный состав вещества вещество элементарнай састааба; 5. физ. элементарнай; элементарные частицы элементарнай өлүүскэлэр.

1. аат.
2. Түүн ааһан, саҥа күн саҕаланар кэмэ. ☉ Начало дня, утро. Сарсыарда буолла
   □ Сарсыардаҥ сатаҕайдык саҕаланнаҕына, күнүҥ бүтүннүү да табыллыбат. Амма Аччыгыйа
   Кубулуйа турар халлааннаах хоту сир кулун тутардааҕы сарсыардата. Болот Боотур
3. көсп., поэт. Туох эмэ саҥа саҕаланар, үүнэр кэмэ. ☉ Начальный, ранний период чего-л., зарождение чего-л.
   Мин олоҕум сарсыардата, Күлүмэхчэй күнүскүтэ Саараҥныыры сатаабата, Сэрэнэр диэни билбэтэ. С. Данилов
   Оҕо саас — олох сарсыардата. Уһуктан, ойон тураҕын, Аҕаҕар аккын ыҥыырдатан, Ыһыахха оонньуу бараҕын. Эллэй
4. сыһ. суолт. Түүн ааһыыта, саҥа күн саҕаланар кэмигэр. ☉ В утреннее время, утром
   Сарсыарда халлаан сырдаан барда. Т. Сметанин
   Кыыһа мааҕын сарсыарда оскуолаҕа барбыта, ол айыыта онон. Н. Заболоцкай
   Сарсыарда эрдэ туран, …… уолаттарга хос бэлэмнээн тигинээтилэр-таҕынаатылар. В. Яковлев
   ◊ Сарсыарда аһылык кэпс. — сарсыардааҥҥы аһылык диэн курдук (көр сарсыардааҥҥы)
   Сарсыарда аһылык кэнниттэн хоспор киирэн мин киһибин кэтэһэ олордум. Н. Заболоцкай. Бу сарсыарда — бүгүҥҥү күн сарсыардатыгар, бүгүн сарсыарда. ☉ Сегодняшним утром
   Дьиэлээх хотун бу сарсыарда барбыт. Н. Заболоцкай. Сарсын сар- сыарда — кэлэр күн сарсыардатыгар. ☉ Завтра утром. Сарсын сарсыарда үлэһиттэр кэлэллэр. Өйүүн сарсыар- да — икки хонон баран сарсыарда. ☉ Послезавтра утром. Өйүүн сарсыарда муҥхалыы барабыт. Нөҥүө сарсыардатыгар — туох эмэ кэнниттэн хонон турбут сарсыардатыгар. ☉ Утром следующего дня, следующим утром
   Сүпсүгүрбүттэрин нөҥүө сарсыардатыгар мин дьиэм таһыгар олорон көрдөхпүнэ, Дохсун кинээс хамначчыттара Хааччахтан аттары тутан аҕалан ыҥыырдаталаатылар. Эрилик Эристиин

1. киир 1–10 диэнтэн хай. аата. Тыымпы күөлгэ балыксыт Туутун уга киириитин Күөхтүүр ойуур быыһынан Көрө-көрө кэлбитим. П. Тобуруокап. Кинээс киириитигэр, Огдооччуйа сүбэтинэн, Болот утуйбута буолан хаалла. Н. Заболоцкай
   Павел Попов баартыйа кэккэтигэр киириитин эн бэлэмнээ. М. Доҕордуурап
2. Тылынан айымньы саҕалыыр түһүмэҕэ; суругунан айымньы ыйыылардаах, уопсай быһаарыылардаах инники чааһа. ☉ Вступительная часть, зачин устного произведения, письменной работы, книги; введение
   Эпос киириитигэр этиллэринэн, Орто дойду дьонугар аан маҥнай түптээх олох, дьол-соргу суох. Эрчимэн
   Үҥкүү тылын киириитигэр дьону оонньууга-көргө ыҥырыы, кинилэри көҕүлээһин иһиллэр. СЛ-8
   △ Суругунан айымньы ортотугар кылгастык тиэмэттэн туорааһын. ☉ Краткое отступление от темы (в письменном произведении)
   Мин бу лирическэйдиҥи хабааннаах киириини саха прозатын дьоруойдарын, чуолаан, кинилэр ааттарын туһунан санаабын үллэстэр баҕаттан оҥордум. ФЕВ УТУ
   [Н.М. Заболоцкай] оҕолуу омуннуран ылар киириилэрдээх, тыыннаах чаҕылтырым өҥнөөх хартыынаны талбытынан таҥар тыл дьиҥнээх маастара кини эбээт дэттэҕэ. «ХС»
3. спорт. Саахымакка, дуобакка оонньуу саҕаланыыта. ☉ Дебют (в игре в шахматы, шашки)
   Т. Шмульян оонньооботох дебюта суох. Кини ханнык баҕарар киириини олус интэриэһинэйдик хабаатыннаран оонньуурун сөбүлүүр. НСС ОоО
4. даҕ. суолт. Бастакы, тугу эмэ саҕалыыр. ☉ Начальный, вступительный, вводный
   Техникум дириэктэрэ маҥнайгы киирии лиэксийэтин аахта. Амма Аччыгыйа
   Олоҥхону Г.У. Эргис нууччалыы тылынан киирии ыстатыйалаан …… таһаарбыта. СЛ-8
   ◊ Киирии тыл — 1) атын омуктан ылан туттулла сылдьар тыл. ☉ Заимствованное слово, заимствование
   Киирии тыл сорҕото араас кэмҥэ киэҥник тарҕана сылдьан баран, билигин улам эргэрэн, архаизмҥа кубулуйдулар. ННН СТМО; 2) ханнык эмэ тэрээһини аһар, саҕалыыр кылгас тыл этиитэ; кинигэ иннигэр бэриллэр быһаарыылардаах, ыйыылардаах туспа түһүмэх. ☉ Вступительное слово; предисловие
   Кинигэни бэчээккэ бэлэмнээбит, иннигэр киирии тылы, хос быһаарыыны суруйбут Н.П. Канаев. Эрчимэн
   Мунньаҕы кылгас киирии тылынан Саха АССР Суруйааччыларын союһун бэрэссэдээтэлэ С.П. Данилов аста. «Кыым». Киирии усунуос — ханнык эмэ тэрилтэҕэ чилиэн буолар иһин биирдэ төлөнөр харчы. ☉ Вступительный взнос
   [Артыалга] киирии усунуос диэн биһигиттэн уон биэс солкуобай барар. Д. Токоосоп. Киирии эксээмэн — ханнык эмэ үөрэх тэрилтэтигэр үөрэнэр быраабы ылар иһин туттарыллар эксээмэн. ☉ Вступительный экзамен
   [Микиитэ] киирии эксээмэни туттарарыгар көҥүллээбэттэрин билэн, дойдулуура буолла. Амма Аччыгыйа. Кимэн киирии — эрчимнээхтик саба түһүү, атаака. ☉ Наступление, атака
   Сарсын кимэн киирии буолар. Өстөөҕү үлтү охсон, өрүс уҥуор быраҕар сорук турар. Т. Сметанин
   Бу кэмҥэ уопсай кимэн киирии буолуохтааҕа. М. Доҕордуурап
   Күн киириитэ көр күн. Күн киириитэ алаас иһэ үллэҥнэс киһи буолла. Амма Аччыгыйа
   Уол күн киириитэ балыгын сүгэн дьиэтигэр баран испит. Суорун Омоллоон
   Киэһэ күн киириитэ, Окко сиик түһүүтэ Табалар тахсаллар, Сыһыыбар сырсаллар. С. Данилов. Кыдьымах киириитэ — кыһыары күһүн өрүскэ бытархай муус устуута. ☉ Время шуги
   Соторутааҕыта кыдьымах киириитин үгэнигэр олус үчүгэй этэ. А. Сыромятникова. Кыстыкка (дьылга) киирии — кыһыҥҥы олоҕу-дьаһаҕы оҥостуу; кыстыыр сиргэ көһөн кэлии. ☉ Подготовка к зиме; переезд в зимнее жилище
   Кыстыкка эрдэ киирии үүт ыамыгар хаалыыттан тахсарга тирэх буолуоҕа. «Кыым»

1. биир диэнтэн кэр. ахс. аат. Ыам ыйын маҥнайгы к ү н э. Маҥнайгы кылаас. Маҥнайгы м и э с т э.  Биһиги практикабытын Пал Палыч диэн киһи салайар. Автомеханик, маҥнайгы кылаастаах суоппар. Софр. Данилов
   Бастыҥ сэргэҕэ маҥнайгы биригээдэ былааҕа анньыллан, саҥа соломмут сир «Маҥнайгы биригээдэ кытыла» диэн аат танна. М. Доҕордуурап
   Тыл уларыйыытыгар с дорҕоон икки төгүл аһаҕас дорҕоон быыһыгар утуу-субуу түбэһэр буоллаҕына, маҥнайгы с оннунан хаалар. ПНЕ СТ
2. Туох эмэ саҕаланыытын, бастаан оҥоһуллар кэмин бэлиэтиир. ☉ Начальный, являющийся началом чего-л.
   Сэрии маҥнайгы күннэриттэн ыла саха поэттарын саҥа ырыалара-хоһоонноро бэчээттэнэн барбыттара. С о фр. Д а н и л ов. П. А. О й у у н у с к а й Маҥнайгы бириэмэҕэ айымньыларын «Саха омук» кулуубугар кэлэн ааҕара. Н. Заболоцкай
   1814 сыллаахха Пушкин маҥнайгы хоһоонноро бэчээттэнэн тахсаллар. А. Пушкин (тылб.)
   ♦ Маҥнайгы (бастакы) хараҥаччы калька. — туох эмэ саҥа саҕалааһыҥҥа аан бастакы. ☉ Первая ласточка
   Быйыл үс оҕо тэбис тэҥҥэ инженер-электрик үөрэҕэр бардылар. Үөрэхтэрин бүтэрэн кэллэхтэринэ, биһиги нэһилиэкпит бастакы хараҥаччылара буолуохтара. «Кыым». Маҥнайгы хардыылар калька. — туох эмэ саҥаны олоххо киллэриигэ аан бастакы саҕалааһыннар. ☉ Первые шаги. Французскай буоксаҕа м а ҥ н а й г ы хардыылар оҥоһулуннулар. «Са ха с.»
   ◊ Маҥнайгы таптал — эдэр дьон аан бастакы туҥуй иэйиилэрэ (тапталлара). ☉ Первая любовь
   Бу манна маҥнайгы тапталым — Хотугу сибэкким үүммүтэ, Сүрэҕим кэрэҕэ баҕата, Эдэр саас төлөннөөх үөрүүтэ. П. Тобуруокап. Маҥнайгы хаар — бастакы хаар түһүүтэ, кыһын кэлиитэ. ☉ Первый снег
   Маҥнайгы хаар. Мас аайы маҥхайар, Хатыҥнар, үөттэр Хаар таҥастанан Кыр дьаҕас бэстэр Кырыа бытыктанан Тула эргин тураллар. Т. Сметанин
   Уубуттан уһуктан өйдөммүтүм. Дьиэм иһэ дьиктитик сырдаабыт, Муодарҕаан түннүкпүн өҥөйбүтүм Маҥнайгы хаар түһэн кылбаарбыт. Дьуон Дьаҥылы
   Маҥнайгы хаар түһэрин кытта хас да буоланнар ыраах үрэх баһыгар бултуу тахсаллар. Күндэ. Маҥнайгы хотуур — окко бастаан киирии, аан бастакы от охсуу. ☉ Начало сенокосной страды, первая косьба
   Бастыҥ күөх от м а ҥ н а й г ы хотуурга оттоммута. А. Софронов
   Маҥнайгы хотуур саҕана син ала-тала ардахтаах этэ. «ХС». Маҥнайгы хотуур ото — аан бастаан окко киириигэ охсуллубут саамай үрдүк хаачыстыбалаах күөх от. ☉ Трава первой косьбы (сено самого высшего сорта)
   Маҥнайгы хотуур ото үрдүк хаачыстыбалаах отунан туттарыллыах тустаах. КХҮТ
   ср. кирг. маҥдайкы ‘находящийся перед чем-л., напротив чего-л., передний’

I
аат.
1. Киһи куолаһынан таһаарар дорҕооно, хаһыыта эбэтэр этэр тыллара. ☉ Голос человека, а также его крик или речь. Дьон саҥата иһиллэр. Саҥатын ис хоһооно иһиллибэт
□ Хаҥас диэки ыраах оҕолор саҥалара, күлсэллэрэ иһиллэр. А. Софронов
△ Кыылсүөһү, көтөр-сүүрэр куолаһынан таһаарар дорҕооно, ону тэҥэ сорох үөн-көйүүр (кумаар, сахсырҕа) саҥарар курдук көтөр тыаһа. ☉ Голоса зверей, птиц и насекомых. Чыычаах саҥата. Сахсырҕа саҥата сааҕынас. Кумаар саҥата утуппата
□ Ойуур иһиттэн ынаҕын ыҥыранар саҥата иһиллэр. Н. Якутскай
Били киһи тохтоон, …… үөһэнэн халыгыраһа хаҥкынаһан ааһар үөр хаас саҥатын иһиллээн турда. П. Филиппов
2. кэпс. Хайа эмэ киһи эбэтэр бөлөх дьон саҥаларын ураты быһыыта, майгына. ☉ Своеобразное произношение, особенности речи, говор. Халымалар саҥалара туспатык иһиллэр
3. кэпс. Ким эмэ тугу эмэ гыммытын буруйдаан кэпсэтии, тыл-өс таһаарыы. ☉ Разговоры, толки, пересуды, молва. Үүнэн турар маһы мээнэ алдьатымаҥ, саҥа буола сылдьыа
♦ Иһиттэн саҥата тахсыбат көр ис IV
Мин Ааныкам өлөн, бэйэм да испиттэн саҥам тахсыбат буола сылдьар. Эрилик Эристиин
Начаалыстыба мөхтөҕүнэ, буруйдаах буоллаххына, …… мэктиэтигэр, искиттэн саҥаҥ тахсыбат буолар. И. Никифоров. Саҥа ал- лай — эмискэ туох эмэ саҥата таһаар, тугу эмэ быстах саҥар. ☉ Непроизвольно сказать, воскликнуть
«Пахай!» — диэн Ньукуу улаханнык саҥа аллайда. «ХС»
«Һэ, доҕоор! Эһиги билсэр эбиккит дуу?» — Гаврил Иванович саҥа аллайда. С. Никифоров. Саҥа бөҕө кэпс. — ким эмэ туох эмэ туһугар кими эмэ улаханнык мөҕөр, сэмэлиир. ☉ Возмущение, негодование вслух кого-л. по какому-л. поводу
Бүтүн нэдиэлэ хонуга сырыыптанна диэн управляющайыҥ саҥа бөҕө үһү. «Кыым». Саҥата суох бар кэпс. — мөккүөргэ хотторон, утарсыбат киһиҥ буойбутуттан эбэтэр туохтан эмэ соһуйан, саҥара олорон саҥата суох буол, ханнан хаал. ☉ соотв. лишиться дара речи
Киһи эрэ буоллар уолуйан саҥата суох барда. Н. Неустроев. Саҥата суох ыыт кэпс. — киһини, тугу да булан салгыы саҥарбат, мөккүспэт курдук баһыйа эт. ☉ Не дать возможности ответить
Саха омук саамай бэттэрин саҥата суох ыытар сайаҕас-сайдам санаалаах. Өксөкүлээх Өлөксөй
Тылыттан (саҥатыттан) матта көр мат. Үөрэ-көтө олорбут дьон курус гына түстүлэр. Бары саҥаларыттан маттылар. АДП КБ
◊ Ойоҕос саҥа көр ойоҕос
Ойоҕос саҥаҕа туора киһи саҥатын интонацията сүтэр. ЧМА СТСАКҮө. Саҥа аллайыы тыл үөр. — араас иэйиини уонна ис туругу биллэрэргэ туттуллар уларыйбат тыллары (хол., оо, тыый, ычча) үөрэтэр саҥа чааһа. ☉ Неизменяемое слово, служащее для выражения чувств и волевых побуждений, междометие
[Этиилэртэн] саҥа аллайыыны булан, туох суолталааҕын толкуйдааҥ. ННН СТ-7. Саҥа чаастара тыл үөр. — тыллар суолталарынан, грамматическай бэлиэлэринэн уонна этиигэ туттуллууларынан араарыллар бөлөхтөрө. ☉ Разряды слов, различаемые по лексическим значениям, морфологическим признакам и синтаксической функции, части речи
Көмө саҥа чаастарын хатылааҥ. ННН СТ-7. Сирэй саҥа тыл үөр. — этиигэ туора киһи саҥата уларытыыта суох хайдах этиллибитинэн бэриллибитэ. ☉ Чужая речь, переданная без изменений от лица говорящего
«Чэ, кэпсээ, эмээхсин, утуйааччы утуйдун, истээччи иһиттин», — диэтэ Сөдүөччүйэ. Амма Аччыгыйа
Сирэй саҥаны куоласкытын уларытан, арааран этиҥ. ПНЕ СТ-5. Сирэй саҥаны уонна ааптар тылын миэстэлэрин атастаһыннарын, онуоха сөптөөх сурук бэлиэтин туруоруҥ. СНЭ СТДМ
ср. др.-тюрк. йаҥҕу ‘шум, шорох, эхо’
II
1. даҕ.
1. Эргэрэ, курсуйа, туттулла илик, чээл бэйэтинэн сылдьар; соторутааҕыта баар буолбут, оҥоһуллубут. ☉ Не утративший своей новизны, свежести, только что изготовленный, появившийся. Саҥа таҥас. Саҥа дьиэ
□ Икки сабыс-саҥа бинчиэстэр саа оһох аттыгар олорор киһи кэннинэн сиргэ сыталлар. Н. Якутскай
Сөрүүн түүн салгыныгар Саҥа бурдук сыта саба биэрэн ааһар. С. Васильев
2. Урут суох, биллэ илик, бу кэлин көстүбүт эбэтэр кэлбит, сонун. ☉ Ранее неизвестный, впервые изобретённый, найденный или возникший, появившийся. Үлэ саҥа ньымалара
□ Ити күнтэн ыла Никита баччааҥҥа диэри уу чуумпутук устан испит олоҕор саҥа сүүрээн сайа охсон киирбитэ. Н. Лугинов
Ынах ыамын элбэтэргэ саҥа суолу-ииһи көрдөөбүттэрэ. М. Доҕордуурап
[Маайыс:] Эн, кырдьык, саҥа киһигин, биһиги холкуоспут олоҕун ымпыгын-чымпыгын билэ илигиҥ буолуо. С. Ефремов
Норуот хонтуруоллааччылара саҥа күүһүнэн, саҥа тэтиминэн актыыбынайдык үлэлииллэригэр бары усулуобуйаны тэрийиэххэ. «Кыым»
3. Эргиллэр кэмигэр хат көстүбүт (күнү, ыйы этэргэ). ☉ Вновь появившийся, вновь начинающий период своего обращения (о солнце, луне). Саҥа ый тахсыбыт
□ Сарсын үөрэ көрдүн Сандал саҥа күммүт. Күннүк Уурастыырап
4. Кэлин хаттаан, уларытыллан оҥоһуллубут. ☉ Выполненный заново, новый. Үлэ саҥа суруллуута. Кинигэ саҥа тахсыыта
2. сыһ. суолт.
1. Уруккуттан буолбатах, субу саҕалаан, билигин эрэ; аан бастаан. ☉ Только начиная что-л., приступая к чему-л.; только, только что, впервые, в первый раз. Күн саҥа тахсан эрэр. Саҥа кэлбит дьон туспа олордулар
□ Дьэ бу буолан мин Бүлүүнү быйыл саҥа көрдүм. Суорун Омоллоон
Оҕотун саҥа киллэрбит чөркөөкү, от саҕатыгар ньыкыйан олорон иһиллээмэхтээт, …… өлөҥ быыһыгар киирэн хаалла. И. Гоголев
2. саҥалыы 2 диэн курдук. Дьиэбит муостатын ыһан, саҥа оҥорууһубут
□ Буор түҥэтиги быйыл саҥа ыытыаҕыҥ. М. Доҕордуурап
3. аат суолт.
1. Туох эмэ урут биллибэтэх, бу кэлин, билигин көстүбүт, үөдүйбүт. ☉ То, что появилось впервые, возникло только что, что-л. новое. Саҥаны ылыныы. Саҥаны арыйыы
□ Норуот тугу эрэ саҥаны, кини олоҕор туһалааҕы көһүтэр. Н. Якутскай
Онно да эрэсиэптэри саҥардан суруйтаран, дийиэтэни тутус диэнтэн ураты саҥаны тугу да эппэтэхтэрэ. Софр. Данилов
2. Ый, сыл, үйэ диэн курдук кэми бэлиэтиир тыллары кытта тардыы пуорматыгар ситимнэһэн, этиллэр кэм саҕаланыытын, бастакы өттүн көрдөрөр. ☉ Сочетаясь со словами ый ‘месяц’, сыл ‘год’, үйэ ‘век’, обозначающими разные промежутки времени, указывает на начало, начальный период называемого времени. Ый саҥата. Сыл саҥата
□ [Чаҕылҕан] «Чаҕылҕан уоттара» диэн маҥнайгы кинигэтэ уон аҕыс саастааҕар 1933 сыл саҥатыгар бэчээттэммитэ. Софр. Данилов
Алтынньы саҥата этэ. Күн сардаҥата хаартан тэйэн чаҕылыйа оонньуура. И. Федосеев
♦ Саҥа страницаны арый (суруй) калька. — туохха эмэ улахан уларыйыыны, саҥалыы саҕалааһыны киллэр (саҥаны оҥор). ☉ Открывать новую страницу чего-л., вписывать новую страницу во что-л. Саҥа сири булан Аҕа дойду наукатын байытар, Арктика историятыгар саҥа страницаны арыйар баҕа кинилэр сүрэхтэрин үүйэ тутара. «ХС». Саҥа (саҥалыы) хараҕынан көр (одуулас) калька. — тугу эмэ урукку үөрүйэххиттэн уларыйан атыннык өйдөө. ☉ Смотреть на что-л. по-новому (букв. смотреть новыми глазами)
Барытыгар Николай Соня аттыттан арахсыбат, букатын саҥа хараҕынан кинини одуулаһа сылдьар. Л. Толстой (тылб.)
◊ Саҥаны айыы — хайа эмэ салааҕа үлэ бастаан иһэр саҥа ньымаларын булан киллэрии. ☉ Открытие и внедрение новых, прогрессивных методов работы в какой-л. области деятельности, новаторство. Күннүк Уурастыырап литератураҕа үтүө үгэс уонна саҥаны айыы бэйэ-бэйэлэригэр утарсыбаттарын …… тоһоҕолоон бэлиэтиир. «ХС»
Саҥа дьыл көр дьыл. Саҥа дьыл бырааһынньыгын кэнниттэн тута Сэргэлээх кыһыҥҥы сиэссийэҕэ бэлэмнэнии түбүгэр түстэ. Н. Лугинов
др.-тюрк. йаҥы, тюрк. яҥа, сене, чаҥа, янгы, жаҥа, монг. цаҥги, бур. шэнэ