1) пустой, порожний, незанятый; иччитэх иһит пустой сосуд; иччитэх дьиэ пустой дом; 2) пустынный, необитаемый; иччитэх дойду пустынная земля.

прил. 1. (незанятый делом) көлчүүр, иллэҥ сылдьар; праздный человек көлчүүр киһи; 2. (бесцельный, пустой) хойгур, көдьүүһэ суох, туһата суох; праздный разговор хойгур кэпеэтии.

1. 1) свободный от дел, не занятый делами; иллэҥ киһи человек, свободный от дел; туос иллэҥ свободный от всяких дел; 2) незанятый, свободный; пустой, порожний; иллэҥ миэстэ баар дуо ? есть ли свободное место?; иллэҥ иһит порожняя посуда; 2. нареч. праздно; иллэҥ сырыт = ходить праздно, без дела.

прил. 1. (пользующийся свободой) көҥүл, көҥүл сылдьар; свободный народ көҥүл норуот; 2. (независимый, не вынужденный) көҥүл; я свободен в своих поступках бэйэм тугу гынарбар көҥүлбүн; 3. (беспрепятственный, незатруднённый) көҥүл, дэлэй; холку; свободный доступ көҥүл сылдьыы; свободное дыхание холку тыыныы; 4. (непринуждённый) көҥүл, холку; свободное обращение холку туттунуу; 5. (незанятый; освобождённый) кураанах, иллэҥ, босхо; свободное место иллэҥ миэстэ; свободный день иллэҥ күн; телефон свободен телефон иллэҥ; 6. (не тесный) холку, киэҥ; свободное платье киэҥ былааччыйа; 7. хим. босхо; свободный водород босхо водород; # у меня нет свободных денег мин босхо харчым суох; человек, свободный от предрассудков хаалынньаҥ үгэстэртэн босхо киһи.

1. даҕ.
2. Сололоох, бокуойдаах; тугу да гынара суох. ☉ Не занятый делами, свободный от дел
   Мин сайыны быһа иллэҥ киһи буолан хааллым. Амма Аччыгыйа
   Дьэллик иллэҥ киэһэтигэр бэйэтин олоҕуттан, көрбүтүттэн-истибититтэн сээкэйи кэпсиир. Н. Заболоцкай
   Билигин киһи үксэ иллэҥ кэмэ. М. Доҕордуурап
   «Көрө иликкин дуо?» - Арбатскай иллэҥ илиитигэр сурунаалы утары аспыта. В. Яковлев
3. Туһаныллыбакка, туттуллубакка турар (туох эмэ); ким да ыла, киирэ илик (миэстэтэ). ☉ Незанятый, свободный, вакантный (о должности, служебном месте)
   Институтка иллэҥ миэстэ баар буолбут.  Өйүө лэппиэскэтин тобоҕунан куһуоктаан чэйдээн баран, биир иллэҥ муннугу булан сытта. А. Софронов
   Киһи хаама түһүөх иллэҥ сирэ суох. Софр. Данилов
   Иллэҥ олоппос турарыгар икки атаҕын тэллэччи быраҕан, дьоһуннаахтык олорунан кэбиспитэ. А. Бэрияк
4. аат суолт. Киһи үлэлээбэт, тугунан да дьарыктаммат кэмэ. ☉ Досуг, свободное время
   Хата, иллэҥнэр оҕоҕор саатыырыгар туох эмэ оонньуурда оҥорон биэрээр... А. Софронов
   Мин көмөлөһүөхпүн сөп иллэҥмэр. Н. Лугинов
   «Николай Леонидович, ону-маны, иллэҥҥэ ахтыахпыт», - диэн Сокольников киһитин ситэ этиппэтэҕэ. И. Федосеев
5. сыһ. суолт. Туһалааҕы тугу да гыммакка, үлэлээбэккэ. ☉ Без дела, без занятия, праздно
   Акаары төбө атаҕы иллэҥ оҥорбот (өс хоһ.). Эр киһи, төһө да иллэҥ олордор, тугу да көмөлөспөт. А. Софронов
   Ханна да бэлэм кыстанан турбатах кырабааттары, утуйар таҥастары …… хомуйан, ханна да иллэҥ кэтэһэн олорботох араас үлэһиттэри түмэн тоһуйбуттар. Амма Аччыгыйа
   ♦ Өлөр да солото (иллэҥэ) суох - төрүт, адьаһын иллэҥэ суох. ☉ Чрезвычайно занятый, занятый по горло (букв. и умереть некогда)
   Билигин аҕай адьас өлөр да иллэҥэ суох күннээҕи үлэ түбүгэр сылдьыбыт бары дьыалалара, доҕор иэдээнигэр тэҥнээтэххэ - бытарыйан көһүннүлэр. Н. Лугинов. Туос иллэҥ - букатын тугу да гынара, дьарыгырара суох, олох иллэҥ. ☉ Совершенно свободный от всяких дел (нечем заняться)
   Мин сарсын туос иллэҥмин. Амма Аччыгыйа
   Биир күн туос иллэҥ буоллахпына, тулуйбакка өлө сыһабын. Н. Заболоцкай
   Туос иллэҥ буоллаххына соҕотох биир да күн бүтэн биэрбэккэ муҥнуур. А. Бэрияк. Ыт иллэҥэ күл.-ооннь. - холку, быыс булан барар-кэлэр, сүүрэр-көтөр үлэлээх киһини этэллэр. ☉ О человеке со свободным режимом работы, работающим без напряжения (букв. собачий досуг)
   Сопхуоска «инженер по технике безопасности» диэн дуоһунастаах, ыт иллэҥэ диэн кини. Н. Лугинов
   Киниэхэ - кэпсэтии, болдьоһуу, быһаарсыы. Ийэм этэригэр диэри, ыт иллэҥэ диэн кини. «ХС»
   ◊ Иллэҥ олоруохтааҕар - тугу да гыммакка таах олоруохтааҕар. ☉ Чем зря (напрасно) сидеть (лучше делай что-л.)
   Иллэҥ олоруохтааҕар эттэ сиэ эрэ! А. Софронов