ж. обот, иҥсэ; обото, иҥсэтэ.

кэбис I диэнтэн дьаһ
туһ. Хаҥылларын атынан харчы кэбистэрбиттэр, дохсуннарын көмүрүөтүнэн мохсуо кэбистэрэ оймоппуттар. ПЭК ОНЛЯ I
Дьэ Дыгын ыҥырыылаах ыалдьыттарын, тэһиин туттаран, тэлгэх кэбистэрэн бэрт чиэстээхтик тутан, орон аайы эһэ, бөрө тириитэ олбох үрдүгэр олорпут. Эрилик Эристиин
Сэрэбиэйдьит… Кирилловна туһунан кимҥэ эмэ иһитиннэриэ, ол киһи эмиэ кэбистэрэ кэлиэ. Д. Таас
♦ Иҥсэ-обот (иҥсэ-мэнэгэй) кэбистэрбит — иҥсэ кэбистэрбит диэн курдук (көр иҥсэ)
Туос иһиттээххэ топпот, Тугу даҕаны ордорбот Иҥсэ-обот кэбистэрбит Иэдээннээх моҕус эбит. П. Дмитриев
Икки атах иҥсэ-мэнэгэй кэбистэрбит урдустара тиийбэт-түгэммэт түбэлэрэ диэн суох буолла. А. Кривошапкин (тылб.)

1. бат I диэнтэн дьаһ. туһ. Аны ампаар муҥунан ыйанан турар күндү түүлээҕин ханна да батаран кистиэн булбат. Н. Якутскай
   Бу тыалар киэҥ куйаардарыгар хас да Англияны батарыахха сөп. И. Данилов
   Куонкуруска киирбит бырайыактары институт төрдүс мэндиэмэнин фойетыгар, бэрт кыараҕас да буоллар, симэ соҕус батардылар. Н. Лугинов
2. Тугу эмэ бэйэҕиттэн арааран ханна эмэ гын. ☉ Отдать что-л. кому-л. с целью удалить от себя
   – Чэ, үрүмүнэҕин эрэ, лотуобун аҕал. – Лотуоҕун батарбытым. Эрилик Эристиин
   Бии Кэйииккэммин [ынаҕы] дьэ батардым. М. Доҕордуурап
   [Миша] икки бөтүүктээҕиттэн биирдэрин батараары кэтэһэн олорор эбит. ПНИ ОСОТ
3. кэпс. Тугу эмэ туһаҕа таһаар, атыылаа. ☉ Реализовывать, продавать, сбывать что-л. Былааны таһынан сүүс уон тыһыынча солкуобайдаах бородууктаны батарарга. «Кыым»
   Оройуон киининээҕи остолобуой үлэһиттэрэ тутаах сыл бастакы кыбартаалын сорудаҕын таһынан аҕыс тыһыынча солкуобай суумалаах бородууксуйаны оҥорон батардылар. «ХС»
4. Сүгүн сырытыннарыма, олордума (буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Не давать покоя кому-л., беспокоить кого-л. [Мырбас:] Мөхтө, батарбата диэхтэрэ. А. Софронов
   Дьиҥэр, анараа дьон [Макары] …… бэйэлэрэ батарбатахтара. Н. Лугинов
   Бу дьахтар уот тыллаах, дьону тулуппат, Кырбыйа, кырыктаах, Кыыһы батарбат. Баал Хабырыыс
5. Бэйэ баҕатыттан тутулуга суох диэлийэн, көстөн таҕыс (үчүгэйэ суох быһыыланыы туһунан – буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Непроизвольно проявляться (об отрицательных качествах характера)
   Үтүө киһи буоламмын Үөнүм батарбакка, Үтэн-анньан көрбүтүм. П. Ойуунускай
   Ол барыта обото-иҥсэтэ батарбакка. Н. Заболоцкай
   ♦ Айаҕар батаран көр айах I
   Саҥаһым үөҕэр тылларын киһи сатаан айаҕар да батаран кэпсээбэт дьаабыта. Г. Колесов
   «Бу айахтарыгар батаран, балыйан, баттаан эрдэхтэрин!»– диэт, икки сутуругун бобо туттубутунан ойон турбутун бэйэтэ да өйдөөмүнэ хаалла. Н. Заболоцкай
   Айаххытыгар батаран, сүөһүнү көҕүрэтэргэ этэргитин сөҕөбүн. М. Доҕордуурап
   Сүрэҕэ (санаата) батарбат көр сүрэх (санаа). Маайа тугу да соруйалларын билбэт, үлэлээбэккэ таах олоруон сүрэҕэ эмиэ батарбат. Н. Якутскай
   Сүрэҕим батарбатаҕа, көрдөһөн манна үлэлии кэлбитим. С. Федотов
   «Хайа, оҕонньоор, ыарыйдыҥ дуу, тугуй? Дьэ, баар-суох дьоро киэһэбитигэр тылгыттан маттыҥ», – диэн эмээхсин аһыы олорон, санаата батарбакка ыйытта. «ХС»

аат.
1. кэпс. Иҥсэ көбүүтэ, аһара иҥсэрии. ☉ Обжорство, ненасытность, чрезмерное желание есть
Эһэ олус обото киирбит көрүҥнээх, ыт курдук кыҥнаҥныыр, санаабар балыктаах биэдэрэбин кыҥастаһар, сыраана таҥнары санньылыйар. Н. Заболоцкай
Обоппун кыайан туттумматым чахчы. Ф. Постников
Сордоҥ оботун омунугар Оннооҕор оҕотун ыйыстар. Айталын
2. көсп. Ымсыы, топпот-туолбат быһыы. ☉ Алчность, чрезмерная жадность
Уон тарбахпар оботто уган кулу, биэс тарбахпар мэнэгэйдэ кэбиһэн кулу. ПЭК ОНЛЯ I
Батталтан барҕарбыт кулаактар, Туолуо суох эһиги обоккут. Эрилик Эристиин
Бу дойдуга оҕуруктаах соҕус дьоннор оботторо оонньообута. П. Филиппов
♦ Обот-дугуй кымньыы фольк. — киһини дьулатар, олус тыастаах-уустаах, мэктиэтигэр уотунан уһуурар кымньыы. ☉ Вселяющий ужас, гудящий, высекающий искры кнут
Сол туран Суо Хотун дьаалы обургу Суостаах-суодаллаах, уоттаах-чолбонноох Обот-дугуй кымньыытынан Охсуолуу турара үһү. Саха фольк. Кыыс Чаҥыйдаан Хотун эбэ обургу Ордоотуу-ордоотуу уоттаах чолбонноох Обот-дугуй кымньыытынан Охсон аххан эрэр эбит. Саха нар. ыр. I. Обот иччитэ итэҕ. — иҥсэ иччитэ. Сахалар былыр оһох тыаһаатаҕына «обот иччитэ» иһиирэр дииллэрэ. Кинилэр санааларыгар, обот иччитэ, оһох оттулуннаҕына кэлэн, астарын «сүрүн» илдьэ барыан сөп. Ол иһин баар дьон улаханнык уһуннук иһиирэн биэрэллэрэ уонна этэллэрэ: «Мин ордук үчүгэйдик, күүскэ иһиирдим». Инньэ гыннахтарына аһыыр астара сылы быһа «кутун-сүрүн», иҥэмтиэтин сүтэрбэт диэн итэҕэйэ саныыллара. ☉ Дух жадности
В старину якуты, услышав треск в печи, говорили, что это свистит «дух жадности». Они верили, что в натопленном камельке появляется дух жадности, способный вытягивать сүр пищи, еды. Присутствующие при этом свистели так же, но более продолжительно и говорили: «Мой свист лучше и сильнее!» Они были уверенны, что если сделать так, то в течение года их пища сохранит свои жизненные силы. Былыр сахалар көмүлүөк оһох уота тыһырҕаан тыаһыырын «чупчуруйар», «обот иччитэ», «иһиирэр» дииллэрэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Обот (иҥсэ) кэбистэр көр иҥсэ. Иһим үллүөр диэри уу-хаар, соҕоон аһы иһэн бордурҕатабын да, ордук обот кэбистэрэн иһэбин. Ф. Постников. Обото көптө (хамсаата) кэпс. — иҥсэрдэ, ымсыырда. ☉ Проявлять жадность, алчность (букв. жадность его всплыла, зашевелилась)
Тууһу сиир табалар оботторо көбөр. ПСБ ГБҮ
Сарсыарда көөнньөрбөнү сиэтии сүөһүгэ олус туһалаах, иһин-үөһүн уһугуннарар, оботун көбүтэр. «Кыым»
Обото хамсаатаҕына охсуоланар кутуругун хомуна тардан кумуччу туттар. «ХС»
◊ Обот түү (быччархай) зоол. — кус, көтөр кутуругун төрдүгэр сыа быччархайын үрдүгэр үүнэр ньуолах түү. ☉ Шелковистый пух у основания хвоста птиц над сальными железами
Кус кутуругун төрдүгэр биир чөмөх ньуолах обот түүтүн быһа тардан быраҕар. Амма Аччыгыйа
[Чыычаах] түүтүн куурдуммут, тумсунан биирдии сыыйан ыраастаммыт, арыынан оҕунуохтаммыт, арыыта обот түүтүгэр баар. Суорун Омоллоон
Тирии быччархайдарыттан кутуругун төрдүгэр баар обот быччархайа эрэ сайдыбыт: ол быччархайыттан көтөр, тумсунан арыы таммаҕын ыган таһааран, түүтүн оҕунуохтанар. ББЕ З
ср. кирг. ободой ‘жадность, ненасытность’