носилки; санитарнай наһыылка санитарные носилки; наһыылканан тас = носить что-л. носилками, на носилках.

аат. Ыараханы эбэтэр дьону таһарга туттуллар, икки өттүттэн тутан көтөҕөргө аналлаах оҥоһук. ☉ Носилки
Наһыылкаҕа көтөҕүллэн кэл биттэр хаамар буолан төннөллөр, мас баттыктаахтар сүүрэр буолан дойдулууллар. Амма Аччыгыйа
Сүгэ, күрдьэх ылбыттара, эргэ табаар дьааһыгар тутаахтары саайталаан, буор таһар наһыылка оҥостубуттара. П. Аввакумов
Кини [Рейслейн] икки атаҕын үлүппүтэ. Орто Халымаҕа кинини тириигэ суулаан наһыылканан киллэрбиттэрэ. ДьДьДь

несов. 1. кого-что уур, сытыары уур; класть раненого на носилки бааһырбыты на-һыылкаҕа сытыар; класть на тарелку что-л. тэриэлкэҕэ уур; 2. кого-что (помещать) ук, уур, киллэр; класть в больницу балыыһаҕа киллэр; класть деньги в карман харчыны сиэпкэр угун; 3. что (прибавлять) у к, кут; класть сахар в чай чэйгэ саахарда ук; 4. что, перен. разг. (употреблять) уур (хол. күүскүн үлэҕэ); 5. что (возводить) уур, түһэр; класть стену эркиннэ уур; # класть яйца (о птицах) сымыыттаа.

аат. Өлбүт киһини көмөргө хоруоп ийэ маһын таһынан тиит мастан оҥоһуллар мас. ☉ Защитный сруб в могиле из лиственничных плах, деревянный склеп
Манна өлбүт дьон тас мастарын — тэбиэхтэрин суорбуттар, бэлэмнээбиттэр. Болот Боотур
Кыргыттар күн ортотун саҕана аҕаларын буорун дьэ хаһан бүтэрдилэр. Ийэ маһыттан ордубут хаптаһыннары эрбэтэлээн тэбиэх оҥордулар. Айталын
Былыр өлбүт киһи тэбиэҕин үксүгэр ураһа туоһуттан ылан сабаллара. НБФ-МУу СОБ. Тэҥн. ийэ мас, куорчах
ср. казах. табыт ‘гроб’, кирг. табыт ‘гроб; носилки для покойника’, чув. тупак ‘гроб’, урум. табут ‘гроб’, араб. табыт ‘гроб’

аат., эргэр. Былыргы саха ыала кыра сээкэйи (хол., ыаммытынан үүтү) уурарга анаан, балаҕан иһигэр туспа быыһаан оҥорбут сөрүүн кыракый хоһо. ☉ Небольшое отгороженное помещение типа чуланчика в якутском балагане для хранения припасов
Хаалбыта сүөгэйи оймообут Сөрүүннээх үүт уурар үгэҕим, Хаалбыта сөтүөлүү оонньообут Сүүрүктээх элгээннээх үрэҕим. Күннүк Уурастыырап
Үгэхтэн тэриэлкэҕэ арыы, тоһутталаммыт лэппиэскэ баарын сулбу ойутан таһааран, имньим аһыы олордо. Амма Аччыгыйа
Ааныска үгэхтэн үүт таһаарар. С. Ефремов
ср. др.-тюрк. үкэк ‘погребальные носилки, сундук’, үкэх ‘башня’, монг. үхэг ‘посудный шкаф, буфет; короб, ящик’

сов. 1. кого-что илт; больного понесли на носилках ыалдьааччыны наһыылканан илтилэр ; 2. кого-что (помчать) элээрт; лошади понесли нас с горы аттарбыт биһигини сыыры таҥнары элээртилэр; 3. безл. (о холоде, ветре) үр, аргый; к вечеру понесло холодом киэһэнэн тымныынан үрдэ; 4. что (потерпеть) сук, толор; понести наказание буруйу сук.

аат.
1. Тугу эмэ уган баран көхсүгэ сүгэ сылдьарга аналлаах тэрил. ☉ Приспособление для ношения тяжёлых вещей на спине, сума
Миэхэ Хабырыыска кэтэрдиэхпин саҕынньахта, сүгэһэрдэ, хайыһарда, айата таһааран кулу. Байанай онтуката суох сылдьыбат үһү. П. Ойуунускай
Аанча …… хабдьытын ылан ас буолар аналлаах, минньигэс эттээх булт быһыытынан үчүгэйдик тутан сүгэһэригэр уктан кэбистэ. Болот Боотур
[Ылдьаа оҕонньор] сүгэһэригэр өтүйэтин укта сылдьарын ылан тааһы ойута охсуталыыр. Н. Якутскай
2. Көхсүгэ сүгэ сылдьар таһаҕас. ☉ Груз, ноша за плечами
Тогойкин сүгэһэрин түһэрэн, хайыһарын устан, аны отон итигэстээбитинэн барда. Амма Аччыгыйа
Бу икки эдэр киһи хайы сахха тэриммит, бэлэм малларын сүгэллэр, Сүөдэргэ эмиэ сүгэһэр сүктэрэллэр. Н. Якутскай
3. көсп. Ыар баттык буолан сылдьар туох эмэ кыһалҕа, түбүк, эрэй. ☉ Обременительные хлопоты, забота, бремя
Эн сүдү түбүгүҥ, эн ыалдьар кыһалҕаҥ — Мин сүрэҕим, мин санным сүгэһэрэ. С. Данилов
Бу күннэрдээҕи сүпсүк, түрүлүөн, түүнүн-күнүһүн билиминэ тыанан-үөһүнэн сылдьыы — араахыма киһиэхэ сөптөөх сүгэһэр буолбут этэ. С. Федотов
Дьон хомолтотун сүгэһэр оҥостор саҕа куһаҕан суох. Сэмээр Баһылай
△ Тугу эмэ оҥорор эбээһинэс, ким эмэ иннигэр эппиэтинэс. ☉ Какая-л. обязанность, ответственность перед кем-л.
Кини, дьиҥэр, икки хос экзамены туттарар сүгэһэри сүктэ. Н. Заболоцкай
Чочуйаан Киппирийээнэбис үгүс уопсастыбаннай сүгэһэрдээх. Оннооҕор кулууп, бибилэтиэкэ сэбиэттэригэр кытта баар. Э. Соколов
[Мария Егоровна] массыына ыытыытын курдук уйулҕаҕа ыарахан сүгэһэри бэйэтигэр ылынан, кэргэнин айанын суолун чэпчэттэҕэ. ПНИ АДХ
◊ Сүгэһэр мас — туох эмэ ыараханы (үксүгэр булду) көхсүгэ сүгэ сылдьарга аналлаах, маһы кириэстии баайан оҥоһуллубут тэрил. ☉ Приспособление из накрест скреплённых палок для ношения за плечами или на спине тяжёлой ноши (обычно дичи), которая привязывается ремешками
Кырса тириитин дьөрбөлүү баайан, сүгэһэр маска үллэччи сүгэйдээбит. Суорун Омоллоон
Кини билигин сүгэһэр маһыгар саһыл көп түүлээх кутуругун эрэ кэлгинэн иһэрэ. И. Федосеев
Мас сүгэһэр — сүгэһэр мас диэн курдук. [Миитэрэй оҕонньор] туһаҕыттан куобаҕын ылан ыараҥнатан көрөр, эмиһин билээри самыытын, быттыгын туппахтыыр уонна мас сүгэһэригэр баанан кэбиһэн баран, оргууй хаама турар. Амма Аччыгыйа
Хаҥха сүгэһэр — сүгэһэр мас диэн курдук. Хаҥха сүгэһэр сүгүөҥ дуо? Тоҕус туут мас хайыһары мииниэҥ дуо? Булчут оҕо кутун-сүрүн боччоччу туттарыам этэ. П. Ойуунускай. Сүгэһэр үүнээйилэр бот. — үүнээйи умнаһыгар, лабаатыгар олохсуйан үүнээччилэр. ☉ Растения, поселяющиеся на других растениях, но не являющиеся паразитами, так как пользуются этими растениями только как местом прикрепления, эпифиты. Сүгэһэр үүнээйилэр соҕуруу тропиктарга уонна хотугу ойуурдар муохтарыгар көстөллөр. Тарбах сүгэһэрэ — атах тарбаҕын сүһүөҕэ токуруйан тахсыбыта. ☉ Искривление сустава на пальцах ног. Уус Мандар атаҕын тарбаҕа сүгэһэрдээх буолан аармыйаҕа барбатаҕа. И. Гоголев
ср. ДТС йүк ‘поклажа, вьюк, груз’, монг. сеуке ‘носилки, паланкин’