образн. иметь неправильно выросшие торчащие зубы (о человеке).

гл.
киирдэ; гынна
поступил на работу - үлэҕэ киирдэ;
он поступил неправильно - кини сыыһа гынна

даҕ. Этиигэ сөп диэн тылы эрэ кытта туттуллар уонна «сыыһа» диэн суолталанар. ☉ Употребляется как противопоставление к сөп ‘правильно, верно, правильный, верный’ и имеет значение ‘неправильно, неверно, неправильный, неверный’
[Оҕонньор] сөп да, сөтөгөй да диэбэккэ, бу икки хонугу быһа көхсүгэр көймөһүннэрэн сылдьар. Софр. Данилов
Итинник этии төһө сөбүн-сөтөгөйүн мин манна дакаастаһар кыаҕа суох туруктаах турабын. П. Аввакумов
Ордьоох Киргиэлэй сөп да сөтөгөй да диэбитин биллэрбэтэ. И. Никифоров
Сөп эрэ сөтөгөй — билбэтим. «ХС»
ср. карач.-балк. сёдегей ‘косой (наклонный)’

I 1. ошибка, неверность || ошибочный; неверный, неправильный || ошибочно; неверно, неправильно; сыыһа өйдөбүл ошибочный взгляд на что-л.; боппуруоһу сыыһа туруоруу неправильная постановка вопроса; сыыһа иһитиннэрии неверная информация; сыыһа буруйдааһын несправедливое обвинение; сыыһаны көннөрүөххэ исправить ошибку; кини миигин сыыһа өйдөөбүт он понял меня неправильно; 2. мимо; невпопад; сыыһа бырах = бросить мимо; сыыһа саҥар = сказать что-л. невпопад; сыыһа үктээ = прям., перен. оступиться.
II 1) частица модальная, образует сущ. с уменьш. знач.: түннүк сыыһа окошечко; аҕыйах бэрэбинэ сыыһа наада нужно несколько брёвнышек; 2) образует сущ. с уменьш.-ласк. знач. и выражает ласку, жалость, сочувствие: оҕом сыыһа деточка моя; чыычааҕым сыыһа птенчик мой; эрэйдээҕим сыыһа бедняжка моя; сэгэрим сыыһа голубушка моя.

1) лгать, врать; сымыйалаама не ври; кини кутталыттан сымыйалаата он соврал от страха; 2) перен. разг. ошибаться; бу чаһы сымыйалыыр эти часы показывают время неправильно.

модальное сл. выражает уверенность в высказываемом: чахчыта , ити этиигэ сөбүлэһиэ этэ в самом деле, он согласился бы на такое предложение; чахчыта даҕаны , ити сыыһа буолбат дуо ? и в самом дёле, это ведь неправильно?

прил. 1. (безнравственный) омсолоох, дьиэктээх; 2. (неправильный) омсолоох.

неправильный рост зубов (когда натираются язык и дёсны). •, , **

сов. 1. (повести себя) быһыылан, гын; он поступил неправильно кини сыыһа быһыыламмыт; 2. с кем-чем, перен. (обойтись) сыһыаннас; нехорошо с ними поступили кинилэри кытта куһаҕаннык сыһыаннаспыт-тар; 3. (зачислиться) киир; поступить на работу үлэҕэ киир; 4. (быть полученным) киир; в продажу поступили новые книги атыыга саҥа кинигэлэр киирбиттэр; поступила жалоба үҥсүү киирдэ.

1. аат. Сөбө суохтук быһыыланыы, быһаарыы, толкуйдааһын. ☉ Неправильность в действиях, решениях, мыслях, ошибка
   Дьөгүөрдээн Байбал сыыһатын билиннэрэр санаалаах. Амма Аччыгыйа
   Киһи бэйэтин урукку сыыһатын өйдөөбүт буоллаҕына, кэлэр өттүгэр итинниги иккиһин оҥорбото биллэр. Т. Сметанин
2. даҕ. суолт. Сөбө суох, алҕас. ☉ Ошибочный, неверный
   Бу улуу сүбэҕэ ким даҕаны сыыһа тылы этэн сүүс сыл усталаах-туоратыгар хара мэҥнэниэҕин, сууйуллубат-сотуллубат хара кирдэниэҕин төрүт баҕарбат эбит. П. Ойуунускай
   Сыыһа дьаһалы ыыппыккыт. Амма Аччыгыйа
   [Маайыс:] Эн сыыһа суолунан баран иһэҕин быһыылаах. С. Ефремов
3. сыһ. суолт.
4. Сыалга таппакка, таһынан, аттынан (ыт, оҕус уо. д. а.). ☉ Не попадая в цель, мимо, невпопад
   Учуутал ааны сыыһа харбаан хаалла. Амма Аччыгыйа
   Тыгырыана арыый сыыһа харбаан хаалла. Болот Боотур
   Уол, илиитэ уот аһыйа түспүтүттэн соһуйан, чөкчөҥөнү сыыһа ытан кэбиспит. Суорун Омоллоон
5. Сөбө суохтук, сыыһатык. ☉ Неправильно, неверно, ошибочно
   Кинилэр, быһыыта, миигин сыыһа өйдүөтүлэр ээ, ама даҕаны «бөлүһүөгүм» иһин, ханна баар таҥараны баар диэмий? П. Ойуунускай
   Мин санаабар, эһиги сыыһа бараары гынаҕыт. Мантан бараҥҥыт да арыынан чалларыйар сири булуоххут суоҕа. Н. Якутскай
   Мин хаһан даҕаны сыыһа эппэппин ээ. С. Ефремов
   ♦ Сыыһа туттар — эппиэттэн куотун, халбарытын. ☉ Не даться в руки, увернуться
   — Ээ, ол дьуһуурустубаттан куотар, — биригэдьиир көх-нэм буолла. — Ол дьэ сыыһа туттарыы — кини идэтэ. С. Никифоров
   Бу ымсыы, сиэмэх дьон, араас түгэҥҥэ түбэһиннэрэн, сыыһа туттаран, судаарыстыба, норуот үбүн-баайын баламаттык халаан, уоран экэниэмикэҕэ охсууну оҥороллор. «Кыым». Сыыһа тутун — алҕаһаан биэр, сөбө суох быһыыны таһаар. ☉ Сделать неправильный ход, допустить (совершить) ошибку, оплошать
   «Аны сыыһа туттан кэбиһиэ!» — диэн дьулайа санаабытынан, Тогойкин одуулаһан олордо. Амма Аччыгыйа
   Бачча үчүгэй үлэҕэ түбэһэн баран, сыыһа туттан биэрбэтэххэ табыллар. Болот Боотур
   Уоруйахтар кэллэхтэринэ, мин эйигин уһугуннарыам, онно дьэ сыыһа туттумаар. ПНО. Сыыһа үктээ — сыыһаны оҥор, сыыһа быһыылан. ☉ Оступиться, совершить ошибку
   [Чолооску:] Түбэспит киһи мин бэйэм түбэһиим, сыыһа үктээн биэртим кэннэ хайыаҥый. Амма Аччыгыйа
   Эдэр сааспар сыыһа үктээн, Арсены алҕас таптааммын, куруутун маннык аҥаардас сылдьыахпын санаатахпына, ыарахан. М. Попов
   Ол биирдэ сыыһа үктээн оҥорбут ыар буруйун өстөөхтөрүттэн хаанын тоҕон ситиспитэ боруостуоҕар сөпкө дылы. «ХС»