ж. ньээҥкэ (ыалдьааччылары көрөр--харайар эмп үлэһитэ).

ж. разг. ньээҥкэ; у семи нянек дитя без глазу поел, еэттэ ньээҥкэ оҕолуур оҕото көрүүтэ суох (хаалар).

туохт. Хулуор суурадаһынан сууй, ыраастаа. ☉ Хлорировать
Атаҕын төбөтүнэн дугунан, түгэх хоско уруунньуктары хулуордуу сылдьар ньээҥкэҕэ оргууй тиийэн кэлбитэ. Айысхаана

аат. Ньээҥкэ буолар киһи. ☉ Работающий няней, нянькой
Арай бу дьиэ хаҥас өттүгэр чуулаан баарыгар дьахтар төрөөрү энэлгэнэ буола сытар. Онно дьахталлар, ньээҥкэһиттэр киирэллэр-тахсаллар. Саха ост. I. Биирдэ аатыгар ийэтэ уолугар бэрэски оҥорон ыыппыт, ньээҥкэһит эмээхсининэн. Саха фольк.

көр ньээҥкэ
Эндэрдээх кэмим эрэл доҕоро, Эмэҕирбит ньээньэм эрэйдээх! Чиэски чагда тыаҕа олорон Төһө-төһө көһүтэн эрдиҥ. А. Пушкин (тылб.)
«Хайдах эрэ абааһытыйдыҥ ээ — уларыйбакка бэйэбинэн сылдьабын диэн кириэстэн», — диирэ миэхэ ньээньэм. И. Тургенев (тылб.)
Кини балыыһа олбуоругар күн тахсыбытын эрэ кэннэ тиийбитэ. Лена иннигэр үрүҥ халааттаах икки ньээньэ иһэллэрэ. Г. Николаева (тылб.)

аат. Ииктииргэ, тахсан киирэргэ аналлаах иһит. ☉ Сосуд для мочи, испражнений, горшок
Атаҕын төбөтүнэн дугунан, түгэх хоско уруунньуктары холуордуу сылдьар ньээҥкэ оргууй киирэн кэлбитэ. Айысхаана
Обургу оҕону урууньукка олордуллар, сууннарыллар. Дьиэ к. Хас биирдии ийэ оҕотугар туспа орон, соттор, уруунньук, таҥаһын сууйарыгар таас аныахтаах. ТЕН ИДь

туохт.
1. Оҕону көр-иһит, бүөбэйдээ. ☉ Нянчиться с ребёнком
Улахан кыыһа Клара биир ыалга быйыл саас устата оҕолорун ньээҥкэлээбитигэр үс арсыын сиидэһи биэрбиттэрэ. Н. Якутскай
Куобах [оҕо аата] ыарыһах ийэттэн төрөөн, мөлтөх, иринньэх, олус ыарыһах этэ. Үүтү да кыайан испэт, аһы да аһаабат кэмнэрдээҕэ. Оччоҕо уолларын илиилэригэр ньээҥкэлииллэрэ. А. Бродников
△ Ньээҥкэнэн үлэлээ, саньытаардаа. ☉ Работать нянькой, санитаркой
Сэниэтэ суохтук налыҥнаабыт бу эмээхсин кэпсэтинньэҥэ суох. Дьон этэллэринэн, балыыһаҕа ньээҥкэлээбитэ ырааппыт. ЧКС АК
2. көсп. Кими эмэ олус бүөбэйдэс, көрө-харайа сатаа. ☉ Нянчиться, возиться с кем-л., чрезмерно опекать кого-л.
Сорох дьон оҕолоро үөрэҕи бүтэрбитин кэннэ, эмсэҕинэн эрэ аһаппаттар. Наһаа ньээҥкэлиир олох сыыһа. М. Доҕордуурап
Кыргыттар кинини ньээҥкэлииллэрэ, дьиэлэригэр ыалдьыттаталлара, бэйэлэрэ киниэхэ кэлэ сылдьаллара. «ХС»

1. даҕ.
2. Судургута, боростуойа суох; эрэйдээхтик оҥоһуллар. ☉ Сложный, трудный; осложнённый
   Киэһэнэн сылайан барыы саҕана, ааҕар кытаатар. Сорох уустук формулалар туох да омуна суох тоһоҕо курдук сааллан киирэллэр. Н. Лугинов
   Тымныы тыыннаах, тоҥ-болуо буордаах Саха сиригэр ботаническай саады тэрийии ичигэс эбэтэр сымнаһыар килиимэттээх дойдуга тэрийэрдээҕэр тыһыынча төгүл кытаанах уонна уустук суол. И. Данилов
   Сорох дьон кинигэнэн эргиниини уустуга суох дьыаланан ааҕаллар. Дьону үөр.
3. Уран, мындыр буолары эрэйэр (үксүгэр ханнык эмэ сатабылы этэргэ). ☉ Требующий изысканного, утончённого подхода (обычно о каком-л. умении, мастерстве)
   Муҥу дьолго эргитэр — Дьэ ол уустук сатабыл. С. Данилов
   Оҕоҕо моральнай хаачыстыбаны иҥэрии — сүрдээх уустук, сыралаах дьыала. Дьиэ к.
4. Дэбигис өйдөммөт, бутуурдаах (үксүгэр олоҕу, киһи майгытын, ис санаатын этэргэ). ☉ Запутанный, непонятный, непростой (обычно о жизни, о характере человека)
   Олох уустук оҥоһуутун, Утарсыыта солоҕойун Кырдьан иһэн киһи билэр, Хойутаан билэн кэмсинэр. С. Данилов
   Мин киммин эн олустук Билиэххин баҕараҕын, Бэйэбэр бэйэм уустук Мин таабырын буолабын. И. Гоголев
   Кини хараахтара уустук, бэйэтэ этэринии, «бутуур», олох элбэххэ үөрэппит киһитэ. ФЕВ УТУ
   Билии-көрүү уустук, диалектическай майгылаах. ДИМ
5. Эриэхэбэй оҥоһуулаах (хол., тиэхиньикэни эбэтэр үүнээйини этэргэ). ☉ Сложно конструированный (напр., о технике); сложносоставной (о растении)
   От кыраабыла диэн эмиэ оччолоох уустук сэп буолаахтыа дуо?! Амма Аччыгыйа
   Биир чиэски нэһилиэк күөх биэрэгэр Уон араас уустук массыыналар Улуу борохуокка тиэллэн кэлэннэр Кырааскалаах хайалыы кыстаннылар. С. Данилов
   Биһиги төрүттэрбитигэр суукка иһинээҕи бириэмэни билэргэ чаһы диэн уустук мэхэньиисимнээх прибор суох этэ. АНВ СТУ
   Моркуоп, укуруоп, петрушка дьукаах сибэккилэрэ — хастыы да боростуой суончуктан оноһуллубут уустук суончуктар. МАА ССЭҮү
6. аат суолт. Ханнык эмэ дьыала, үлэ күчүмэҕэйэ, судургута, боростуойа суоҕа; уран, мындыр буолары эрэйэрэ. ☉ Сложность, трудность какого-л. дела, работы; изысканность, утончённость подхода
   Айар тыл уустугун оһуордуур харахпар Айылҕам сиэдэрэй симэҕин арыйда. И. Эртюков
   Дьэ онно кинилэр албас көмөтүнэн хайдах да быччыҥнаах киһини начаас охторору илэ харахтарынан көрөн, тустуу уустугун биирбиэс тыла суох итэҕэйбиттэрэ. НЕ ТАО
   Дьыл бу кэмэ хаһан баҕарар сүөһүнү иитээччилэргэ үгүс уустуктары үөскэтээччи. «Кыым»
7. сыһ. суолт. Ыарахан, күчүмэҕэй, судургута суох. ☉ Сложно, трудно, непросто
   Доҕоор, дьиҥнээх доҕордоһуу Оттуллубут оһох курдук: Умуруоруоҥ ол оһоҕу — Иккиһин отторуҥ уустук. С. Данилов
   Атын киһини толору өйдүүр уустук. Н. Лугинов
   Ньээҥкэни булар уустук. Н. Габышев
   ◊ Уустук бэссэстибэ хим. — араас көрүҥнээх аатамнартан турар мөлүөкүлэлэрдээх бэссэстибэ. ☉ Сложносоставное вещество
   Уустук бэссэстибэлэр …… бөлөхтөрүнэн эбэтэр кылаастарынан наарданаллар. КДМ Х. Уустук этии тыл үөр. — икки эбэтэр хас да судургу этииттэн турар этии. ☉ Сложное предложение
   Оҕолор учуутал салалтатынан бастаан судургу этии тутаах чилиэннэрин булаллар, онтон уустук этии тутаах чилиэннэрин этэллэр. ПНЕ СТ
   ср. др.-тюрк. узлуҕ ‘опытный, ловкий’, узлух ‘мастерство, ловкость’