даҕ. Түргэнник, суһаллык толоруллуохтаах, ыксаллаах. ☉ Совершаемый безотлагательно, срочный, неотложный. Тиэтэллээх сурук
□ Бастаанньа улаатан эрдэҕинэ, сааһыары кыһын Дьокуускай, Өлүөхүмэ, Бүлүү уокуруктарын үлэһиттэрин ыҥыран ылан, тиэтэллээх сүбэ мунньах оҥорбуппут. П. Ойуунускай
Тиэтэллээх дьыалаҕа улуустан наарыһынай кэлэр. Амма Аччыгыйа
[Кэнтэй] Эрбантей биэрбит биир тиэтэллээх сорудаҕын толоро барда. Эрилик Эристиин

даҕ.
1. Оҥоһулла, толорулла охсуохтаах, тиэтэллээх, ыксаллаах. ☉ Требующий быстрого исполнения, неотложный, очень срочный
От кэбиһиитэ — ыгыл үлэ. Амма Аччыгыйа
Бу айдаан саҕана куораттан араас ыгыл наада, сырыы кэлиэ, аттаргын бэлэм тут диэн, улахан кулуба сэрэппитэ. Болот Боотур
2. Киһи тугу даҕаны оҥоро охсубат бэрт кэмчи, кырыымчык (бириэмэ тиийбэтин туһунан). ☉ Недостаточный для выполнения чего-л. (о времени)
Бириэмэбит ыгыла бэрт буолан эһигини сэрэппэтэхпит. МАС ТК. Парашютунан түһээри Дьээдьэ Стёпа долгуйар. Ыстанан кээһиэр диэри Ыгыл бириэмэ хаалар. С. Михайлов (тылб.)

1. аат. Тугу эмэ оҥороору эбэтэр туохха эмэ ыксал, тиэтэйии. ☉ Торопливость, спешка
   [Бокуом:] Бэйэм да тиэтэлгэ сылдьабын. Суорун Омоллоон
   Сырыым, соругум тиэтэл этэ. Н. Якутскай
2. даҕ. суолт.
3. Туохха барытыгар ыксыыр үгэстээх, олус ыксаллаах. ☉ Торопливый, поспешный. Тиэтэл киһи
   □ Түргэн сырыылаах түптэ кутурук, тиэтэл сырыылаах тэлээр тэллэх (өс хоһ.)
4. Түргэнник толоруллары ирдиир, суһал (дьаһал, ыйаах). ☉ Требующий быстрого исполнения, срочный, спешный, неотложный
   Нэһилиэккэ, холкуоска Тиэтэл ыйаах кэлбитэ. Күннүк Уурастыырап
   ♦ Тиэтэл үөһэ (тиэтэлгэ) түс — туохха эмэ олус ыксаа, түргэтээ. ☉ Сильно торопиться, спешить
   Арыыска бэрт тиэтэлгэ түһэ сылдьар. Н. Заболоцкай
   Ити кэннэ кинилэр Иэдээн буолбут сириттэн Тэскилииргэ тэринэн Тиэтэл үөһэ түһэллэр. «ХС»

1) подпирать что-л. чем-л., упирать что-л. во что-л.; маһынан тирээ = подпереть что-л. палкой; 2) прям., перен. угрожать, грозить; саанан тирээ = угрожать ружьём (в упор); тирээн туран сыыс = промахнуться, стреляя в упор; алдьархай тирээтэ грозит беда, нависла беда # тирээн турар сорук неотложная задача.

даҕ.
1. Туох эмэ холкутук турарыгар эбэтэр ким эмэ кыбыллыбакка көҥүллүк сылдьарыгар сөбө суох, кыараҕас. ☉ Недостаточный по площади, объёму, тесный; узкий (о пространстве). Ыгым миэстэ. Элбэх киһиэхэ ыгым хос буолсу. Ыгым суол эбит: икки массыына утарыта аасыһыа суох
△ Ыга тутар, кээмэйинэн кыра (хол., кэтэр таҥас туһунан). ☉ Слишком плотно прилегающий, меньший, чем нужно, по размеру (напр., об одежде). Ыгым ырбаахы. Ыгым маайка. Ыгым бачыыҥка
2. Кыраттан да түргэнник кыыһырар, кыыһырымтаҕай, кыараҕас көҕүстээх; киҥнээх. ☉ Способный разгневаться из-за пустяков, раздражительный, вспыльчивый. Хабырыыс, бэйэтэ ыгым майгылаах киһи, ыга кыыһырбыт
□ Иккис итэҕэһим — ыгым соҕуспун
Кыраттан өһүргэнэбин. «ХС»
Дьахтар. Санаатыгар эрэмньитэ суох. Олус ыгым, киҥнээх. Этиһиик. «Чолбон»
3. кэпс. Бэрт ыксаллаах, суһаллык толоруллуохтаах, тиэтэллээх. ☉ Срочный, неотложный
Эчи бараллара да ыгыма, тиэтэлэ бэрт буолла. Болот Боотур
«Кэпсээниҥ, киирбит киһи? Ханнык ыгым наадаҕа Хараҥа түүн харахтанныҥ?» — Оһох кэннин хасыһа-хасыһа, Оҕонньор ээр-сэмээр ыйытта. «ХС»
Биир өттүнэн, ол ыксаллаах, ыгым, атын өттүнэн бириэмэни сиир, түмүгэ көстүбэт «көдьүүһэ суох» үлэ этэ. УДь