прям., перен. ненасытность, жадность, алчность || ненасытный, жадный, алчный; ср. иҥсэ.

чрезмерная жадность, алчность || чрезмерно жадный, алчный; оһол-төрүөт төрдө обот-соллоҥ посл. причина внезапных несчастий—чрезмерная жадность.

n. appetite

аат.
1. кэпс. Иҥсэ көбүүтэ, аһара иҥсэрии. ☉ Обжорство, ненасытность, чрезмерное желание есть
Эһэ олус обото киирбит көрүҥнээх, ыт курдук кыҥнаҥныыр, санаабар балыктаах биэдэрэбин кыҥастаһар, сыраана таҥнары санньылыйар. Н. Заболоцкай
Обоппун кыайан туттумматым чахчы. Ф. Постников
Сордоҥ оботун омунугар Оннооҕор оҕотун ыйыстар. Айталын
2. көсп. Ымсыы, топпот-туолбат быһыы. ☉ Алчность, чрезмерная жадность
Уон тарбахпар оботто уган кулу, биэс тарбахпар мэнэгэйдэ кэбиһэн кулу. ПЭК ОНЛЯ I
Батталтан барҕарбыт кулаактар, Туолуо суох эһиги обоккут. Эрилик Эристиин
Бу дойдуга оҕуруктаах соҕус дьоннор оботторо оонньообута. П. Филиппов
♦ Обот-дугуй кымньыы фольк. — киһини дьулатар, олус тыастаах-уустаах, мэктиэтигэр уотунан уһуурар кымньыы. ☉ Вселяющий ужас, гудящий, высекающий искры кнут
Сол туран Суо Хотун дьаалы обургу Суостаах-суодаллаах, уоттаах-чолбонноох Обот-дугуй кымньыытынан Охсуолуу турара үһү. Саха фольк. Кыыс Чаҥыйдаан Хотун эбэ обургу Ордоотуу-ордоотуу уоттаах чолбонноох Обот-дугуй кымньыытынан Охсон аххан эрэр эбит. Саха нар. ыр. I. Обот иччитэ итэҕ. — иҥсэ иччитэ. Сахалар былыр оһох тыаһаатаҕына «обот иччитэ» иһиирэр дииллэрэ. Кинилэр санааларыгар, обот иччитэ, оһох оттулуннаҕына кэлэн, астарын «сүрүн» илдьэ барыан сөп. Ол иһин баар дьон улаханнык уһуннук иһиирэн биэрэллэрэ уонна этэллэрэ: «Мин ордук үчүгэйдик, күүскэ иһиирдим». Инньэ гыннахтарына аһыыр астара сылы быһа «кутун-сүрүн», иҥэмтиэтин сүтэрбэт диэн итэҕэйэ саныыллара. ☉ Дух жадности
В старину якуты, услышав треск в печи, говорили, что это свистит «дух жадности». Они верили, что в натопленном камельке появляется дух жадности, способный вытягивать сүр пищи, еды. Присутствующие при этом свистели так же, но более продолжительно и говорили: «Мой свист лучше и сильнее!» Они были уверенны, что если сделать так, то в течение года их пища сохранит свои жизненные силы. Былыр сахалар көмүлүөк оһох уота тыһырҕаан тыаһыырын «чупчуруйар», «обот иччитэ», «иһиирэр» дииллэрэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Обот (иҥсэ) кэбистэр көр иҥсэ. Иһим үллүөр диэри уу-хаар, соҕоон аһы иһэн бордурҕатабын да, ордук обот кэбистэрэн иһэбин. Ф. Постников. Обото көптө (хамсаата) кэпс. — иҥсэрдэ, ымсыырда. ☉ Проявлять жадность, алчность (букв. жадность его всплыла, зашевелилась)
Тууһу сиир табалар оботторо көбөр. ПСБ ГБҮ
Сарсыарда көөнньөрбөнү сиэтии сүөһүгэ олус туһалаах, иһин-үөһүн уһугуннарар, оботун көбүтэр. «Кыым»
Обото хамсаатаҕына охсуоланар кутуругун хомуна тардан кумуччу туттар. «ХС»
◊ Обот түү (быччархай) зоол. — кус, көтөр кутуругун төрдүгэр сыа быччархайын үрдүгэр үүнэр ньуолах түү. ☉ Шелковистый пух у основания хвоста птиц над сальными железами
Кус кутуругун төрдүгэр биир чөмөх ньуолах обот түүтүн быһа тардан быраҕар. Амма Аччыгыйа
[Чыычаах] түүтүн куурдуммут, тумсунан биирдии сыыйан ыраастаммыт, арыынан оҕунуохтаммыт, арыыта обот түүтүгэр баар. Суорун Омоллоон
Тирии быччархайдарыттан кутуругун төрдүгэр баар обот быччархайа эрэ сайдыбыт: ол быччархайыттан көтөр, тумсунан арыы таммаҕын ыган таһааран, түүтүн оҕунуохтанар. ББЕ З
ср. кирг. ободой ‘жадность, ненасытность’

көр обот-соллоҥ
Оҕонньор элиэни сөбүлээбэттии саҥарбыта: «Күтүр обото-иҥсэтэ бэрт, суох да буоллар кытаахтаһа сылдьааччы». Далан
«Отону ситэ буһараллара да биллибэт, дьоҥҥо обот-иҥсэ түспүт», — эмээхсинэ ону бигэргэтэр. «ХС»

аат. Барытын бэйэҕэ ыла сатааһын, кэрээнэ суох өрүсүһүү. ☉ Стремление нагло присвоить что-л. себе, беззастенчивое желание прибрать к рукам что-л. Оһол төрдө — обот-соллоҥ диэбиккэ дылы (өс ном.)
[Кыырт] оботун-соллоҥун туһунан мин хоту булчуттартан элбэҕи истэрим. Н. Заболоцкай
Атыыһыттар, эргиэмсиктэр оботторун-соллоҥнорун улам куччатан иһэри ситиһиэхтээхпит. И. Никифоров

даҕ. Аһара иҥсэлээх, өрүскэ, кыраҕа баҕата туолбат. ☉ Ненасытный, алчный, чрезмерно жадный
Кини [Толстой] аат-суол былдьаһымтыа, кыыллыы быһыылаах, ымсыы-обот аристократ эписиэрдэри содур-көлдьүн олохторун абаран-сатаран туран саралыы тардан суруйбута. Софр. Данилов
Марья Алексеевна, хомойуох иһин, ымсыы-обот, албын, мөкү дьоннор ити адьынаттарыттан маппатах эбит. Н. Чернышевскай (тылб.)