распространяться; куһаҕан сурах тарҕаата распространился нехороший слух.

неважный, нехороший; холоон ас неважная пища; холоон киһи неприглядный человек; холоон сэп нехорошая вещь; холоон өйдөөх киһи неразумный человек # холоон ини модальное словосочет. вряд ли; холоон ини, сотору миигин умнар инигин вряд ли ты скоро меня забудешь.

даҕ., оҕо тыла. Куһаҕан, мөкү (оҕо кими, тугу эмэ абааһы көрөн этэр тыла). ☉ Плохой, нехороший (слово, выражающее неприязнь ребенка к кому-л. или неприятие им чего-л.)
Бу дьээдьэ каака. Миин каака, испэппин. — Хаачыал-маачыал Төлө мөхтө. Хаачыал-маачыал Умса көттө. Харах уута тахсан кэллэ, «Хаачыал-маачыал Каака!» — дэттэ. К. Сосин
ср. русск. детск. кака ‘фи, гадость, грязь, помет’

I неважный, нехороший; ничтожный; барбах үлэһит неважный работник; барбах майгы скверный нрав.
II модальное сл. выражает 1) субъективное ограничение только, лишь просто, всего-навсего; ити, барбах, үөрэтэн этэбин это я говорю просто в порядке нравоучения; урут, барбах куруусчут эрэ этим раньше я был всего-навсего грузчиком; 2) безразличное отношение к происходящему как ни в чём не бывало; барбах, табахтаан бусхата олорор он сидит себе и покуривает, как ни в чём не бывало.

межд. оой, ээй, эйии; ай, как нехорошо! эйии, тоҕо куһаҕанай!; # ай да... оо, дьэ...; ай да молодец! оо, дьэ маладьыас!

1. нареч. үчүгэйэ суохтук, мөлтөхтүк; 2. в знач. сказ. безл. (не заслуживает хорошей оценки) үчүгэйэ суох, мөлтөх; 3. в знач. сказ. безл. (о плохом самочувствии) (хайдах эрэ) куһаҕан буол; мне нехорошо мин хайдах эрэ куһаҕаммын.

I
1. даҕ. Бөрүкүтэ суох, үчүгэйэ суох, мөлтөх. ☉ Неважный, нехороший, посредственный
Барбах майгылаах, туора-тосту быһыылаах (өс хоһ.). Тибиилээх-тиһиктээх күннэргэ Тибийэн-табыйан тураммыт Баай дьон батталын барыахпыт, Барбах дьоннор барҕарыахпыт. П. Ойуунускай
Кини [Жюли] билигин олус барбах дьүһүннэннэ буолан баран, уруккум курдук үчүгэйбин, өссө ордук тубустум дии саныыра. Л. Толстой (тылб.)
2. аат суолт. Дьадаҥы, дьадаҥылар. ☉ Бедняк, бедняки
Холоон эрээри хоноһумсуйар, барбах эрээри маанымсыйар (өс хоһ.). Аар тойон аҕаттан айыллан Күн күбэй ийэттэн Барбахтары барҕардарга, Баттаммыттары быыһыырга, Биһиги дьолбут иһин Эн төрөөбүт эбиккин! С. Зверев
3. сыһ. суолт. Мөлтөхтүк, арыычча. ☉ Неважно, слабо, еле-еле
Таһырдьа хараҥа. Мастар, оҕуруоттар эҥиннэр барбах барыһан аҕай көстөллөр. Күндэ
Кутаа, маһа баранан, салгын хамсаатаҕына эрэ барбах кыламныы, күрэҥ күлүнэн бурҕаҥныы сытта. Софр. Данилов
Өһүөҕэ ыйаммыт лаампа өлбөөркөй сырдыга сайыҥҥы үрүҥ түүҥҥэ дьиэ иһин барбах сырдатар. А. Бэрияк
II
аат сыһыан т. Саҥарааччы сөбүлээбэт, сүөргүлүүр сыһыанын сымнаппыта буолан этэрин көрдөрөр. ☉ Выражает отрицательно-ироническое отношение говорящего (под видом смягчения высказываемого). Марска, барбах, табах тардан, Венераҕа – таарыйан Саха сорох поэттара Саймаархайгыт сүрэ бэрт. Күннүк Уурастыырап
Мин, барбах, киниэхэ сүгэһэрдьит эрэ этим. Суорун Омоллоон
Муҥар, дьиэбит иһэ кыйма курдук оҕо: барбах, ахсыалар эрэ! С. Федотов

сов. 1. (повести себя) быһыылан, гын; он поступил неправильно кини сыыһа быһыыламмыт; 2. с кем-чем, перен. (обойтись) сыһыаннас; нехорошо с ними поступили кинилэри кытта куһаҕаннык сыһыаннаспыт-тар; 3. (зачислиться) киир; поступить на работу үлэҕэ киир; 4. (быть полученным) киир; в продажу поступили новые книги атыыга саҥа кинигэлэр киирбиттэр; поступила жалоба үҥсүү киирдэ.

I отличный, превосходный, прекрасный; наилучший; эр бэрдэ лучший из мужчин; бэрт уу прекрасная вода; этиэхтэн бэрт это так прекрасно, что трудно выразить; бэрт киһи аһылыга суох сылдьар үһү загадка удалец без пищи ходит (тыал ветер).
II частица 1) постпозитивная усил. означает высокую степень признака, выраженного субстантивированными качественными прил. и прич. или с сущ. в притяж. ф. очень, слишком, совершенно, исключительно; тыала бэрт очень ветрено; тымныыта бэрт буолла стало очень холодно; үчүгэйэ бэрт ээ она слишком хороша; тугу да билбэтим бэрт я совершенно ничего не знаю; ааҕарадабэрт он и читает великолепно; 2) модальная, с деепр. на =ан выражает убеждённое отрицание с оттенком недоброжелательности и иронии: кини оҥорон бэрт он, конечно не сделает; кини эйиэхэ этэн бэрт он тебе, конечно, не скажет # сүрэ бэрт нехорошо, скверно; сүрэ бэрт , тохтооҥ ! это ужасно, перестаньте!