аат.
1. Олус киэҥ сирдойду. ☉ Очень большая территория, пространство чего-л.
Улуу дойду уораҕайын Уу-чуумпу саба тэнийэн, Айылҕа ийэ бүтүннүү Аҥаарыйа таалбыт курдук... Күннүк Уурастыырап
Муора баһаам үгүс баайы уораҕайыгар кистээн сытыарар. КЗА АҮө
2. Олус улахан, киэҥ-куоҥ тутуу, дьиэуот; ким эмэ баһылаан олорор сирэ-уота. ☉ Очень большое, просторное строение; чьё-л. жилище, обитель
Соҕотох киһи уйата диэтэххэ, бу икки этээстээх дьиэ дьэ обургу соҕус уораҕай эбит. С. Руфов
Сортуохап кулуба киэҥ уораҕайа ордук хараҥаран, тууйан, манна баар дьону ыар санаа ордук ыга ылла. А. Сыромятникова
Ыстаансыйа киэҥ уораҕайдарын кэрийэн көрдөххө, үлэхамнас күргүөмнээхтик бара турар. «Кыым»
△ Ким, туох эмэ хорҕойор, уйаланар сирэ, ордуу. ☉ Пристанище, логово, берлога. Эһэ уораҕайа. Өстөөх уораҕайа
□ Кыайыылаах Кыһыл Аармыйабыт фашист кыыл уордаах уораҕай оҥостуммут Берлин куоратын ылла. Амма Аччыгыйа
Арай онно-манна атыыһыттар уораҕайдара, оскуола, таҥара, балыыһа дьиэлэрэ багдаһаллара. Софр. Данилов

аат., үрд.
1. Төрөөбүт-үөскээбит дьиэ-уот (ытыктабыл, таптал дэгэттээх). ☉ Родной дом, родная обитель, родной очаг
Төрөөбүт дойдуга таптал төрөөбүт алаһаттан саҕаланар диэн бэрт сөпкө этэллэр. М. Ефимов
Алаһабыт аайытын Аал уот сырдыы күлбүтэ. Күннүк Уурастыырап
Таптыыр кинигэтин маллаах Мөһөөччүгэр уган, Илдьэ кэлбитэ саллаат Төрөөбүт алаһатыгар. И. Гоголев
2. көсп., үрд. Туох эмэ үөскүүр, силигилиир, сайдар сирэ, ньээкэ уйата. ☉ Место возникновения, развития, расцвета чего-л., колыбель
Долгуйуу-күүрүү, үөрүү-өрөгөйдөөһүн, абарыы-сатарыы — итилэр буолаллар хоһооннор биһиктэрэ, айымньылар алгыстаах алаһалара. С. Тарасов
Москва, Ленинград, Ростов курдук баай традициялаах литературнай кииннэри тэҥэ литературнай айар үлэ саҥа чаҕылхай алаһалара үөскээтилэр. «ХС»
Тыйыс айылҕам күөх алаһатыгар мин суос-соҕотоҕун хаамабын. С. Данилов
3. харыс т. Эһэ арҕаҕа. ☉ Медвежья берлога
Кырдьаҕас эһэ аатын олус үгүстүк ааттаабат баҕайыта …… Булка мээмигэ, тыатааҕы, бөппөкө эҥин диэччилэр, оттон арҕаҕын алаһата, суолун көтөлө диэн ааттааччылар. Далан
Онтон утаакы буолбата, саа тыаһаата да, тыатааҕы алаһатын аанын бүөлүү оҕутта. Далан
ср. др.-тюрк. алачу ‘шатер’
♦ Аан алаһа үрд. — күндүттэн күндү абыраллаах төрөөбүт ньээкэ уйа. ☉ Изначальная священная спасительная обитель, священный родной очаг
Төрөтөр оҕоҥ төлкөлөннүн, Иитэр сүөһүҥ күрүөлэннин, Аан алаһаҥ алгыстаннын! Өксөкүлээх Өлөксөй
Аан алаһабар, Ийэ тэлгэһэбэр Им имирэ сүтүүтэ, Барык-сарык буолуута Тиийэн кэлбитим баара. С. Зверев
[Ойуун:] Бассабыык аймаҕы Аан алаһаларыттан Араарар күнүм буолла. Эрилик Эристиин. Алаһа <бараан> дьиэ үрд. — дьиэни-уоту ытыктаан, таптаан, улуутутан, дьиэҕэ-уокка сүгүрүйэн хоһуйар этии. ☉ Почтительно-церемонное живописание родного дома, родной обители
Айыыһыт биэ Аарыма-аараҕай Алаһа бараан дьиэлэригэр Батыччахтаан кэлэн Бастыҥ түннүгүнэн Баһын батары биэрэн, Үстэ түллэн [тыбыырда]. П. Ойуунускай
Алаһа дьиэни айгылатыҥ, аал уоту айгыһыннарыҥ, Алтан сэргэни анньыҥ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Көй бараан уйабытын көрөн таҕыс, аал уоппутун, алаһа дьиэбитин анааран аас. Амма Аччыгыйа