ньолой диэнтэн хамс
көстүү. Уол түҥнэри холоруктаата, умсан күөрэйдэ, кытыыга устан ньолоһуйда. Амма Аччыгыйа
Ата ууга үөрүйэх сылгы эбит: үрэххэ киирээт, төбөтүн ньолбоччу туттубутунан, бэрт дьулурҕатык харбаан ньолоһуйда. С. Никифоров

таптаа диэнтэн дьаһ
туһ. [Кэтириис:] Сааспар таптатан да, таптаан да көрө иликпин. А. Софронов
Оҕус, куолутунан, таптатан сыҥааҕын тарбатаары, төбөтүн ньолбоччу туттан баран, Микиитэҕэ иннинэн буола сатыыр. Амма Аччыгыйа
П.А. Ойуунускай норуокка киэҥник биллибит, биһирэппит, олус таптаппыт киһинэн буолар. «ХС»

бэспэй диэнтэн б
тэҥ. көстүү. [Эһэ] төбөтүн харыларыгар ньолбоччу сытан иһиллээн баран, оргууй туран туора хааман бэспэҥнээн хаалар. Амма Аччыгыйа
Саха тылыгар ити курдук быһыыны-таһааны, киэби-киэлини көрдөрөр эпитет элбэх, холобур: мөлбөрдүүр, мөлбөрөҥнүүр, туораҥныыр, бэспэҥниир, кыдьараҥныыр эҥин диэннэр. Күндэ
Киил оҕонньор наҕыл киһи быһыытынан сис туттан, оргууй аҕай хааман бэспэҥнээн истэ. Н. Лугинов

сылбырый диэнтэн көстө түһүү. Уолчаан ханна эрэ сылбырыс гынан, сүтэ охсон хаалла. А. Сыромятникова
Тоҕо сэҥээрбэккин, ханна эмиэ сылбырыс гынан хааллыҥ? В. Гаврильева
Кини ааны аһарын кытта кырдьаҕас сирдьит ыт сылбырыс гынан киирэн кэллэ да, уот кытыытыгар ньолбоччу сытынан кэбистэ. «ХС»

туохт.
1. Ыраахха диэри тиийэр, уһун усталаах буол эбэтэр бииртэн биир салҕанан баран ис. ☉ Иметь большую длину, тянуться на большое расстояние; располагаться или двигаться вереницей, следуя один за другим
Хаас үөрэ хотуттан соҕуруу субуллар. Күннүк Уурастыырап
Мусуойга дьон халҕаһата быстыбакка субуллар. С. Тарасов
Ыппыт охтуу сыыйыллан Көнө аартык субуллар. «ХС». Дружина бөһүөлэк Индигиир өрүстэн ыла Дружинка үрэх хоту биэрэгинэн биир кэккэ дьиэнэн быа курдук субуллан турар. КН ТДЬ
2. Субуруйан эрэр курдук түргэнник сүүр эбэтэр көт. ☉ Нестись, мчаться, лететь так быстро, что казаться одной сплошной линией
Соноҕос эмискэ туора ойдо да, сонуогу ортотунан ох курдук сүүрэн субулунна. М. Доҕордуурап
Мэндэ Тураҕас …… баһын ньолбоччу быраҕан сүүрэн субуллубутунан барда. Р. Кулаковскай
Күн көҥүлүн күһэйтэрэн киис ииримтийэ кыыһыра түстэ, үөһээ-аллараа мутуктарга ыстаҥалаан субулунна. «ХС»

аат. Уу аҕалбыт маһа күөрэ-лаҥкы кыстаммыта эбэтэр оннук охтубут, киһи охторбут маһа. ☉ Нанесённый течением и скопившийся в одном месте лес, плавник; валежник
Көҥүһү туора икки кэккэ тоһоҕолуу саайталаатылар, хахыйаҕы, талаҕы, араас сылбаҕы соһон аҕала-аҕала, ол тоһоҕолор быыстарыгар хатыйа симитэлээтилэр. Амма Аччыгыйа
Туртаһы сүүрүк сылбахха сыбаабыта, туртас икки талах икки ардыгар кыбыллан хаалан баран, төбөтүн ньолбоччу быраҕан, хамсаабакка сыппыта. И. Федосеев
Куобах оллороот-боллороот ынах бүөрэ сирдэринэн, эрийэ-буруйа сүүрэр, охтон сытар маһы, сылбаҕы үрдүнэн ойуоккалыыр. Н. Заболоцкай
♦ Сылбах курдук — туох да бэрээдэгэ суох, ханна түбэһиэх. ☉ В беспорядке, свалившись куда попало
Атыттар эмиэ муостаҕа сылбах курдук сыттылар да, муннуларын тыаһа баччыгынаабытынан барда. А. Софронов
Аан аттыгар киэҥ наараҕа сүлүллүбэтэх элбэх куобах сылбах курдук кыстанан сытара. Н. Габышев
Өлбүт табалар сылбах курдук оҕуннулар. И. Данилов
◊ Сылбах бүтэй (күрүө) көр бү- тэй II
Чүөчээски аҕыйахтык хаамарын кытта сылбах күрүө барыс гына түстэ. Суорун Омоллоон
Дьэ, ити иһин бэрт өрдөөҕүттэн бүтэйдэммит буоламмыт, бүтэйбит да арааһа элбэх буолара: боотулу бүтэй, хадай бүтэй, сылбах бүтэй, быһыт бүтэй эбэтэр сиэлии бүтэй. Багдарыын Сүлбэ
Урукку сылбах бүтэйин оннугар түөрт мас остуолба бүтэйинэн эргийбиттэр. Г. Нынныров
ср. телеут. йылма аҕаш ‘дерево без ветвей’

туохт.
1. Олус кыра, кыараҕас сиргэ нэһиилэ бат, батан киир. ☉ С трудом поместиться, втиснуться, вклиниться во что-л. узкое
[Тииҥ] уйатыгар кыбыллан киирэн сытынан кэбиспитэ. И. Федосеев
Лена биир нуучча уолунаан киирэннэр, оҕолор сыҕайсан биэрбит миэстэлэригэр кыбыллан олордулар. Суол т. Уол оптуобус кэлбитигэр киирэн дьон быыһыгар кыбыллан турда. «Чолбон»
2. Кыараҕас сиргэ ыга киирэн, иҥнэн, кыайан хамсаабат, босхолонор кыаҕа суох буол. ☉ Быть зажатым, стиснутым со всех сторон; застрять где-л., в чем-л.
Мин соһуйдум, ааны саба баттаатым, өлүү болдьохтоох, бөрө тахсан иһэн халҕаҥҥа моонньуттан кыбылынна. Т. Сметанин
Байбааскы, учуутал икки ытыһыгар кыбыллан туран, бэркэ кэмчиэрийэ-кэмчиэрийэ: «Байбааскыбын», — диэбитэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Туртаһы сүүрүк сылбахха сыбаабыта, туртас икки талах икки ардыгар кыбыллан хаалан баран, төбөтүн ньолбоччу быраҕан, хамсаабакка сыппыта. И. Федосеев
3. көсп. Эбиискэ курдук киирэн биэр, эбилин. ☉ Примешиваться, вклиниваться
Кийииппит биэҕэ быһа тэптэрэн, өлөн эрэр. Онон, айаҕалыы сатаан, тииһик кыбылыннаҕа диэн эйигин ыҥыртардыбыт. Эрилик Эристиин
Дельта сирдэрин ааттара, үгүс булкааһыга суох, уу сахалыы эбиттэр. Нууччалыы аат диэн биир эмит кыбыллан ааһар. Багдарыын Сүлбэ
Володя кыһыытыгар-абатыгар аны кыбыстыы санаата кыбылынна. «ХС»
4. көсп., сүөл. Туохха эмэ туораттан кыттыһан, орооһон, үчүгэйэ суох быһыыга киир, түбэс. ☉ Впутываться, ввязываться во что-л. скверное, вмешиваться, влезать во что-л. Кэпсэтиигэ кыбыллан Алгыс уолчаан айманна. Р. Баҕатаайыскай
[Ат сүүрдүүтүн ыытары көҥүллүүртэн бэрэссэдээтэл мунаарбыта], ол эрээри кэтэмэҕэйдээбитэ, онно-манна кыбыллыам диэн сэрэхэдийбитэ. И. Федосеев
Мин бу дьыалаҕа кыбыллыахпын олох баҕарбатаҕым. М. Попов
5. көсп., кэпс. Ыалга дьукаах эбэтэр ханна эмэ кыараҕастык олор. ☉ Не имея своего жилья, занимать угол у кого-л., тесниться у кого-л.
Ыларовтаах олохтоох ааталар, сорох дьон этэринэн, «сүрэҕэ суох буоланнар», ол саҕана уйа туттубатахтар, ыалларга кыбыллан олорор үгэстээхтэр эбит. Р. Баҕатаайыскай
Эн биир эмэ тыа дьоно түһэр ыалларын хайа эмэ муннуктарыгар-ханныктарыгар кыбылыннаххына баһыыба буолара. Н. Заболоцкай
Бэйэбит бас билэр дьиэтэ суох буоламмыт, үксүн ыалга кыбыллан олорорбут. «ХС»
♦ Икки уот икки ардыгар (кыбылын) көр икки I
Бу кэмҥэ түрмэ кыһыл да, биэлэй да илиитигэр суох буолан икки уот икки ардыгар кыбыллан олорбута. Эрилик Эристиин. Сыа быыһыгар быччархай кыттыспытыгар (кыбыллыбытыгар) дылы — үчүгэйгэ куһаҕан булкуспутун эбэтэр сыһыана суох атын кыттыспытын этэллэр. ☉ В однородную среду попало что-л. инородное; во что-л. хорошее, доброе примешивается что-л. досадно неприятное (букв. как железа в жире)
Ол эрээри, сыаҕа быччархай кыбыллыбытын курдук, куһаҕан дьон син бааллар. С. Ефремов
Кэлии дьон ортотугар ыраас өйдөөх-санаалаах дьон уонна сыа быыһыгар быччархай кыбыллыбытыгар дылы, уһун солкуобайы эккирэтээччилэр, аакка-суолга баҕалаахтар элбэхтик кэлбиттэрэ. «Сахаада»
Ырыыска быыһыгар (кыбылын) түөлбэ., көр икки уот икки ардыгар (кыбылын). Дьэ ырыыска быыһыгар кыбыллыбыт эрэйдээх эн баар эбиккин. У. Нуолур. <Эмэһэтигэр> чох кыбыллыбыт — кыһалҕаҕа ылларан, олус кыһарыйтарбыт, ыксаабыт, ыгылыйбыт. ☉ Впасть в состояние крайнего беспокойства, тревоги, волнения, не находить себе места
[Күкүр Уус:] Сордоох, куттаҕаһа диэн кыыл! Дьэ, үчүгэйдик чох кыбыллан сылдьар быһыылаах. Суорун Омоллоон