молчаливый, неразговорчивый; ньимиликээн уол молчаливый мальчик; ньимиликээн буол = соотв. быть тише воды, ниже травы.

даҕ., түөлбэ. Мөдөөн, бытаан, саҥата-иҥэтэ суох. ☉ Медлительный, неразговорчивый
Дөйүө киһиттэн тугу эмэ ыйыттахха, саҥаран-иҥэрэн биэрбэт. СГФ СКТ

прил. 1. (неразговорчивый) саҥата суох, аҕыйах саҥалаах; молчаливый человек саҥата суох киһи; 2. (осуществляемый без слов) саҥата суох, бүтэйдии; молчаливое согласие саҥата суох сөбүлэһии.

даҕ. Саҥата-иҥэтэ суох дьиппиэрэн сылдьар, тоҥкуруун, элэккэйэ суох көрүҥнээх, ыарахан хааннаах. ☉ Неразговорчивый, неприветливый, угрюмый
Хаана-сиинэ тоҕо ыйыстаҕаһай, Сүрүккэтэй да, ийэккэйим? Ньургун Боотур
Силип өйө-санаата, баһын иһэ ол түлүк хараҥа түүннээҕэр ордук ыйыстаҕаска, ордук им балайга дылыта. Күннүк Уурастыырап
[Хаһаайын] төһө да саҥата суох, ыйыстаҕас буоллар, миэхэ эйэҕэс, күндүһүт киһи. Н. Габышев

1. аат. Саҥата суох киһи; саҥарбакка хаалар киһи (тоҕоостоох кэмҥэ). ☉ Тихоня, молчун; человек, не умеющий находить в подходящий момент нужные слова (напр., от смущения, растерянности)
   «Бука, киһи кэпсээри эрэ гыннаҕына хабыргыыгын эбээт, оттон мааҕын тоҕо ньимиликээн буолбуккунуй», — диэн Боскуо мөхтө. А. Софронов
   Мин бу кыыһы уһуннук батары көрөн, …… симиттэн ньимиликээн буолан турдум. Н. Габышев
   Ньимиликээн буолан саҥата суох олорон биэрэрим хайдах да табыллыбат. «Чолбон»
2. даҕ. суолт. Төрүт саҥарбат, саҥата суох. ☉ Молчаливый, неразговорчивый. Ньимиликээн уол
   □ Мин аргыһым Кулуһун [киһи аата], хаар эбэ курдук, ньимиликээн киһи буолан биэрдэ. И. Гоголев
   Оннооҕор ньимиликээн Баанньа бүгүн кэпсэттэ ээ. Г. Васильев
   △ Иһийбит, иһийэн турар (айылҕа туһунан). ☉ Притихший, застывший (о природе)
   Бу сырыыга мин ол ньимиликээн мастартан орпот туос ама киһи буолан биэрдим. Н. Заболоцкай
   ♦ Ньимиликээн буол — тугу да этимэ, тугу да билбэтэх-көрбөтөх курдук тутун. ☉ Хранить молчание, помалкивать
   Билэ-билэ тоҕо ньимиликээн буола сылдьаҕын? Болот Боотур
   Дуоһунастаах дьон тоҕо ньимиликээн буолбуттара биллэр. Софр. Данилов
   [Көөдөҥ] үстэхаста Сүллэһин Сүөдэри көрөн баран, умса туттан, тугу да билбэтэх ньимиликээн буолан, атын муоһатын күүскэ садьыалаан ааһыталаабыта. П. Аввакумов
   Оччоҕо Былатыаны көмө сатаабыт дьон бачча тухары тоҕо ньимиликээн буола сылдьыбыттарай? «ХС»