туохт. Кыыһыран, суоһурҕанан төбөҕүн хамсаппахтаа, илгиэлэн. ☉ Дергаться, мотать сердито головой, демонстрируя свое недовольство, нервозность, грубость. Күнүс ууллан, түүнүн тоҥон, Күлүк сири талан хонон, Күөллэринэн, үрэҕинэн Күндээр муоста тэлгэтинэн, Кындыалана, илгистэ Кыһын кимнэр кимэн истэ. Күннүк Уурастыырап
Өрүүнэ эмээхсин кыракый бэйэтэ кындыаламмыта, сирэйэхараҕа турбута сүрдээх. В. Ойуурускай
Холунун ыгыта тардыалаабытыгар ат төбөтүнэн икки өттүн диэки кындыаланна, тииһин лаһырҕатта. И. Никифоров

э б
1. Саҥарааччы сатаан өйдөөбөккө мунаахсыйыытын көрдөрөр. ☉ Выражает недоумение, недопонимание говорящего
Ити хайдах баҕайытай? Н. Габышев
Хайдах соҕотох ыраахтааҕы кыайтарбат баҕайытай? Амма Аччыгыйа. Хатыҥырыҥ, уҥуохтирии дии, хайаан ас иҥмэтэх баҕайытай?Софр. Данилов
△ Саҥарааччы тугу эмэ билэ сатаан мунаахсыйыытын көрдөрөр. ☉ Выражает недоумение говорящего с желанием знать что-л. Ити кыһыл көмүстэрэ тоҕо итиччэ күндү буолар баҕайытай? Амма Аччыгыйа
Кыыһын тоҕо үҥсэр баҕайытай? А. Сыромятникова
Мантыкатын тоҕо көрдөрөр баҕайытай? Софр. Данилов
△ Саҥарааччы тугу оҥоруоҕун билбэккэ мунаахсыйыытын көрдөрөр. ☉ Выражает недоумение, недопонимание говорящего изза незнания, что и как делать
«Эдьиэй, хайдах тиэрэ түһэр баҕайытай?» – диэн ыйытар Мэник Мэнигийээн. Саха фольк. Дьэ аны ханна барыах баҕайытай? Софр. Данилов
Бэйэ, хайыах баҕайытай? «ХС»
2. Саҥарааччы сэмэлээн кыыһыран, куһаҕаннык сыһыаннаһарын көрдөрөр. ☉ Выражает укор, нервозность, отрицательное отношение говорящего
Хайа сүөһү туран эрэ атаҕа суох буолар баҕайытай? Амма Аччыгыйа
Пахай даҕаны, ити күтүрдэри тоҕо муспут баҕайыларай? «ХС»
«Хайдах сатаммат баҕайытай?» – диэн кыыһыра саныы-саныы, үс төгүл уларытан уһулла. Дьүөгэ Ааныстыырап

I
аат. Киһини сэтэрээн саҥарыы (хол., туга эмэ табыллыбатах киһини өссө хомуруйуу, сиилээһин). ☉ Злорадство, ехидство
Тэҥнээҕим сэтэтигэр, холооннооҕум хоһуутугар барыам буоллаҕа, …… бухатыыр киһи буолан баран хайдах да күөн көрсүмүнэ, күрэс былдьаһымына барыахпын сатаммат! Ньургун Боотур
ср. тув. сөдүр ‘сердись’, халх. сэдээ ‘раздражение, нервозность’
II
аат. Өҥүс бас. ☉ Затылочные мышцы (с обеих сторон шейных позвонков)
[Сур соноҕос] сиэллэҕинэ балтараалыы ыллар харыһы көрдөрөр ээ, түөһэ эттээх, моонньо сэтэлээх. Амма Аччыгыйа
Алексей Петрович тас көрүҥэ орто уҥуохтаах, сүрдээх модун быччыҥнардаах, үргүлдьү сэтэлээх моойдоох киһи эбит. Н. Кондаков
△ Бөлтөйөн көстөр (урга, соҕуоҕа, быллыаҕа маарынныыр) туох эмэ. ☉ Что-л. выпуклое (похожее на желвак, шишковидный нарост)
Элиэ кэккэлэһэ үүммүт сэтэлээх суон үс мутук төрдүгэр абырҕалы, оту-маһы мунньан олус улахан үллүбүт-баллыбыт уйа оҥостубута быданнаата. Далан