ярко-красная сыпь (причиняющая нестерпимый зуд).

прил. 1. (невыполнимый) кыаллыбат, кыаҕы таһынан; 2. разг. (нестерпимый) сатамматах, накаастаах; невозможная жара сатамматах куйаас; 3. разг. (недопустимый) сүрдээх, киһи сөҕүөх.

өҥүрүк куйаас палящий зной, нестерпимая жара.

даҕ. Өйдүүр, толкуйдуур кыахтаах. ☉ Разумный, умный, понятливый. Бу оҕо ытаан өй мэйдээх киһини сүгүн олордубат
□ Бу тоҥсоҕой үкчү оннук, охсор тыаһын өй мэйдээх киһи ааҕан сиппэт түргэнинэн таһаарар. Сэмээр Баһылай
♦ Өй мэйдээх тулуйбат — киһи кыайан тулуйбат (тыаһа-ууһа, айдаанакуйдаана). ☉ Непереносимый, невыносимый, нестерпимый (шум-гам, гвалт)
«Ураа!», көҕүс тыаһа, ынчык, өлөн эрэр дьон сарылаһыыта — өй мэйдээх тулуйбат үлүгэрэ. Эрилик Эристиин
Ол күн кинилэр дьиэлэригэр өй мэйдээх тулуйбат ытаһыыта буолбута. С. Никифоров
Туох да өй мэйдээх тулуйбат тыаһа буолла. «ХС»

туохт., түөлбэ. Тут, оҥор. ☉ Строить, построить
Алаһа дьиэни атара кэллибит. ПЭК СЯЯ
♦ Атар абааһы — олус куһаҕан, нэгэй. ☉ Из рук вон плохой, дурной, скверный
[Дабыыдап] адьас атар абааһы майгылаах киһи. Ордук-хоһу тыла, кыыһырымтаҕайа туох да сүрдээх. С. Никифоров
Бүрүкүрээт киэнэ бэрдэ. Аны туран алын үлэһиттэригэр сыһыана атар абааһы: бу тойомсуга, бу улахамсыга, наһаа! В. Ойуурускай. Атар айаҕар — уун-утары. ☉ Прямо впритык, напротив кого-чего-л.. Сыарҕалаах оккун дал аанын атар айаҕар таттарбыккын
□ Дэриэбинэ куораттан кэлэр айан суолун, тэлэгирээмэ лииньийэтин атар айаҕар үс кырдалга олорор. Бэс Дьарааһын
<Атар> айахтааҕы атыппат көр айахтаах. Таня олус дьиибэргээтэ, дьыалаҕа суруйалларынан, Лиза атар айахтааҕы атыппат, алдьархайдаах уот бэлэс курдуга. А. Сыромятникова. Атар арыгыһыт кэпс. — буор арыгыһыт, улахан иһээччи. ☉ Горький пьяница
Сунтаар оройуонун киһитэ, учуутал Н. эдэр эрдэҕинэ атар арыгыһыт, илэйэр илээт буола сылдьыбытын кэмсинэн кэпсиирэ. ПАК ЧОС. Атар куйаас түөлбэ — уот куйаас. ☉ Жгучая жара, нестерпимый зной. Атар куйаас буолла

1) разевать, открывать (рот); айаххын ат открой рот; халлаантан ас түһүө диэн айаххын атыма погов. не открывай рот, думая, что с нёба упадёт пища; 2) отходить, отделяться, отставать; аан атан хаалбыт дверь отошла от колоды (рассохлась); 3) отрываться от кого-чего-л.; опережать кого-что-л.; бастакы ат ыраах аппыт первая лошадь вырвалась далеко вперёд; 4) раскрываться, распускаться; сибэкки аппыт цветы распустились; 5) погибать, подыхать; засыпать (о рыбе); ойуурдаах куобах өлбөт , уулаах балык аппат заяц в лесу не пропадёт, рыба в воде не погибнет # атар куйаас диал. нестерпимая жара, зной.