прил. 1. (нечёткий) ырылхайа суох, чуолкайа суох; неразборчивый почерк чуолкайа суох буочар; 2. (непритязательный) талымаһа суох, бор; он неразборчив в еде кини аска талымаһа суох.

слабое очертание предмета; нечёткий силуэт; тумаҥҥа дьиэлэр омоонноро эрэ көстөллөр в тумане различаются лишь слабые очертания домов; омоон суол едва приметная тропинка.

аат. Туох эмэ сүтэн, оһон нэһиилэ көстөрө, барыла, торума, сүтэн эрэр бэлиэтэ (күн-дьыл ааһан сүтэн эрэринэн эбэтэр хараҥаттан). ☉ Слабое очертание предмета, нечёткий силуэт
Сэрии бэлиэтэ буоланнар, Сир сылайбыт түөһүгэр Оһон эрэр окуопалар Омоонноро көстөллөр. И. Эртюков
Борук-сорук буолан, Надя төгүрүк, маҥан сирэйин омоонун эрэ көрөбүн. С. Никифоров
Уу баһар, оонньуур ыллыктарым Омооннуун сүппүттэр. От-мас бүөлээн, сылдьар ыырым Кыараабытын кэриэтэ. Баал Хабырыыс
ср. тув. сома ‘общий вид чего-л.; неразборчивый’

иэмин-дьаамын биэрбэт он не выражает своего определённого отношения, мнения; иэмэ-дьаама биллибэт (или суох ) с неопределёнными, нечёткими очертаниями, неопределённой формы; бесформенный.

1. аат.
2. Хойуу туман (хол., кыһыҥҥы улахан тымныы саҕана). ☉ Густой туман (напр., во время сильной зимней стужи)
   Болоорхой бутумах ортотугар куорат уоттара чаҕылыһа түстүлэр. Амма Аччыгыйа
   △ Туох эмэ ырааҕа бэрдиттэн тумарыктыйан, чуолкайа суох көстүүтэ (хол., олус киэҥ сир уҥуоргу өттө). ☉ Неясная видимость чего-л. слишком далеко расположенного (напр., о дальней стороне обширной местности)
   Кинилэр уҥуоргу өттө күөх бутумах буолан араччы кэрэлэнэн көстөр Айҕаарыма диэн толоон дойдуга олороллор. Амма Аччыгыйа
3. Быһылаан, араллаан. ☉ Суматоха, свалка.
4. даҕ. суолт. Чуолкайа суох, үчүгэйдик көстүбэт. ☉ Нечеткий, неясный
   Кэбигирэй Миитэрэй тугу да көрбөт буолбут этэ. Арай хараҕын туһунан илиитин хамсаттаҕына, бутумах кыһыл ортотугар туох эрэ хара элэҥнииргэ дылы этэ. Амма Аччыгыйа

даҕ. Саарбах, халбаҥ, эндир; чуолкай быһаарыыта суох; хайдах баҕарар буолуох курдук. ☉ Шаткий; нечеткий, неопределенный, неконкретный
Эн иирээннээх, иэрэҥ олоххун кытары Мин бэйэм олохпун холбуурга сананным. П. Ойуунускай
Мин оҕобун олох байҕалыгар Соҕотохтуу утааран бараммын, Турабын үс аартык арахсыытыгар иэрэҥ санааҕа ыга ылларан. С. Данилов
«Сөбүн сөп эрээрилэр, Тута кыалла охсубуттар», - Табахтаан ыла саараатылар Сорох иэрэҥ биригэдьиирдэр. Нахов уоскута сигэнэр Үлэһит илии тиийбэтигэр. Р. Баҕатаайыскай
◊ Иэрэҥ ардах (самыыр) - түһэртүспэт икки ардынан ардах; тохтуу-тохтуу түһэр ардах. ☉ Едва моросящий; непостоянный, прерывистый дождь
Этиҥ бүтэҥитик этэр буоллаҕына, иэрэҥ самыыр, оттон лаһыгыраан эттэҕинэ дохсун ардах түһүөхтээх. ДьСИи

1. аат.
2. Туох эмэ бэрээдэгэ, сааһа ыһыллыбыта, булкуллубута. ☉ Нарушение порядка чего-л., путаница, неразбериха
   Табаар ыскылаакка кэлэн хамыыһыйа көрбүтүн кэннэ маҕаһыыҥҥа барыытыгар сыаналара булкуллуулара эмиэ таһаарыллар эбит. Оннук муокас бутуурдар тустарынан — бэрэссэдээтэл билбэтэҕэ, сэрэйэ да сатаабатаҕа сүрэ бэрт. М. Попов
   Николай Ивановичка уордьан бэриллибит курдуга да ыларын ылбатаҕа. Тоҕо диэтэххэ, сэрии кэмигэр тиэтэйэн наҕараадалыыр докумуоннары оҥорууга бутуур таһаарыллыбыта. «Кыым»
   Оо, Хабырыыс көспүтүн биллэриминэ, бу бутууру таһаардаҕым. Н. Габышев
3. Туох эмэ үчүгэйдик биллибэтэ, чуолкайа суоҕа. ☉ Неясность, туманность чего-л.
   Саха арпагыраапыйата уопсайынан, ордук киирии тыллары суруйууга, олус бутуурдааҕынан, мөккүөрдээҕинэн аатырар. СТЫМ
4. даҕ. суолт. Үчүгэйдик биллибэт, чуолкайа суох. ☉ Недостаточно известный; нечеткий, запутанный, неупорядоченный
   Трофим Ильич кыараҕас кабина салгынын табах буруотунан тунуйуон баҕарбатаҕа, эмиэ бэйэтин курус, бутуур санааларын быатын хабан ылла. Н. Габышев
   Холкуостарга сир хаһаайыстыбаларыгар бутуур быһыы баара. ПАК

иэмин-дьаамын биэрбэт (биллэрбэт) - сөбүлэһэринсөбүлэспэтин биллэрбэт; чопчу, өйдөнөр курдук быһаарбат, эппэт. ☉ Не выражает своего отношения, мнения (соотв. ни да ни нет); остается неприступным, недоступным для кого-чего-л.
Микиитэни мөссүйүөҥҥэ олохтуур туһунан учууталы кытта биэлсэр кэпсэтиэх буолла. Дьөгүөрдээн иэмин-дьаамын оччо биэрбэккэ, дьонун кытта сүбэлэһиэх буолан хаалла. Амма Аччыгыйа
Дьикти кыыскын. Туохтан куота түһэҕин. Иэмҥин-дьаамҥын тоҕо биллэрбэккин? Р. Баҕатаайыскай
Бастакы сырыыга Кирилл Семенович иэмин-дьаамын биэрбэтэҕэ. Көннөрү «көрүөхпүт» диэн кэбистэ. «ХС»; иэмэ-дьаама биллибэт (суох) - быһаарыыта суох, туга-ханныга, дьүүлэ-дьаабыта биллибэт, мунаах. ☉ Неопределенный, неконкретный, нечеткий; беспорядочный
- Тугу кэпсэтэллэрий? - Тыаһыт эмиэ ыйытар. - Иэмэ-дьаама суох сэһэннээх дьон... Л. Попов
Хос иһиттэн иэмэ-дьаама биллибэт саҥа иһиллэр. Н. Якутскай
Кини бас-баттах, иэмэ-дьаама суох тыллаһарын бүгүн эрэ истибиппит баарай. Софр. Данилов. Мин хойутаан утуйдум уонна түүнү быһа иэмэ-дьаама биллибэт түүллэри түһээн таҕыстым. ПН ДН

1. аат.
2. Туох да көстүбэт хараҥата. ☉ Непроглядная тьма
   Дьадаҥы саха эрэйдээх мас балаҕана барыкка баттатан …… өрүтэ тыыммахтаан тыын киллэриннэҕинэ, бугул саҕа кутаа уот өрүтэ саҕыллан тахсан, дьиэ үрдүн хаарын сырдаппахтаан ылар. П. Ойуунускай
   Түүҥҥү барык кыракый хуторы саба бүрүйдэ. Н. Якутскай
   Түүҥҥү барык түһүүтэ, Түмсэн, тойук туойабыт. Күннүк Уурастыырап
3. Ким, туох эмэ чуолкайа суох барыла, омооно, күлүгэ. ☉ Нечеткий силуэт, смутное очертание кого-чего-л.
   Василий кырабаат кытыытыгар олорор эр киһи барыгын көрбүтэ. Г. Николаева (тылб.)
   Палуба үрдүгэр үс хара дьон барыктара …… үөһэттэн таҥнары өҥөйөн турбуттара. М. Горькай (тылб.)
4. даҕ. суолт. Хараҥа, борук-сорук. ☉ Охваченный сумраком, сумрачный, полумрачный
   Барык хараҥаҕа кини ханнык эрэ сыыры өрө дабайан иһэн өйдөөбүтэ, аарыма кырдьаҕас тииттэрдээх халдьаайы эбит. Амма Аччыгыйа
   Куораты аҕыйах сулустаах ытарҕа ыйдаах барык халлаан саппыт. Н. Габышев
   Уйгуурбат уу чуумпу хоонньугар Дьокуускай утуктуу бигэнэр, Барык түүн суорҕаннаан үллүйэр. Күннүк Уурастыырап
   ◊ Им (түлэй, хара) барык – туох да көстүбэт хараҥата. ☉ Глубокая, непроглядная тьма
   Түүҥҥү күһүҥҥү түлүккэ Кыым да кылайбат, им барык. Эллэй
   Түүҥҥү түннүк нөҥүө, ол Түлэй барык хараҥа, түөспэр түһэн дьоллообут Эн суһуоххун санатар. Д. Апросимов
   Хара барык түүнтэн босхоломмут Халлаан курустаал урса дьиримниир. А. Абаҕыыныскай

1. аат. Киэһэ-сарсыарда сырдык-хараҥа былдьаһыыта. ☉ Сумерки
   Дьиэҕэ икки тойон туоллан олорор. …… Кинилэр үдүк-бадык ортотугар күлүгүрэн, улаатан көстөллөр. М. Доҕордуурап
   Үдүк-бадык буолуута эккирэтэн иһээччилэр күрүөйэхтэр тохтоон чэйдээбит сирдэригэр кэлбиттэрэ. Күрүлгэн
2. даҕ. суолт. Чуолкайа суох көстөр (сырдык-хараҥа былдьаһыытын саҕана). ☉ Плохо видимый, нечёткий, неясный (напр., силуэт чего-л. во время сумерек)
   Бүтэйэ тоҥмут өрүс, хаарынан ытыллан, үдүк-бадык үрүҥ тумарык буолан көстөр. Н. Кондаков
   Биһиги дьоммут үдүк-бадык көрүдүөрүнэн таһырдьа тахсыбыттара. Э. Соколов
   Чүмэчи үдүк-бадык уотугар аһааһын саҕаланна. «Кыым»
3. сыһ. суолт.
4. Чуолкайа, ырылхайа суохтук. ☉ Нечётко, неясно
   Дьиэ үөлэһиттэн оргул кыым өрө хоройон, көмнөххө баттаппыт харыйалар лабааларын үдүк-бадык сырдатан ылар. А. Фёдоров
   Үдүк-бадык көстүтэлээн ылар күлүктэр Өлүөнэ хочотун диэки ойоллор. А. Сыромятникова
   Балаҕан иһин көмүлүөк умуллан эрэр уота үдүк-бадык сырдатар. «ХС»
5. Өйдүүр-өйдөөбөт, билэр-билбэт икки ардынан, мунаахтык, чуолкайа суохтук. ☉ Нечётко, расплывчато, туманно (напр., отвечать)
   Кини дьонун ыйытыыларыгар үрдүк-бадык эппиэттии олорбута. Эрилик Эристиин
   Өлөксөй Хардааччы үстээҕэр өлбүт, онон уол аҕатын үдүк-бадык өйдүүр. С. Никифоров
   Кыыс Хотун оҕонньор саҥатын үдүк-бадык түүл курдук истэр. А. Сыромятникова