тут I диэнтэн тиэт
көрүҥ. Хараҕа суох оҕонньор ньыраайы иирэлэр төбөлөрүн туппахтыы сырытта. Амма Аччыгыйа
Өлбүт киһи анныгар сытар сэниэлин тэллэҕин булан туппахтаан көрдүм. Т. Сметанин
Солтуохап …… хатааһыннаах турар ыскаап күлүүһүн тиийэн туппахтаабыта. П. Аввакумов

даҕ., кэпс. Хаппыт-куурбут, хачаайы, ньыраайы көрүҥнээх. ☉ Засохший, высыхающий, чахлый, хилый (о растительности)
Харахпар хахыр тииттэр лабаалара адаарыс гына түстүлэр, тулабар тубар тыа туран кэбистэ... П. Тобуруокап
Харыйа мастар, Хаппыт хахыр курдук, Хара мутуктарынан Кэннилэригэр турар бэстэри Кэйиэлээн кирдиргэттилэр. С. Васильев

1. даҕ.
2. Улаата илик синньигэс, иинэҕэс (хол., мас). ☉ Молодой, тонкий, упругий (напр., о дереве)
   Сып-сырдык чээлэй күөх мутукча сандаҕыра наҕарбыт, ньирээйи сирэм тырымнаабыт, сэбирдэх илибирээбит. П. Ойуунускай
   Ньирээйи хахыйах бөлкөйө мэһэйдээн, бочугурас эрэйдээх миигин өйдөөн көрбөтөх быһыылаах. Болот Боотур
   Тэбис тэҥҥэ ойуур иһиттэн часкыйар саҥа аймана түһэр да, ньирээйи ойууру тоҕо силэйэн, тыһы эһэ ойон тахсар. М. Чооруоһап
3. кэпс. Ырыган, дьүдьэх, көтөх (хол., сүөһү). ☉ Худой, ослабленный, худосочный (о скотине). Кыһыны арыычча туораабыт ньирээйи торбостору сайыҥҥы мэччирэҥҥэ ыыталаатылар
   □ Ыстаадабыт табатын үксэ сайыҥҥы ыйдарга өлө сыһан баран өрүттүбүт бодоҥнор, ньирээйилэр. А. Кривошапкин (тылб.)
4. аат суолт. Саҥа быган эрэр үүнээйи (хол., от-мас). ☉ Росток, поросль (о растительности)
   Онтон аллара …… хойуу тэтиҥнээх чараҥнар силигилииллэр, ол салгыытыгар сэндэҥэ ньирээйини кырыйа маардар субуллар сирдэригэр дьороҕор сотолоох тайахтар кыһалҕата суох хаамсаллар. А. Кривошапкин (тылб.). Тэҥн. ньыраайы

туохт.
1. Баран иһэр хайысхаҕыттан халбарыйан атын сир диэки, туора бар. ☉ Изменять направление своего движения, уходить в сторону, поворачивать, сворачивать
Суолтан туораан Супту одуулаан турдум. Саха фольк. Эдэр ойуун …… дьонуттан арахсан сискэ туораан тахсан хонно. Эрилик Эристиин
2. Туох эмэ уҥуор өттүгэр тиий, таҕыс. ☉ Перемещаться, переправляться с одной стороны чего-л. на другую, переходить, пересекать что-л. Сүлбэни туораан баран, уу истилэр, тууйастарын сайҕаатылар. Амма Аччыгыйа
Силипиэн, кырдалы туораан, тыа саҕатыгар үрэх аттыгар тиийэн тохтоото. Софр. Данилов
Ньыраайы титириктэрдээх уот сиэбит куруҥун туораан, отон уктаах сиргэ тиийдилэр. А. Фёдоров
3. көсп. Ханнык эмэ кэми (хол., кыһалҕалаах, ыарахан) аас, тулуй. ☉ Переживать какой-л. период времени (напр., трудный, смутный)
[Барабыай] Кыһыны туораары Кыната тыастанна. Күннүк Уурастыырап
Сэрии эрэйин, кыһалҕатын туораан, күүтэр күммүтүгэр тиийиэхпит. Т. Сметанин
Оо, араас да дьылы-күнү Туорааммын, бу кэллим дии. И. Эртюков
4. көсп. Туохтан эмэ куота, куотуна сатаа, тэйиччи тутун (үксүгэр буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Уклоняться от чего-л., сторониться, избегать чего-л. (обычно употр. в отриц. ф.)
Биһиги даҕаны …… үтүөттэн туораабат дьоммут. Н. Неустроев
Наукаҕа учуутал суолун салҕааһын үөрэнээччи ытык иэһэ. Кини эмиэ онтон туоруо суоҕа. Н. Лугинов
Бүгүн күргүөмнээх үлэттэн Туораан турар суох буолла. П. Тулааһынап
5. көсп., харыс т. Олох олорон бүт, өл. ☉ Уйти из жизни, умереть
Сэмэн взводуттан биир да киһи туораабатах, арай икки байыас халымыр соҕустук бааһырбыт. Н. Якутскай
Уодаһыннаах ыраахтааҕы соҕотоҕун хаалан баран сотору өлөн туораабыт үһү. И. Данилов
Саамай ытыктыыр, кэриэстиир кырдьаҕаспыт …… биһиги кэккэбититтэн туораата. В. Протодьяконов
♦ Сылы (дьылы) туораа — сыл (дьыл) таҕыс диэн курдук (көр сыл)
Өбүгэлэрбит дьылы этэҥҥэ туораабыт, күөххэ үктэммит …… үөрүүлэрин холбуу тутан саха Саҥа сыла диэн …… бырааһынньыгы тэрийэллэрэ. «Кыым»