м. өҥүрүк куйаас.

прил. 1. (жаркий) өҥүрүк куйаас; знойный день өҥүрүк куйаас күн; 2. перен. (пылкий) төлөннөөх.

өҥүрүктүүр (өҥүрүкчэй, өҥүрүкчээн) куйаас көр өҥүрүк: өҥүрүк куйаас
Өҥүрүктүүр куйааска Күҥҥэ сылдьан уонна сөтүөлээн, Ынах үүрэ барбакка, Ийэм мөҕөр этэ ээ! Баал Хабырыыс
Өҥүрүкчээн куйаас күҥҥэ Үөһээ, хайа кэрискэтэ Лоскуйлоскуй хаардарынан Туналыйа оонньуура. А. Бэрияк

аат. Уот, итии биллэрэ, суоһа кэлэрэ. ☉ Тепло, жар от какого-л. источника огня, тепла. Оһох сырала. Күн уотун сырала
□ Өҥүрүк куйааһым Кутаалыыр күннэрэ Өргөннөөх уоттардаах Сыралын түһэрбит. Күннүк Уурастыырап
Көмүлүөк суоһугар, сыралыгар ырбаахытын куурда турда. Р. Кулаковскай

даҕ. Ыаныллар, үүт биэрэр. ☉ Дающий молоко, дойный
Эмээхсин икки ыанар ынахтаах. С. Маисов
Ыанар биэлэри үчүгэй мэччирэҥинэн хааччыйыы ситиһиллиэхтээх. ААФ КС
Сайыҥҥы өҥүрүк куйаас кэмҥэ эбэбит тордохпутун тула ыанар тыһы табалары тутан баайталыыра. А. Кондратьев

1. («й» мурун дорҕ. ‘«й» — носовой звук’) аат. Сайын түһэр итии, сырайар салгын. ☉ Жара, зной
   Куйаастан ыгыллыбыт мутукча сыта минньигэстик аҥылыйар. Эрилик Эристиин
   От ыйын бастакы аҥаара сыралҕан куйааһынан сырайан, лыҥкынас кураан күннэр турдулар. М. Доҕордуурап
   Сыралҕан куйааска буһан сирэлиспит-боролуспут отчуттар кэпсээни бэркэ кичэйэн, биһирээн иһиттилэр. А. Бэрияк
2. даҕ. суолт. Итии, суостаах, уотунан сырайар салгыннаах. ☉ Жаркий, знойный
   Куйаас күммүт сырылас, Кумаар, бырдах быыгынас. Күннүк Уурастыырап
   Куйаас күммүт сыралыйар Кутаа кыымнаах уотунан. А. Абаҕыыныскай
   ◊ Бөтүрүөп куйааһа — сайыҥҥы муҥутуур куйаас күннэр (от ыйын 10–15 күнэрэ). ☉ Самые жаркие летние дни (10–15 июля)
   Бөтүрүөп куйааһын кэнниттэн окко киирэллэр. Буһурук куйаас көр буһурук. Буһурук куйаас буолла, Будьур солко долгуйда. С. Васильев
   [Тирэхтэр] Буһурук куйаастан куттаммакка, Дьоролдьуйа үүммүттэр. И. Федосеев
   Бүтэй куйаас көр бүтэй II. Атырдьах ыйынааҕы бүтэй куйаас күн этэ. Бүтэй куйаас сатыылаата. Күрүлгэн куйаас — аһара итии. ☉ Очень жаркий, палящий
   Бэс ыйын эргэтинээҕи сайыҥҥы күрүлгэн куйаас күн. Күннүк Уурастыырап. Күрүлгэн куйаастаах күөх халлаан, …… Аттартан көлөһүн таммалаан Сибэкки үрдүгэр хаалбыта. «ХС»
   Өҥүрүк куйаас көр өҥүрүк. Өҥүрүк куйаас тыыннаах, Үүт таас олбохтоох... Үрүҥ Аар тойон... Өксөкүлээх Өлөксөй
   Өҥүрүк куйааска күнү быһа үлэлээн тириппит-хоруппут. ГИП КДь
   Биирдэ сайын өҥүрүк куйаас сатыылаан ахан турдаҕына, Орто Азияттан биһиэхэ биир ыалдьыт кэлбитэ. «ХС»
   Уот куйаас көр уот. Ардаҕы аны быыстала суох уот куйаас күннэр солбуйбуттара. Н. Заболоцкай
   ср. тюрк. куйааш, койаш ‘солнце; жара’

сыһ., кэпс. Соноон, модьураан лысхайар курдук, лысхаҕар, лыс хайан көстөр гына. ☉ Бросаясь в глаза своей полной, плотной фигурой при невысоком росте (о человеке); выделяясь своими тугими крутыми боками, объёмистым видом (напр., о с ум к е , сосуде)
Кырдьык, үтүө сылабаар эбит. Хаарыаны, өҥүрүк куйаас күн иннибэр лысхаччы уурунан баран, [чэй] куттан иһэн унаарыта олордорбун. И. Гоголев

аат., бот. Күөллэр, үрэхтэр кытыыларынан хойуутук үүнэр элбэх сыллаах кылыс от бииһэ. ☉ Аир болотный
Тула өттө барыта манчаары отунан үллэйэн олорор …… төп-төгүрүк күөл кытыытыгар сайыҥҥы өҥүрүк куйааска дьон бөҕө мустубут. Эрилик Эристиин
Кустар манчаары саҕатыгар аһаан чомполоһо сылдьаллар. Н. Заболоцкай
Манчаары күөллэр, үрэхтэр кытыыларынан хойуутук үүнээччи. МАА ССКОЭҮү. Тэҥн. үкэр

дьүһ. туохт. Кыра томтоҕор быһыылаах, арыынан-сыанан сотуллубут курдук сирэйдээх буолан көһүн. ☉ Быть небольшого размера, полным, гладким, лоснящимся (о лице)
Мария Митрофановна хара моччооруйбут сирэйдээх быраас дьахтары ыҥыран аҕалар. П. Аввакумов
Уол күлэн төгүрүк сирэйэ өҥүрүк куйаастан тириппит-хоруппут, моччооруйан хаалбыт. А. Сыромятникова

туохт. Итииргээн көлөһүнүҥ бычыгыраан таҕыс, көлөһүннүр. ☉ Покрываться потом, потеть
Куттанан дэлби тириппитим. Н. Неустроев
Утаакы гыммата, дэлби тириппит оҕо тоҥон уһуктан кэллэ. Суорун Омоллоон
Өҥүрүк куйааска тириппит сүөһүлэр көлөһүннэрин сыта билиннэ. Л. Попов
ср. др.-тюрк., тюрк. тер ‘пот’, др.-тюрк. терит ‘потеть’