несов. что 1. (выполнять одновременно) хос толор, (бииргэ) дьүөрэлээ; совмещать работу с учёбой үлэни үөрэҕи кытта дьүөрэлээ; совмещать различные операции атын-атын операциялары холбуу толор; 2. в ком-чём (объединять в одном лице, предмете и т. п.) (бииргэ) дьүөрэлээ, (бииргэ) илдьэ сырыт; 3. мат. сөп түбэһиннэртээ.

туохт., кэпс. Хомуйан бииргэ түм, холбоо (ордук үөр сүөһүнү). ☉ Собирать вместе, объединять всех (напр., коров одного стада)
Биир киэһэ кыыс …… чараҥ арыы кэтэҕиттэн ынахтарын бөрүөрэн иһэн көрдөҕүнэ, били кини тойоно Сэмэн ыҥыыр атынан дэриэбинэлиир суол устун дьэргэтэн иһэр эбит. Н. Павлов
Тоҕо бу табалары бөрүөрэн үүрэн аҕаллыҥ? Болот Боотур
Онтон үрэл-тарал көппүт дьону бөрүөрэн дьиэҕэ муспуттара. Н. Заболоцкай

туохт.
1. Бэйэтин бэйэтигэр эрийэ тутан ыга тардан баай, түмүктэ оҥор (хол., быаны). ☉ Завязывать узлом что-л. (напр., верёвку)
Даша түөһүттэн иннэлээх сабы субуйа тардан ылан хам тиктэ, сабын түмэ тардыалаата. Амма Аччыгыйа
Оҕонньор кырдьан баҕыарбыт илиилэрэ туһаҕы кыайан баайан, түмэ тардан биэрбэтэхтэрэ. И. Федосеев
Уһун кылы, төрдүлэрин тэҥнээн баран, түмэн кэбиһиллэр. ГПП ТО
2. Кими, тугу эмэ биир сиргэ мус, холбоо. ☉ Собирать вместе, объединять кого-что-л.
Бүгүн бэйэтэ олорор кыараҕас хоһугар доҕотторун уонна үлэһиттэрин түмэн, мунньах оҥордо. М. Доҕордуурап
△ Туох эмэ кэрчиктэрин бииргэ холбооттоо. ☉ Собирать в единое целое что-л. Дипломнай үлэ — бу биэс сыл устата мунньуммут билиигин түмэн оҥорор аан бастакы научнай үлэҥ. Н. Лугинов
Бу — Маяковскай улуу өрөбөлүүссүйэ кыайыытын түмэн көрдөрөр маҥнайгы бөдөҥ айымньытынан буолбута. Софр. Данилов
[Ойуунускай] норуот олоҥхотун киэҥник хомуйан, бииргэ түмэн таһаарбыта. «ХС»
3. көсп. Элбэх дьон, норуот өйүн-санаатын, күүһүн-күдэҕин холбоо. ☉ Объединять, сплачивать кого-что-л. вокруг одной цели, идеи
Өйү-санааны, күүһүкүдэҕи бүтүннүү дьону буларга, доҕоттору быыһыырга түмүөххэ. Амма Аччыгыйа
Доҕотторуом, бары күүскүтүн өстөөҕү урусхаллыырга түммүккүт курдук түмэн иһиҥ. Суорун Омоллоон
Оччугуй, улахан норуоттар Ол улуу биһиккэ бигэнэн, Сүрэхтиин, санаалыын биир буола, Сүбэни-соргуну түммүппүт. Күннүк Уурастыырап
ср. др.-тюрк., тюрк. түг, түй ‘вязать, завязывать’

туохт.
1. Тугу эмэ арахсыспакка, бытарыйбакка бүтүннүү кэлим сылдьар гына оҥор. ☉ Образовывать, создавать что-л. цельное, неразделимое
Халыҥ хаһаны ханыылыы тарта, Суон саалы сомоҕолуу уурда. С. Зверев
[Кээрэкээн] биирдэ хаары таптайан сомоҕолоон баран, муннун тоҕо охсунан, ол хаанынан хаарын тас өттүн кытарда сууйан-сотон, атах эт оҥорбут. Саха ост. II
2. көсп. Хайдыһыыта, ыһыллаҕаһа суох гына ыга түм. ☉ Сплачивать, объединять
Саха дьадаҥылара атарахсыйан турар күүстэрин бииргэ сомоҕолуур кэм кэллэ. Амма Аччыгыйа. Литературнай тыл омугу биир уопсай тыллыыр, сомоҕолуур уонна сайыннарар тылынан буолар. АНК СТБЛ
♦ Устар ууну сомоҕолуур — үчүгэйдик сааһылаан, ыпсаран, уустаан-ураннаан саҥарар (киһи). ☉ Отличающийся красноречием
Ханна баҕарар устар ууну сомоҕолуур, дьону дьоллуур даҕаны, дьону үөрдэр-өрүкүтэр даҕаны кэпсээннээх дьон баар буолааччылар. Н. Босиков
Айаал даҕаны хорсунун-хоодуотун тэҥэ устар ууну сомоҕолуур уус тыллаах, сүрдээх поэтическай нотууралаах киһи. Эрчимэн
Ол кырдьаҕас устар ууну сомоҕолуур уус тыллаах, үтүө остуоруйаһыт этэ. «ХС»
ср. бур. сомохо ‘скучить (собрать в кучу), сложить (положить вместе)’

туохт.
1. Туох эмэ тугу эмэ кытта бииргэ буолалларын курдук сыһыары тут. ☉ Соединять, скреплять одно с другим, прищеплять что-л. к чему-л.
Улуу алааһы кытта улуу хочону холбоон, киэҥ куйаар оҥорон нэлэһиппит киһи дии саныырым. Амма Аччыгыйа
Биирдэ Серёжа тыаттан тутуу маһын таһыыга үлэлэстэ: эрдэ кэрдиллэн бэлэмнэммит бэрэбинэлэри торуоһунан тыраахтарга холбоон биэрэр. Н. Лугинов
Костя көрбүтэ, кырдьык саахымат сурунаалга холбуу тутуллан, кытта кэлсэн хаалбыт эбит. Н. Заболоцкай
Бараналарын бэйэлэрэ оҥостубуттара, тиистэрин түҥ-таҥ холбоон баран, дьэ сибилигин таба көрөн, хаттаан оҥосто сырыттахтара. П. Егоров
2. Тугу эмэ уопсай тугунан эмэ наардаан, биир кэлим буоларын курдук оҥор; кими, тугу эмэ кимиэхэ, туохха эмэ эп, эбии киллэр, кытыар. ☉ Составлять из нескольких однородных предметов одно целое, объединять, присоединять когочто-л. к кому-чему-л., приобщать когочто-л. к чему-л.
Тойон балай эмэ өр суруйан, илии баттаан кумааҕытын дьыалаҕа холбоото. Болот Боотур
Кинигэ издательствота кини айымньыларын (урут биллибэтэх, урут бэчээттэммэтэх сорох айымньыларын кытта холбоон), …… улахан хомуурунньук таһаарбыта. КНЗ ТС
Манна олохтоохтор бары аналлаах миэстэлээхтэр, кыттыгастаахтар. Атын киһини холбооботтор. «Чолбон»
Бу тылларга сөптөөх сыһыарыылары холбоон, этиилэрдэ оҥоруҥ. КИИ СТ-2
3. Туох эмэ тус-туспалары (хол., бэссэстибэлэри, эттиктэри) биир холбоһук, суурадаһын о. д. а. буолалларын курдук оҥор, булкуй. ☉ Соединив несколько разнородных предметов, приготовить раствор, смесь, сплав, соединять, смешивать. Сымыыты бурдукка холбоо
□ Манна сиэмэни тааһы хайаны кытта холбоон биир тулхадыйбат кэлимсэ оҥорор курдук, бу тутуу норуоттар доҕордоһууларын кытаанахтык бөҕөргөтөр эбит. Суорун Омоллоон
Кыһыл көмүһү алтаны кытта холбоон ууллараллара, оччоҕо ордук тапталлымтыа, бөҕө, кутарга, ойуу түһэрэргэ үчүгэй буолара. МАП ЧУу
5. Элбэх кими, тугу эмэ бииргэ мус, түм. ☉ Собирать в одном месте, объединять кого-что-л.
Түмсэн да диэн, сэргэстэһэ эрэ тураллар, барыларын холбуур, бары бас бэринэр дьаһал-дьаһах мэлигир. Н. Лугинов
Ыарахан дьылларга ыраах үрэх баһыгар көһөр түбэлтэҕэ элбэх сылгыны биир сиргэ холбоон аһатартан туттунар ордук. «Кыым»
Хас даҕаны аҕа ууһун холбоон кинээс салайара. А. Кривошапкин (тылб.)
6. Тугу эмэ туохха эмэ (хол., уокка, элэктэриичэстибэҕэ) ситимнээн үлэлэт. ☉ Включать, подключать (напр., электроприбор). Тэлэбиисэри холбоо
□ Электроплиткатын холбоон, чэй оргута туруорар. Н. Лугинов
Араадьыйатын холбоото — сотору сэттэ чааһы оҕуста. Р. Баҕатаайыскай
Амандыар дьонтон хаалсымаары оҕолоругар көмпүүтэр ылан биэрдэ, эбиитин интернеккэ холбоото. С. Юмшанов
7. Буукубулары ситимнээн аах. ☉ Соединять, складывать буквы при чтении
А-ҕа Т-ны холбоон «Ат» диэн аахта Петя. Күннүк Уурастыырап
Ыскылааттаан ааҕаары гыннахпына тылым өҕүллүбэккэ, сатаан холбоон тыл таһаарбакка элбэхтик даҕаны тириттим этэ. А. Бэрияк
Холбоон ааҕар буолуохтан Хоһоон тылын таптыырым. М. Хара
8. кэпс. Дьон төлөпүөн нөҥүө кэпсэтэллэрин курдук ситимнээ, сибээстээ. ☉ Устанавливать телефонную связь, соединять кого-л. с кем-л. по телефону
Прибалов подполковнигы кытта холбооҥ. Н. Якутскай
Үөһэттэн звони гыннахтарына миигин холбоор. Онтон атын сирдэртэн буоллаҕына, миигин суох диэр. Суорун Омоллоон
Кини төлөпүөнү хаба тардан ылла. — Баһаалыста, 9-99 холбооҥ эрэ. В. Протодьяконов
9. көсп. Кимнээх эмэ икки ардыларыгар уопсай тугунан эмэ ситимнээн (биир интэриэһинэн, көрүүнэн, санаанан о. д. а.) сыһыаны олохтоо. ☉ Связывать кого-л. с кем-л. на основе общности чего-л. (интересов, взглядов и т. п.), сближать
Хотугу тымныы сир, Соҕуруу куйаас сир Дьонноро куустуһан турбуппут: Холбуура сир икки Полюһун дьонун биир Күн сыалга дьулуһар дьулуурбут. Эллэй
Кинилэри үлэни таптааһын бииргэ холбообута. И. Данилов. Кустук өҥнөөх кулунчук, Оҕо-аймах үөрүүтэ Барыбытын холбоото, Үөрүүбүтүн аҕалла. КДьА
10. көсп. Кимнээҕи эмэ ыал оҥор, кимнээх эмэ ыал буолалларыгар көмөлөс. ☉ Помогать кому-л. или заставлять кого-л. вступить в брак, соединять узами брака, женить. [Василий Петров:] Чэ, оҕонньор! Оҕоҥ биһикки …… холбоһуохпутун баҕарабыт, онон алгыс үтүөтүнэн, ыраас сүрэххиттэн, ис санааҕынан биһигини холбоо… П. Ойуунускай
[Ньукуус:] Оҕолорбутун холбоон ыал оҥордохпутуна син буолуо этэ буолбат дуо? Күндэ
Марканилаах уоллаах кыыһы уһаппакка холбуур баҕалаахтар. П. Ламутскай (тылб.)
11. көсп. Кими эмэ туохха эмэ үөрэт, билэр оҥор, кимиэхэ эмэ тугу эмэ иҥэр (сиэр-майгы туомнарын, майгы-сигили олохсуйбут бэрээдэгин о. д. а.). ☉ Приобщать кого-л. к чему-л. (напр., к культуре), вовлекать кого-л. во что-л. Бэйэлэрэ култуурунайа суох дьон атын дьону култуураҕа хайдах холбуулларын мин сатаан өйдөөбөппүн. Амма Аччыгыйа
Куһаҕаҥҥа кучуйар, Кубулҕакка холбуур Хармааҥҥа хааланар Харчы буолар. А. Софронов
♦ Баскын холбоон көр бас II
Бааһынай, оробуочай Бастарын холбоон, Бардамнык үлэлээн, Баабырыкалары бааралаатылар, Собуоттары субуруттулар. Эллэй
Дьолгун холбоо көр дьол. Эһиил баччаҕа Анфиса уонна Кеша холбоһуох, дьоллорун холбуох буолан, тылларын бэрсибиттэрэ. В. Титов
[Октябрина — Кэнчээригэ:] Атын ордук кыыһы көрсүөҥ, дьолгун холбуурга тыл көтөҕүөҥ. М. Попов
Санааҕын холбоо көр санаа II. Эн биһикки санаабытын эрэ холбооторбут, тугу да тулутуохпут суоҕа. Н. Неустроев
Норуот эмиэ күүһүн түмнэҕинэ, санаатын холбоотоҕуна, ама тугу тулутуой? Н. Якутскай. Сүбэҕин холбоон — сүбэлэһэн, биир сүбэнэн. ☉ Согласованно, слаженно, объединив усилия
Күүстээхтик, хото санаатахха, сүбэни холбоотоххо, туох барыта кыайтарыахтаах. Амма Аччыгыйа. [Нүһэр Дархан:] Сүбэбитин холбоон биир сүрүн үөһүнэн Эйэлээхтик-иллээхтик устарбыт буоллар… И. Гоголев
[Сандаарка:] Иккиэн сүбэбитин холбоотохпутуна, үчүгэйдик олоруохпут. С. Ефремов
Төбөҕүн холбоон — баскын холбоон диэн курдук (көр бас II). Улахан мөккүөрдээх, ыһыылаах-хаһыылаах мунньах буоларын кэтэһэн, билигин бөлөх-бөлөх хайдыһан, төбөлөрүн холбоон күө-дьаа кэпсэтэ олордулар. Н. Лугинов. Хоһооҥҥо холбоо — хоһооҥҥо киллэрэн хоһуй, туой. ☉ Воспевать, прославлять в стихах. Күрүөлээх ынаҕын далыттан түптэтин буруотугар тиийэ — барытын Күндэ хомоҕой хоһоонугар холбообута, ыллам ырыатыгар ыпсарбыта. Софр. Данилов
Күнү, халлааны, сулуһу Куруук хоһооҥҥо холбуом. Баал Хабырыыс
ср. монг. холбох ‘соединять, связывать’

1. сыһ. Төгүрүччү, эргиччи. ☉ Вокруг, кругом, в круг
   Дьахталлар бары тула олорон кэбистилэр. Н. Неустроев
   Ийэм биһиги, былырыыҥҥы кэннэ туох уларыйыы буолбутун билэ охсоору, тула эргичиҥниибит. Далан
   Кыыл, хаары бурҕатан, ыһан, күдэннээн, тула кулахачыйар. Н. Заболоцкай
   Күн көрөр, Тула көҕөрөр. Т. Сметанин
2. сыһ. дьөһ. суолт.
3. Хайааһын кими, тугу эмэ төгүрүччү, эргиччи буоларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется для обозначения места совершения действия (вокруг, кругом)
   Кутаа тула тахсар кэпсээн Ордук көрдөөх буолааччы, Кутаа тула аһыыр кэмҥэ Ас да амтана тупсааччы. С. Данилов
   Хас да киһи остуол тула үмүөрүһэн, хаартылаан тиритэ-хорута олороллоро. И. Гоголев
   Саал былаатынан ойоҕоһун туһунан бэйэтин тула эриннэ. Н. Павлов
4. Хайааһын (хол., кэпсэтии, сэһэргэһии) ким, туох эмэ туһунан буоларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется для обозначения предмета мысли, речи и т. д. (по поводу чего-л., о ком-чём-л.)
   Дьадаҥылар эрдэ сүбэлэһэн Дьаһал тула сэһэргэстилэр. С. Васильев
   Киэһэ аһылык бириэмэтигэр Макары тула эмиэ киҥир-хаҥыр кэпсэтии буолла. Дьүөгэ Ааныстыырап
   Атын салаалар былааннаммыты тас өттүнэн таһаарбыт ночоотторун тула киһи кэпсэтиэххэ айылааҕа үгүс. «Кыым»
5. аат суолт.
6. Туох эмэ аттыгар эргийэ, төгүрүйэ баар өттө, эргиччи ыкса аттынааҕыта. ☉ То, что находится вокруг чего-л., окружение, окрестность
   Куорат тулата бүтүннүү «ураа» диэн хаһыынан оргуйа түһэрин кытта …… дьүүлэ-дьаабыта суох саа тыаһа бачыгырас буола түстэ. Эрилик Эристиин
   Атаҕын бааһын тулатын кымаахтаан көрөрө, оччоҕо ыалдьара. И. Федосеев
7. Ким эмэ аттыгар төгүрүччү, эргиччи баар көстүү, быһыы-майгы. ☉ То, что окружает кого-л., обстановка, среда
   Валентина Гаврильева тулатын наар тэтэркэй ачыкынан көрбөт. Софр. Данилов
   Бүгүн тулам тупсан көһүннэ. Баал Хабырыыс
   Дуоһунаска анаммыт Тулата тута уларыйар: Бэҕэһээҥҥи хантайбыт Бүгүн атаҕар хаптайар. Айталын
   ♦ Тула көрөр киһибит көр көр I
   Оҕолор бары тула көрөр киһибит ийэбит эрэ этэ. Н. Босиков
   Тула көт көр көт I. [Хомуоһап] ыалдьытын олох маска олорто, тула көттө. Амма Аччыгыйа
   Били күн бэҕэһээ кинини тула көтө сылдьыбыт дьонноро …… сирэйдэрин атын сиргэ ханньары туттан ааһаллара. Н. Якутскай. Тулам да тулхадыйбат — кытыым да кыһыйбат диэн курдук (көр кытыы). Мин бэйэм чааһым — кытыым да кыһыйбат, тулам да тулхадыйбат. Тула сүүрэн (хааман) хаал кэпс. — ыксаллаах быһыыга-майгыга тугу да гынар кыаҕа суох буол, мунан-тэнэн хаал. ☉ Чувствовать своё бессилие в критической ситуации, не иметь возможности действовать, сделать что-л. [Даша — Лукаҕа:] Тулаайах тула сүүрэн хаалбытым, тугу көмөлөстүҥ этэй? М
   Доҕордуурап. Тулаайах тугут курдук Туруорбах соҕотох Тула сүүрэн хаалбыт бэйэм, Сэбиэскэй күн тыган, Сэргэхсийэр кэмим кэллэ. Н. Тарабукин (тылб.). Тула холоруктаа — туохтан эмэ олус долгуйан, ыксаан, тугу гыныаххын, хайдах буолуоххун билбэт буол. ☉ Быть застигнутым врасплох чем-л., быть в растерянности, засуетиться, переполошиться
   [Аҕам] хаһыытыыр, саатын көрдөөн тула холоруктуур. Н. Якутскай
   Кини маҥнай диэки тугу гыныан, саныан булбакка, тула холоруктуу сырытта. Н. Заболоцкай
   Кини тула холоруктаан хаалла: түүн утуйбат, күнүс олорбот буолла. В. Протодьяконов. Тула эргийэн хаал — чугас дьоно суох соҕотох хаал. ☉ Лишиться опоры, остаться без поддержки (напр., потеряв близких, родных)
   Ийэтэ Киевкэ соҕотоҕун, Ол дьыл, түөрт оҕотунуун Туга да суох, кыс хаарга Тула эргийэн хаалбыт... И. Чаҕылҕан
   Үлэҕэ мүккүллүбүт аҕата сотору ыалдьан өлөн, ийэтэ Кэтириис тоҕус оҕотунаан тула эргийэн хаалбыта. «ХС»
   ◊ Тула көр (одуулаа, одуулас) — эргиччи көр, көрүн. ☉ Оглядеться, осмотреться вокруг
   Лариса ах баран дьиэтин тула көрдө. Эрилик Эристиин
   Даша …… мунаарбыттыы, дьонун тула көрдө. М. Доҕордуурап
   Николай акка чугас кэлэн, атыылаһар киһи чинчилииринии, тула көрдө. А. Сыромятникова. Тула түм — элбэх дьону биир уопсай санааҕа аҕалан туох эмэ тула мус. ☉ Сплачивать, объединять, собирать кого-л. вокруг чего-л. (употр. при указании на связанность с чем-л. или наличие каких-л. отношений с кем-чем-л.)
   Сурунаал …… бэйэтин тула халыҥ авторскай кэлэктииби түмэ тардыахтаах. Софр. Данилов
   Нэһилиэкпитигэр …… табаарыстыба тула дьадаҥы, батараак уонна орто ыаллары түмэн артыал тэрийэргэ диэн этии мунньах дьүүлүгэр турда. А. Бэрияк
   ср. чув. тула ‘наружу’, осм. долай, долайы ‘окружность, круг’