ньамньыраа диэнтэн дьаһ
туһ. Аһынар буоллаххына, киһини ньамньыратары саҥарыма. А. Сыромятникова

туохт., кэпс. Ыалдьан алларыйан эбэтэр сылайан, күүһэ, сэниэтэ суох буолан хаал. ☉ Обессилеть, ослабеть от болезни или усталости
Сытан хаалан ньамньарыйан, Сылдьыахпар да сылдьымына, Сир алларатын, Сир араайын Ситэри туойумуна. С. Данилов
△ Утуктаан киирэн бар, сылаарҕаа (хол., тото аһаан баран, сылайбыккын өйдөөн эҥин). ☉ Впадать в полусонное, дремотное состояние (напр., от сытости или усталости)
«Туруоҕуҥ, олус ньамньарыйаары гынныбыт», — диэбитэ Лөгөнтөй оҕонньор сөһүргэстээн тура-тура. П. Аввакумов
Петро, дьэ эбии ньамньарыйан, хараҕын быһа симнэ. Тулхадыйбат д. Тэҥн. ньамньыраа

туохт.
1. Самыырдаа. ☉ Идти, лить (о дожде); дождить
Ардахтаабытыгар хахха оҥостон олорбут сыгынаҕар эпсэри сыстан, бириһиэн сонун үрдүнэн бүрүнэ тардыммыта. СП ҮД
Олуур халлаан ардахтыаҕа куйааска Охсон, мунньан — хомуйбахтаан хаалыахха. А. Абаҕыыныскай
Сайдар араас буолаллар, Араастык арыллаллар; Арыт алыс кураанныыллар, Арыт алыс ардахтыыллар. С. Данилов
2. Куһаҕан күн-дьыл буоларын билэн ыарый, мөлтөө, хам баттата сылдьар курдук туруктан (киһи туһунан). ☉ Недомогать, прихворнуть, предчувствуя ненастную погоду; быть в подавленном состоянии (о человеке). Сэмэн ардахтаан нэһиилэ сылдьар
□ [Иван Петрович] сатаан бардаҕына «ардахтаан» этэ-сиинэ бүтүннүү ньамньыраата, араас дьарҕата, ангината көбөн иэдэттэ. Н. Лугинов
3. Ардаҕы, куһаҕан күнү-дьылы билгэлээн уратытык быһыылан (сорох кыыл, көтөр туһунан). ☉ Вести себя необычно, предчувствуя дождь, ненастную погоду (о нек-рых птицах и животных). Элиэ ардахтаабыт — маска олорон эрэ кистиир
□ Тыа саҕатыгар, хаппыт тиит мутугар тураах көтөн кэлэн олордо уонна өр соҕус кынатын түүтүн оҥостон сахсынан баран, «Харра-раах хар харра-раах!» — диэн ардахтаан хааҕырҕаата. Н. Якутскай
4. Көҕөрүмтүйэн көһүн, өлбөөр, болоор (самыыр түһүөн иннинэ сорох туттар тэриллэр өҥнөрө уларыйарын туһунан). ☉ Тускнеть, блекнуть (об изменении светового тона некоторых предметов перед дождем). Хотуур ардахтаабыт. От охсор массыына хотуурун быһаҕа ардахтаабыт
♦ Ардахтаабыт тураах курдук — улаханнык санаарҕаабыт, сирэйэ-хараҕа саппаҕырбыт көрүҥнэммиттии. ☉ Иметь печальный, разбитый вид
Петькабыт бастаан утаа санаата түһэн, ардахтаабыт тураах курдук турулуччу көрөн олорбохтоон баран, кэнникинэн көнньүөрэн, тэҥҥэ ыллаһан-туойсан барда. В. Ойуурускай
Дьоннор сирэйдэрэ-харахтара салбаҕырбыт көрүҥнээхтэр, хайдах эрэ сэниэтэ суохтук, ардахтаабыт тураах курдук салбыҥнаһаллар. Г. Угаров

туохт.
1. Хойуута суох, уута баһыйбыт, уутуҥу буол (хол., хааһы). ☉ Становиться жидким, водянистым, разжижаться (напр., о каше)
Хааһыбыт хойдуоҕунааҕар убаан хаалла. Ардыгар ыарыһах куртаҕын, оһоҕоһун үлэтэ мөлтүүр (хойуута хатар эбэтэр убуур). ТЕН ИДь
2. Арыттаах, сэдэх, чачархай буол (туох эмэ үүнэн турары этэргэ). ☉ Становиться редким, редеть (напр., о деревьях в лесу)
Онтон харыйата улам убаан, тиитэ улам хойдон истэ. Амма Аччыгыйа
Аҕатын кэтит, малаҕар сирэйэ кытаран хаалбыт, иэдэһигэр абына-табына үүммүт сэдэх бытыга өссө убаабыт курдуга. Н. Якутскай
Бииктэр арыый нүксүйбүт көҕүстээх, туртайбыт, убаабыт астаах, мырчыстыбыт сирэйдээх аҕатын олус оннук долгуйа көрсүбэтэҕэ. Л. Попов
3. Аҕыйаан бар, сэдэхсий, дэҥҥэ көстөр буол (хол., ахсаан өттүнэн). ☉ Редеть, уменьшаться в числе, количестве, сокращаться (напр., о транспорте на улице)
Уулуссаҕа тахсыбыта, кэлиибарыы убаабыт. Г. Колесов
Кырдьык, Нам оройуонугар сүрүн бултара андаатар быста аҕыйаабыт. Тииҥ биллэ убаабыт. «Кыым»
Урууга мустубут дьон, саҥата-иҥэтэ суох, улам убаан истилэр. В. Протодьяконов
4. Улам тарҕанан, ырааһыран бар (хол., буруо, туман туһунан). ☉ Рассеиваться, становиться менее густым, плотным (напр., о дыме, тумане)
Уот, тыһыргыы-тыһыргыы, күөх, кыһыл төлөннөрө улам күөдьүйэн, өрө күүдэпчилэнэн таҕыста, буруота убаата — тордох иһэ дьэҥкэрэн сырдыы түстэ. Болот Боотур
Туман убаан, дьоннор барыгылдьыһаллара хайыы-үйэҕэ көстөр буолла. ГПП ТО
Тыал кыратык салгыйыа — буруолуу көтөн, убаан эрэр туман быыһынан сырдык күөх халлаан лоскуйа бүдүк-бадык ыйдаҥаран көстүө. И. Тургенев (тылб.)
5. Кырдьан эбэтэр ыалдьан ньамньыраа, эт-сиин өттүнэн мөлтөө (хол., уолбут эт-сиин, быччыҥ туһунан). ☉ Потерять силу, стать «жидким», рыхлым (напр., о размякших, расслабленных мускулах); стать немощным
[Нүһэр Дархан:] Дьиппиэр хааннаах ол боотур киһи …… Киил быччыҥа ириҥэлии убаан, кырдьан хаалбыт буолар. И. Гоголев
[Микииппэр] бу билигин даҕаны тиэстэ курдук сымнаан, ымдаан курдук убаан сытаахтыыр. Кустук
6. көсп., кэпс. Улаханы кыайан өйдүүр кыаҕа суох буол, мөлтөө (өй, мэйии туһунан). ☉ Утратить возможность ясно мыслить
Бэркэ диэн сэмэлээн сөҥүдүстүлэр: «Алаата, эн бэйэлээх кылгас үйэлээхтэргэ дылы мэйииҥ убаатаҕын?» — дэһэн доҕордорун саатыртылар. Д. Апросимов
Эдэрдэр биһиги, кырдьаҕас дьон курдук, өйдөрө эмиэ убуу илик, онон кинилэргэ сүрэх-бэлэс, билии-көрүү, дьулуур эрэ наада. Я. Семёнов
Ол да буоллар, тохтообокко убаабыт мэйиитэ төһө тутан сылдьарынан саҥаттан саҥа ааты ботугураабыта. Эҕэрдэ СС
ср. тюрк. сувыш ‘стать жидким, водянистым’