несов. ньаҕырҕаа.

ньаҕырҕаа диэнтэн тиэт
көрүҥ. Кини кэнниттэн кыра ыт тохтуу-тохтуу ньаҕырҕаамахтаата уонна эмискэ ах барда. Болот Боотур

ньаҕырҕаа диэнтэн холб. туһ. Чугаһаан иһэн, ыттар үрэн ньаҕырҕастылар. В. Протодьяконов
Баалла сытар ыттар, тэһийэ сатаан, сэниэтэ суох үрэн ньаҕырҕаһаллар. Н. Габышев

1. ньааҕынаа 1 диэнтэн арыт. тыас туохт. Хара тыаҕа Сэрэх саһыл ньылбыйан Ытыыр курдук ньааҕыргыыр. Л. Попов. Тэҥн. ньаҕырҕаа
2. сөбүлээб. Тас көрүҥҥэр дьүөрэтэ суох синньигэстик саҥар. ☉ Говорить несообразным с внешним видом тонким голосом
   «Хотоҥҥор киир», — Тарбыыкын баай ньааҕыргыыр. «ХС»

аат. Туох эмэ (хол., түү) түүнүгүрэ сытыйан кэлимсэлэспитэ эбэтэр мөчөкө буолбута. ☉ Слипшаяся масса чего-л., покрытая плесенью, свалявшийся ком шерсти (напр., на шкуре животного), колтун
От түгэҕэ нэктэл буолбут.  Көрбүппүт — уҥуох-тирии буола дьүдьэйбит, хараҕын уота көҕө рө өһөн хаалбыт, нэктэл буолбут түүлээх кырдьаҕас эһэ хотон аттыгар кэлэн, тө б өт ө с а л ла й ан о ло р о р о. Е. Макаров
Нэктэл буолбут түүлээх быычыкайкаан ыт хатан баҕайытык үрэн ньаҕырҕаат, сыарҕаттан ыстанан кэб и с т э. Т. Халыев
◊ Нэктэл кулут көр кулут
Бардам Баайга үүрүүгэ сылдьар үлэһитэ, тэпсиигэ сылдьар нэктэл кулута хамначчыт Уол баар үһү. Софр. Данилов
Гитлер үтүө дьонун нэктэл кулут оҥостон умса баттаата, куораттарыгар түрмэ эркинэ уйбатынан ынчыгы олохтоото. Суорун Омоллоон

I
1.
сытый I диэнтэн дьаһ. туһ. Түрмэҕэ сытыппыт киһи баар ини! Амма Аччыгыйа
Тоойуом, аҕаҥ сордооҕу хаайыыга сытыттылар быһыылаах. Ылан барыахтарыттан ыла таастыы сүттэ. Н. Якутскай
[Айтал:] Быһаас икки туона кэриҥэ собону тыраахтар сыарҕатыгар сытыта сыспыттара. «ХС»
2. көсп. Туһаҕа таһаарбакка таах хааллар, саба баттаа. ☉ Не использовать по назначению, гноить (напр., о деньгах)
«Чэ, ньаҕырҕаан бүт! Уолгуттан харыстаатаххына, харчыны сытыт!» — эр киһи кыыһыран охсурҕаламмытынан, биилкэтин остуолга талыр гына бырахта. Р. Баҕатаайыскай
Күҥүл, билбэт буолан, бу үлүгэр кылааты манна сытытан сытыарбыт эбит. Суорун Омоллоон
Сырдатыы үлэтин Сытытан сытыаран, Маассабай үлэтин Матайдаан кэбиспит, Аппайан олорор Антыыпын Атамаан Атастаах эбиппин. В. Чиряев
II
сытый II диэнтэн дьаһ
туһ. Сиик олус түспүтэ, эрэһиинэ саппыкы кэппэтэхпит буоллар, сытытан букатын иэдэтиэ эбит. Далан
Ардах сытытан, сиидэс ырбаахытын туома этигэр сөрүөстэн, тыбыс-тымныынан хаарыйар буолла. М. Доҕордуурап
Таҥаспын силбик сытыппыт быһыылаах. Т. Сметанин

туохт. эб.
1. Саҥарааччы ыйытан, билиэн баҕаран мунаарарын, кыратык сэрэхэдийэн интэриэһиргиирин көрдөрөр (ыйытар интонациялаах, ыйыт. солб. ааттардаах этиигэ аат туохт. кытта тут-лар). ☉ Выражает желание говорящего узнать причины, мотивы уже совершенного или предстоящего действия с оттенком недоумения и настороженности (употр. с прич., сочетается с вопросительными мест. в вопросительных конструкциях)
«Дьонум миигин хайдах көрсөллөрө буолла?» — дии саныыр. А. Софронов
Эппиэтин хаһан ыытара буолла? Д. Таас
Ол Ньуукка үөрэҕин быраҕан, тыаҕа тоҕо тахсыбыта буолла? С. Ефремов
△ Баҕайы эбиискэни кытта сэргэстэһэн суолтатын күүһүрдэр (бу түбэлтэҕэ кэпсиирэҕэ сыстыан сөп). ☉ При сочетании с частицей баҕайы значение 1 усиливается еще более
Тугу суруйар баҕайылара буолла? Күндэ
«Төһө дириҥ баҕайы буолла?» — диэбитэ кинилэртэн биирдэстэрэ, иһиллэр иһиллибэттик. Д. Таас
2. Этиллэр хайааһын саҥарааччыга кэпсэнэр предметэ биллибэтин, ардыгар, мунаарыы дэгэттээх көрдөрөр (ыйытар интонацията суох тут-лар). ☉ Выражает неизвестность для говорящего предмета речи, действия, иногда с оттенком недоумения (употр. без вопросительной интонации)
Төһө өр турбута буолла, арай биирдэ тулатын көрүммүтэ ким да суоҕа. Н. Лугинов
Төһө өр буолта буолла, биирдэ өйдөнөн кэлбитэ — сөһүргэстээн олорор эбит. Амма Аччыгыйа
«Эн даҕаны хайдах киһи эбитиҥ буолла», — Үүйэ Эльвираны өйдүү түстэ. Л. Попов
Баар буолуохтаах. Тиэтэйэн тугу-тугу уктубутум буолла. Н. Заболоцкай
3. Саҥарааччы урут буолбут хайааһынтан сылтаан суланарын-кэлэнэрин, кэмсинэрин көрдөрөр. ☉ Выражает сожаление, сетование, большое недовольство говорящего по поводу совершенных действий
Хайдах мин урут баай батталын бу курдук дьэҥкэтик өйдөөбөтүм эбитэ буолла. Н. Павлов
Абааһы баара, тоҕо эмиэ ылбытым буолла. В. Яковлев
Сүрдээхтик эрэйдэнэрим, санааргыырым, ытыырым, тоҕо холкуоска тахсан сордонноҕум буолла диэн. С. Ефремов
4. Билигин ааспыт кэмнээх туохтуурдары кытта билиэн баҕарыы дэгэттээх сэрэйиини көрдөрөр. ☉ С глаголами недавнопрошедшего времени выражает предположение с оттенком желания узнать о происходящем
Ол кэтэрдэригэр уот түрүтэ сиэбит баастара төһө эрэ ынырыктык ыарыйдылар буолла! Софр. Данилов
Сылластыгас Сүөдэркэ хайдах эрэ киһиргээтэ буолла. Н. Якутскай
Туох ааттаах тоҥ иҥиирдээхтэр Тутустаххыт буолла?!! П. Ойуунускай
Көһөр да улахан эрэйдээх, туох-туох дойдуга анаатылар буолла. С. Ефремов
5. Хайааһын көрүнньүк, сымыйа, кубулунуу майгыннааҕын көрдөрөр. ☉ Выражает кажущийся, мнимый характер действия
Кыра Хабырыыс иһигэр улахан хоргутуулаах эрээри, күлбүтэ буолла. Эрилик Эристиин
Мила хантас гынна. Аһаҕас сытар кэниспиэгэр умса түһэн суруйбута буолла. Н. Лугинов
Кэмниэ кэнэҕэс, сыыр анныгар ыкса тиийэн кэлбиппит кэннэ, дьиэ «манабыла» үрэн ньаҕырҕаабыта буолла. «ХС»
6. Билиҥҥи бириэмэҕэ туохтуурдары кытта хайааһын билиҥҥи туругун, инникитэ быһаарыллыбытын көрдөрөр. ☉ Выражает неизбежность данного состояния кого-чего-л. или в чем-л., предрешенность действия
Алыы бүтүүтүн саҕана тайах субу-субу тохтоон, ыттыын охсуһар буолла. Т. Сметанин
Оҕонньор Уйбааскыны илдьэр буолла. Л. Попов
Элбэхтик этиппэтэҕэ — барсар буолла. «ХС»