ньалҕаарыт 1 диэнтэн бэй. туһ. Куоската түүтүн ньалҕаарытына саланар

дьүһ. туохт.
1. Тугу эмэни кылааккайдаан, дэхсилээн ньалҕаарытан кэбис. ☉ Приглаживать, выравнивать что-л. Кини быраҕаттыыр раствора сымала курдук истиэнэҕэ сыстар
Ону дэхсилиир маһынан туора тардан, арыы курдук ньылҕарытан …… кэбиһэр. Н. Якутскай
Биэрэк кытыытыгар уу суйдаан ньылҕарыта салаабыт кумаҕа үөһээ өттө оллороот-боллороот буола түөрүллүбүт. МС Т
2. көсп. Ньуолбардык сатаан саҥар, кэпсэт. ☉ Сглаживать, смягчать (напр., сложную ситуацию)
Сүөдэр кинээс бу курдук үтүө тылынан ньылҕарытара, дьыаланы көннөрөргө туруммута саамай сөп санаа этэ. И. Никифоров
50-с сыллардааҕы быһыыны-майгыны ким эмэ умнуон, ньылҕарытыан иһин, билигин аны историяттан төттөрү өҕүрүйэн ылар кыахтара суох. Эрчимэн
«Мин чопчу эйигин оҥордоҕо диэбэппин гынан баран, дьон саҥаралларын иһин, тугунханныгын истээри ыйытабын ити», — Тэрэнтэй эмиэ ньылҕарытта. Д. Таас

дьүһ. туохт.
1. Тугу эмэ килэриччи салаан кэбис (кыыл, сүөһү туһунан). ☉ Лизать, зализывать до блеска (о животных)
Саадьаҕай хомуолайы такыр муостаах, туоһахталаах хара тыһаҕас салаан ньылҕаарытар. В. Гольдеров
2. көсп. Ис санааҕын ньуолбардык ылыннара сатаа. ☉ Хитростью убеждать кого-л. в чём-л.; сглаживать шероховатости (напр., в отношениях)
Урут биһиэхэ литературнай нэһилиэстибэ дьыалатын оннун булларсыбыт, биллиилээх критик, профессор Александр Дымшиц бэрт минньигэс баҕайытык этэн ньылҕаарытта. С. Руфов
[Луха Мааркабыс:] Баҕар, Бассабыык Макаар быһа ньылҕаарытан пиэрмэҕэ ыҥыра сатыаҕа. Бараайаҕын! И. Семёнов
Баҕар, кырдьык, Барыстаахтык, Ньылбыйан, Ньылҕаарытан, Сытаан-былаан Сылдьыахха да сөп буолуо. Урсун. Тэҥн. ньалҕаарыт

дьүһ. туохт.
1. Тарҕанар, халыйар гына илит (хол., уулларан, ириэрэн эҥин). ☉ Сделать так, чтобы что-л. расплылось, растеклось; растопить, разморозить что-л. Киэһээҥҥи иҥсэлээх хараҥаҕа уот кытара умайара, муус түннүктэри кыһайа көрөн ититэн ньалҕарытара. Н. Түгүнүүрэп
[Ардахха] ып-ыраас уу түннүк тааһын илитэн ньалҕарытара, эчи эриэккэһин. В. Сыромятникова
2. Туох эмэ сыстаҥнаһынан, килэбэчигэһинэн сот, сыбаа, күүскэ аал (хол., сыанан-арыынан, кыраасканан). ☉ Намазать, смазать, натереть, покрыть что-л. чем-л. жирным, вязким, блестящим (напр., жиром, краской)
Боккуой оҕонньор сыарҕа атаҕа буолар маһын мүлүрүччү кыспыт, муос холтууҥҥа маарынныыр, ханан да киһи илиитэ сыстыбат гына ньалҕарыппыт. А. Софронов
Препараты сотоот, тута губка биитэр тирээпкэ көмөтүнэн муостаҕа чараас араҥа гына ньалҕарытан бэриллэр. ДьХ
Арыы оннугар эмтиэкэттэн балык сыата ылан килиэппэр ньалҕарытабын. «ХС»
3. көсп., сөбүлээб. Бэйэҕэр туһалаахтык ыпсаран саҥар, тылгар киллэрэ сатаа (албыннаһан). ☉ Говорить гладко, льстиво, стараясь склонить кого-л. на свою сторону, изменить что-л. в свою пользу
Ол эрээри эмиэ да уһуктаах кырдьык диэн баар ээ. Хайдах да ньалҕарыта сатаатаргын чорбойон тахса турар. Н. Лугинов
— Көр эрэ, дьөксө кырдьыгын таһаарынаары гынна дии, бу ньалҕарытан эрдэҕин! Р. Кулаковскай
— Ньалҕарытан ыраас хаалаары, буруйгун саптараары гынаҕын дуо? Р. Баҕатаайыскай
Бэл, Бастыыр Байбал курдук бардамсыйбыт киһи көхсө нүксүччү түспүт, Мэхээһи ханнык сылаас тылларынан ньалҕарытыан билбэт. В. Гаврильева. Тэҥн. ньалҕаарыт

даҕ.
1. Түргэнник ууллар (хол., хаар); түргэнник ньалҕарыйан барар (хол., сыа, арыы). ☉ Быстро тающий (напр., о снеге); незамерзающий, легко расплывающийся (напр., о жире, масле)
Сотору-сотору хоп-хойуу, упууллаҕас хаар эбэтэр ичигэс ардах түһэрэ. Күннүк Уурастыырап
Халыҥ ууллаҕас хаары кэһэн, кини диэки дьулуспута. Н. Габышев
[Эһэ] сыатын өҥө маҥанныҥы саһархай, дьэҥкир арыы курдук. Ууллаҕаһа бэрт буолан, бэл, тохсунньу торулуур тымныытыгар таһырдьа тоҥмот. ПАК АаТХ
Сылгы сыата хаас киэнин курдук олус ууллаҕас. АНП СЭЭ
2. Үрдүк тэмпэрэтиирэттэн ууллан убаҕастыҥы турукка киирбит (кытаанах эттик: хол., хорҕолдьун, көмүс туһунан). ☉ Разжижающийся под воздействием высокой температуры, плавкий (напр., об олове, серебре)
Сир-ийэ ис итиитин иһигэр иҥэринэн истэҕин аайы ууллаҕас хорҕолдьун ийэ буорга булкуһан, хам тоҥон испитэ үһү. С. Федотов
Сөп-сөрүүн үрүйэ, Ууллаҕас көмүстүү, Долгуйа сытаахтыыр. Т. Сметанин
Сир хаҕа быһыта барбыт сирдэринэн ууллаҕас боруодалар ыгыллан тахсаннар, сир ньуурун сойбут лаванан бүрүйбүттэрэ. КВА МГ
3. көсп. Сымнаҕас-сылаас, нарын иэйиилээх. ☉ Мягкий, нежный, чуткий
Ууллаҕас сүрэхпин угуттуур мичилтэн Уйалаах хоптолуу уйа суох үөрэрим. Д. Дыдаев
Кинээс мүһэ иһиттэн охсуллан сибилигин тахсыбыт сылаас силиилии ууллаҕас тылларынан ньалҕаарыта турда. М. Доҕордуурап
Сэһэн тэптэн истэҕин аайы, бу чуумпу алаастан истиҥ иэйии, ууллаҕас уйулҕа саҕыллан истэ. С. Федотов