физ. элементарный; элементарнай частицалар элементарные частицы.

с. 1. сведения мн. (известия, сообщения) биллэрии, сурах; я не имею никаких сведений от брата бырааппыттан миэхэ туох да биллэрии суох; 2. сведения мн. (знания) сведениелэр, билиилэр; элементарные сведения по математике математикаҕа бастааҥҥы сведениелэр; 3. сведения мн. (данные) сведениелэр, сведение; собрать сведения сведениетэ хомуй; статистические сведения статистика сведениелэрэ; 4. (осведомлённость в чём-л.) сведение, истин, билии; довести до сведения истиитигэр тириэрт, иһитиннэр; принять к сведению сведениеҕэ ыл.

1. даҕ.
2. Кэбэҕэстик өйдөнөр, оҥоһуллар, толоруллар, уустуга суох, боростуой. ☉ Легкодоступный для понимания, выполнения, несложный, нетрудный
   Оҕонньор чөмчөкөтүн иһигэр буһаран таһаарбыт былаана сүрдээх судургу буолла. Амма Аччыгыйа
   Кэриэс хаалларыам эйиэхэ Мин судургу муудараһы: Киһилии буолаар киһиэхэ, Таптаар дууһа ырааһын. С. Данилов
   Аан бастаан тэлэн айанныыр суол куруутун ыарахан, оттон төннөр суол төһөҕө да чугас, судургу. Далан
   Ол да буоллар судургу кэпсэтии туох да түмүгэ суох хаалбата, син булан түмүгүн быһаардылар. Эрилик Эристиин
3. Атыттартан туох да уратыта суох, көннөрү. ☉ Ничем не выделяющийся, обыкновенный
   Ас түннүккүн. Сырдаата, Үүннэ судургу сарсыарда. Н. Харлампьева
   Долгутта ити кэрэ, Бэрт судургу түбэлтэ, Ийэм миигин хаһан эрэ Ити курдук сыллыыр этэ... И. Гоголев
   Суруйбутум буолуо сүүһүнэн Судургу автографтарбын. И. Федосеев
4. Ураты киэргэтиитэ, тупсарыыта, уустугурдуута, дэгэтэ суох, боростуой. ☉ Безыскусный, незамысловатый, невычурный
   Судургу баҕайы уонна сирийэн көрдөххө, дьэ дьиэ да дьиэ! [оскуола бырайыага]. Кылаабынайа, кыра да уустугурдуута, соһуччута суох судургу баҕайы. Н. Лугинов
   Яранга иһигэр киирбиппит — Барыта өскүөрү, судургу: Тулалыы тилийэ тэлгэммит Көп тэллэххэ олоруу. С. Данилов
   Бу ырыа наһаа судургу, дорҕооннор дэхсилэһиилэрэ букатын суох ырыата. В. Короленко (тылб.)
5. Уустуга суох, боростуой састааптаах. ☉ Элементарный по составу, простой
   Рифмаҕа биирдии тыл дьүөрэлэһэр буоллаҕына, ол судургу рифма буолар. ВГМ НСПТ
   Форматынан көрөн түһүгү (падеһы) төрүт уонна ойоҕос, судургу уонна тардыылаах диэн араарыллар. ВИП СТПС
6. Көнөтүнэн сылдьар, киитэрэйэ, сирэй көрбөҕө суох. ☉ Открытый, бесхитростный, нелицемерный
   Ууһут ат курдук судургу киһи (өс хоһ.). [Хаамарап] кимиэхэ да туох да куһаҕаны саныыры билбэт, судургу киһи. А. Фёдоров
   Георгий Осипович көнө, судургу майгылааҕа, туохтан эмэ хомойдоҕуна онтун тута биллэрэрэ уонна «эн оннук-маннык этиҥ» диэн сыһа-соһо сылдьыбат этэ. ВНГ ГОПХ
   △ Ону-маны уустугурдары сөбүлээбэт, айгыстымтыата суох. ☉ Неприхотливый, бесхитростный
   Кинилэргэ, ыраатар дьон быһыытынан, ас-өйүө тэринэр суох, судургу дьон. Эрилик Эристиин
   Биһиги сорохпут улдьаабытыгар тэптэрэн уонна кини судургутунан туһанан, дьиэтигэр, наадыйдыбыт да, хаһан баҕарар көтөн түһэр үгэстээхпит. СДТА
   △ Кэнэнниҥи өс киирбэх. ☉ Простодушный
   Силтэһин курдук биир тылы сатаан саҥарбат кэнэн, судургу киһиэхэ өссө түбэһэ илигэ. Күннүк Уурастыырап
   Олус көнө, кэнэн, судургу, оннук-маннык диэн саҥарбат-кэпсээбэт, үлэтэ булт эрэ курдук буолар. Саха фольк. [Маня:] (күлэр). Оо, дьэ уол да бөҕөҕүн ээ. Эчи судургутун, эчи кэнэниҥ бэрдин. С. Ефремов
   2
   сыһ. суолт., көр судургутук. Миигин мунньахха тиэтэтэллэр, эн наадаҕын судургу эттэргин. М. Доҕордуурап
   Тэрэнтэй ити ыйытыытыгар Мөрүөн балачча саҥата суох олорбохтоон баран, судургу хоруйдаата. Д. Таас
   Үөлээннээхтэрэ утары кэпсэтиигэ судургу Охоноон диэн ыҥыраллар. «ХС»
   ◊ Судургу этии тыл үөр. — холбуу этииттэн арааран, биир туһаан уонна кэпсиирэ ситиминэн үөскэтиллэр этии. ☉ Простое предложение
   Холбуу этиигэ киирэр хас биирдии судургу этии бэйэтэ тутаах чилиэннэрдээх. ПНЕ СТ
   Судургу этиилэртэн холбуу этиини оҥорон, үөрэнээччилэр судургу уонна холбуу этии уратыларын түргэнник билэллэр. СОТТЛ
   ср. монг. сидурҕу ‘прямой, откровенный, искренний, корректный, честный’