даҕ., эргэр. Бастыҥ кылааннаах көп түүлээх (кыыл тириитин этэргэ). ☉ Самый ценный, пышный, отборный (о мехе пушных зверей)
Саарба саҕахтааҕа. ПЭК СЯЯ
Саҕахтаах эһэ кыыл тыһынан Тыс этэрбэс тиктэрэн, Тыыллыы тэптэрбитинэн Ардьаах долбууругар анньан кэбистэ. П. Ойуунускай
Уордаах Үөксүкү, киис бэргэһэтин эгэпчилии кэтэн, саҕахтаах саһыл саҕынньаҕын ньэлбэгэйдии иилинэн баран, төттөрү-таары хаамыталыы сырытта. Суорун Омоллоон

I
1. аат. Куоскаҕа майгынныыр дьүһүннээх-бодолоох бытархай эбирдээх болоорхой хойуу көп түүлээх кыыл, устата биир миэтэрэ кэриҥэ. ☉ Рысь
Кинини да «хаар бөҕө баттыыр» буоллаҕа. Сүлүһүннээх чолбон ырбата саһылы-бэдэри кылыыны мииннэрэ охтороро ахсаабыт. Амма Аччыгыйа
Тииҥи, саһылы, бэдэригэр тиийэ урусхаллаабытын кини ийэтигэр, Маайаҕа, бүтүн күөс быстыҥа кэпсээн суруйбута. Н. Заболоцкай
Түҥкэтэх тыаларга хагдаҥ эһэлэр, бэдэрдэр ордууланаллар. КВА МГ
2. даҕ. суолт. Бэдэр тириитинэн тигиллибит (бэргэһэ, саҕынньах о. д. а.). ☉ Рысий. Бэдэр бэргэһэ. Бэдэр саҕынньах
□ Мэник Мэнигийээн бэдэр саҕынньаҕын окко-маска ыйаабытыгар дылы (өс хоһ.)
Дьуһуурунай тахсаары эргиллэн эрдэҕинэ, Бурхалей, эргэ бэдэр бэргэһэтин өҥөлөспүт киһи буолан, дьиэ тымныытын этэн туран, тимир оһоххо биирдэ-иккитэ оттор маһы көрдөстө. Эрилик Эристиин
Аргыылаптаах балаҕаннарыгар бэдэр бэргэһэлээх, бөрө саҕынньахтаах, саалаах киһи мадьарыс гына түстэ. Софр. Данилов
Ыас хара быыһык саҕынньахтаах Оной Өлөксөөн бэдэр истээх бөрө саҕынньаҕы нэлэкэйдии кэппит Көмүһээрэй атыыһыттыын кэпсэтэ тураллар. В. Протодьяконов. Тэҥн. үүс
♦ Бэдэр мэйии — 1) олус өйдөөх, мындыр. ☉ С тонким, проницательным умом, мудрый
Эрдэлиир ийэтэ Даарыйа эмээхсин бэдэр мэйии эрэйдээх этэ. Амма Аччыгыйа
Бэдэр мэйии оҕонньор хайаан да өр дуу, өтөр дуу буолаат, барытын өйдүө. И. Гоголев; 2) киитэрэй, уодаһыннаах өйдөөх. ☉ Коварно-хитроватый
Мэҥиэни эрэ көрдөр мэйиилиин иирээччини эрбэх үрдүгэр эргитэн баран, уопсай үптэн-астан охсо түһэн ылааччы бэдэр мэйии дьоннор биһиэхэ да бааллар. Р. Баҕатаайыскай. Тэҥн. тииҥ мэйии.
◊ Бэдэр киэнэ (бэрдэ) бэртэлээҕэ — саамай бөдөҥ, баараҕай бэдэр, кини тириитэ. ☉ Матерая рысь, а также ее шкура
Сытыаран көрө-көрө, олордон көрө-көрө, бэдэр киэнэ бэртэлээҕинэн, буобура киэнэ муҥутуурунан, саһыл киэнэ саҕахтааҕынан, киис киэнэ киргиллээҕинэн талан туран таҥыннардылар. Ньургун Боотур
Бэдэр бэрдэ бэртэлээх саҕынньаҕын ньэлбэгэйдии кэтэн нэлэлдьийэн-хотолдьуйан киирдэ. П. Ойуунускай. Тэҥн. бөрө киэнэ бөртөлөөҕө. Бэдэр түүтэ от бот. — боҕуруоскай от. ☉ Тимьян (чабрец, богородская трава)
Бэдэр түүтэ отунан мэһэмээни ыһаарар, уокка оттор мутук булар уонна суорат суораттыыр. Күннүк Уурастыырап. Бэйэтэ бэдэр — аарыма тыһы бэдэр. ☉ Матерая самка рыси
Миэхэ биллэрдэххинэ, билэрбин этэн да көрүүм: бэйэтэ бэдэр саҕа мэйиикэйин сыыһынан билгэлии сыт эрэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
II
аат., эргэр. Ким эмэ ыччата, оҕото, төрүөҕэ. ☉ Потомок кого-л.
Бэйэҕиттэн ситиспэтэххэ, бэдэргиттэн ситиһиллиэ (өс хоһ.). Уоттаах халлаан улуу уураахтарын быһыытынан буоллаҕына, бэйэҕиттэн ааһан бэдэргиттэн иэстиэхтэрэ. П. Ойуунускай
Хааннаах өс! Бэйэтиттэн ситиспэтэххинэ, бэдэриттэн ситис! Кинилэр умналларын саҕана, биһиги өйдүүрбүт саҕана буоллун! Далан
Аан дойду көхсүгэр кэлин айылҕаны үүннээһини (бэйэм көрбөтөҕүм иһин) бэдэрим да көрөө ини! С. Руфов