быллырҕаа диэнтэн дьаһ. туһ. Бадарааны кэһэн быллырҕатта. Ньалыар ууну кэһэн быллырҕатар

көр ньалыар
1.
Кэтээн олорор, ньалыа уулаах, кур сөкүлээх уһун синньигэс ырааһыйабар күтэр оту кэрбиир. Н. Босиков

көр ньалыар
Түөллүбэтэх түгэхтээх, хомуллубатах ойоҕостоох Хоргун ньолуор умунуохтаах, …… Икки чохчо киистэлээх Сири ийэ иһити Сириэдиччи ыйаан кээспиттэр. С. Зверев

аат., геогр. Ньалыар уулаах, кыра мастаах, оттоох, лабыкталаах сир. ☉ Марник
Сээкэй чөкчөҥө бэйэтин мараҥдатыгар тойон (өс хоһ.). Сылдьар ыырыҥ — лабыкталаах дьааҥы, мараҥдалаах маар. В. Миронов

даҕ. Хаптаҕай, чычаас; нэлэйэн көстөр. ☉ Плоский, неглубокий; широко раскинутый
Кыһын тоҥмот, сайын хаппат ньала симиир баар үһү (тааб.: мурун). Нэлэ тэриэлкэлээх, Ньала хамыйахтаах, Кымаах-имээх кытыйалаах. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Күөл] илин баһа ньалыар уулаах, ньаассын оттоох ньала биэрэк. М. Чооруоһап

даҕ. Дириҥэ суох, чычаас, ньалыар (ууну этэргэ). ☉ Мелкий, неглубокий (о воде)
Аҕыс ыйы мэлдьи аан дойдуну үллүйбүт үрүҥ хаар, үрүт күүһэ үгдэрийэн, чалыар уу буолан чаккырыы уһунна. М. Доҕордуурап
Матасыыкыл суол чалыар уутун тоҕута астарар. У. Нуолур

туохт.
1. Үрүт, кытыы өттүҥ тоҥон кытаат, чараастык мууһур (хол., сир, бадараан, уу). ☉ Подмерзать сверху, с краёв (напр., о земле, грязи, воде)
Күнүскү ириэһин кэнниттэн киэһээҥҥи хатаҥа түһэн, суол бадараана син тортуйбут. Тумарча
Сир саҥа тортуйа тоҥон эрэрэ. Н. Босиков
Ньалыар уу тортуйар. Д. Васильева
2. көсп., кэпс. Хара буол. ☉ Чернеть
[Даҕанча] тортуйан көстөр бытыга, толору уоһа эрдээх, ол гынан баран оҕолуу көрсүө, намыын көрүҥү биэрэллэрэ. Далан
3. Өлөн көһүй. ☉ Закоченеть, остыть (после смерти)
Ньиэмэс тойон тортуйуо. В. Титов
Тыас аҕырымныыр. Эмиэ аҕыйах ньиэмэс тортуйдаҕа. ДАЛ УуУоО

туохт.
1. сап I диэнтэн бэй. туһ. Суорҕаҥҥын сабын
□ Сэмэн оҕонньор күрүөтүн-хаһаатын сабынар. А. Бэрияк
Арастараата оҥорон баран онтукайын сабынаары мин аҕабыттан албыннаан биэс тыһыынча солкуобай холкуос харчытын иэс диэн ааттаан ылла. С. Ефремов
Мичил …… кинигэтинэн сирэйин саптан сыппахтаат, устунан утуйан хаалла. Г. Колесов
2. кэпс. Ханна эмэ арахпакка куруук сөбүлээн кэлэ тур. ☉ Постоянно приходить куда-л., к кому-л.; облюбовать себе какое-л. место
Саптан кэлэр элбэх куһу Сааһыт бэрдэ хайаан ыппат? Күннүк Уурастыырап
Чүөмпэни балачча ааспыт кэннэ мороду, чыркымай саптар, дулҕа быыһыгар ньалыар уулаах маар кэлэр. Л. Попов
♦ Сирэйин саптар көр сирэй
Эмиэ да дьадаҥыбын диир, эмиэ да элбэх үбү буостанан ылар. Бурсууйка эрээри сирэйин саптан, кубулунар буоллаҕа. «ХС»
Суолун саптар — көр суол. [Хотой:] Мин — хаан өстөөхпүнүүн күөн көрсөн бу айылаах буолан, суолбун сабынан, бу орто Сибиир дойдуга куотаммын, эйигиттэн көрдөһө-ааттаһа турабын. Д. Апросимов
Суукка суолун сапта сатаата да, буруйдааҕа өтө көстөр. НАГ ЯРФС II
◊ Сапта түс — 1) ким-туох эмэ үрдүгэр саба түс. ☉ Нападать, набрасываться сверху на кого-что-л.
Маны истээт Туруйа Буҕарҕана үрдүгэр сапта түһэр. Суорун Омоллоон
[Ийэ кырса] аһыыларын килэппитинэн оҕо үрдүгэр [атын кырса оҕотугар] сапта түспүтэ итиэннэ илгиэлии-илгиэлии эмпэрэ үрдүттэн ыһыктан кэбиспитэ. И. Федосеев; 2) кимиэхэ эмэ кэлэн ыга куустара түс эбэтэр кими эмэ кууһа түс. ☉ Бросаться в чьи-л. объятия или к кому-л. с объятиями
«Ийээ, мин билигин элбэх да моонньоҕону моонньоҕонноотум ээ», — Таня ийэтигэр кэлэн сапта түстэ. Дьүөгэ Ааныстыырап