Якутские буквы:

Якутский → Якутский

ойохтон

туохт. Ойох ыл, ойохтоох буол. ☉ Жениться, стать женатым
Хоойбор сытар Хотун ойохтонноҕум, Тэллэхпэр сытар Тэҥнээх киһилэннэҕим. П. Ойуунускай
Арба, били Уйбаан уол ойохтоммут үһү дуу? Суорун Омоллоон
Михей уончаҕа эрэ тиийбэт ойохтоно сылдьыбыта да, билигин биирэ да суох. Н. Лугинов

ойох

аат. Эр киһи кэргэнэ (сокуонунан бииргэ олорор дьахтара). ☉ Жена, супруга (законная)
Улахан кыыстарын Марияны саҥардыы кэлбит биһиги учууталбыт ойох ылбыт. Амма Аччыгыйа
Алтан Харах саамай үчүгэй дьахтары Болтоһу ойох ылар. Күннүк Уурастыырап
Сиидэрэп аттарын сыбыдахтаан баран, ойоҕун кытта дьиэтигэр киирдэ. Күндэ

эр-ойох

аат. Холбоспут кэргэннии дьон. ☉ Супруги, муж и жена. Эр-ойох буол, кэргэннии буол, холбос
□ Эр-ойох охсуһара, эр-ойох тапсыбата бэрт элбэх буолар, онон оруннанаоруннана дьону барытын кулаакка таһаарар табыгаһа суох, алҕас буолуох тустаах. П. Ойуунускай. Таасчыт уонна Огдооччуйа эр-ойох буолан, ийэлэрин кытта балаҕан туттан, туспа ыал буолан олорбуттара. Амма Аччыгыйа

Якутский → Русский

ойох

жена, супруга; ойох ыл = жениться; ойох бар = выйти замуж.

ойохтон=

жениться.

Якутский → Английский

ойох

n. woman, female, wife

Еще переводы:

сахсарый

сахсарый (Якутский → Якутский)

сахсай диэнтэн хамс
көстүү. Атыны көрдөөн ахчарый! Саҥа ойохтонон сахсарый! П. Тобуруокап

многоженство

многоженство (Русский → Якутский)

с. элбэх ойоҕу ылыы, элбэх ойохтонуу.

чыаппаҥалаа

чыаппаҥалаа (Якутский → Якутский)

чыаппай диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Ойохтоноору, ол иһин, эҥин араас ыстааннары уларытауларыта кэтэн чыаппаҥалаабыт эбиккин дии! И. Семёнов

сиринньэҥ

сиринньэҥ (Якутский → Якутский)

сириксэн диэн курдук
Бэйэтэ сиринньэҥ-талынньаҥ буолан баччааҥҥа дылы ойохтоно илик буоллаҕа. Болот Боотур
«Сиринньэҥ дьахтарга дылы кубулҕаттанан түһэҥҥин», — диэн атастара үөхсэллэрэ. «ХС»

тойтохо

тойтохо (Якутский → Якутский)

аат., кэпс. Кулунчук кутуруга. ☉ Хвост жеребёнка
Наташа кылгас суһуоҕун бобо туттарбыта тойтохо курдук дэйбиирдэнэр. «Кыым»
♦ Кулун тойтохото киирбит — кулун атаҕа киирбит диэн курдук (көр кулун). Хобороос Мииккэ оҕонньор кылгас дэйбииринэн сапсыммахтыы иһэрин көрдө: «Эдэр ойохтонон, кулун тойтохото киирбит илиэһэйэ!» А. Сыромятникова
◊ Күрүҥ тойтохо эргэр. — биэс уонун-алта уонун туолбут дьахтар. ☉ Женщина пятидесяти-шестидесяти лет.

үөлээннэс

үөлээннэс (Якутский → Якутский)

туохт. Кимниин эмэ биир бириэмэҕэ, биир сиргэ олор уонна доҕордуу, иллээх сыһыаннаах буол. ☉ Быть ровесниками, сверстниками и иметь дружеские, приятельские отношения
Үс ини-бии Үөл талах курдук үөлээннэһэн үөскээн, Байан-тайан, оҕолонон-ойохтонон Олоорторо эбитэ үһү. А. Софронов
Кини үөлээннэһэн үөскээбит ыалын кытта ходуһа хоролҕон суолунан дьиэтигэр сатыы тахсан иһэн сэһэргэһэрин курдук тыл этэр. Амма Аччыгыйа
Давид биһикки бииргэ олорон, бииргэ үөрэнэн үөлээннэспэтэх дьоммут. С. Данилов

уҥуохтан

уҥуохтан (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Уҥуохтарыҥ кытаатан, улаат (оҕону этэргэ). ☉ Окрепнуть в костях (о ребёнке)
Оҕолорум! Оҕолорум... Уҥуохтана илик Оччугуй оҕолорум! Кыната суох, мэник Кыра чыычаахтарым! М. Тимофеев
△ Улаат, сайын (ийэ иһинээҕи оҕону этэргэ). ☉ Зарождаться, развиваться (о зародыше)
[Акыым:] Уу, тукаам, ойохтоммут-ойохтоммут, оҕото уҥуохтаммыт. Суорун Омоллоон
2. Уҥуох курдук кытаат, мастый (үүнээйи туһунан). ☉ Грубеть, твердеть (о растениях). От уҥуохтаммыт
3. көсп., түөлбэ. Тугу эмэ оҥороору санан, сорун (үксүгэр буолб. ф-ҕа). ☉ Принимать решение, решаться сделать что-л. Ойох-эр буолтара сыл кэриҥэ буолбут дьон маҥнайгы этиһиилэрэ өссө сэтэрэн тахсыаҕын, эр киһи уҥуохтаммат буолан, тохтоотулар. Дьүөгэ Ааныстыырап
Дьаныһан эппитим буоллар, ылыннарыа эбиппин, ону бэйэм уҥуохтамматым. СГФ СКТ
♦ Тостубат уҥуохтан фольк. — күүстээх, кыахтаах буол. ☉ Делаться физически крепким, сильным, окрепнуть
Тостубат уҥуохтанан, Тохтубат хааннанан, Үөһэнэн-алларанан Үтүөнү-мөкүнү Үөрэҕэстии оонньоохтоор. П. Ойуунускай
Хайдыбат бөҕө Халыҥ тириилэммит, Тостубат бөҕө Суон уҥуохтаммыт. Нор. ырыаһ. Тыла уҥуохтана илик көр тыл II. Сиэним тыла уҥуохтана илик. Уҥуохтаммакка (уҥуоҕа суох) үлэлиир кэпс. — баҕарбат буолабуола үлэлиир. ☉ Работать без желания. Куйаас күҥҥэ оҕолор оҕуруокка уҥуоҕа суох үлэлииллэр

кииринньэ

кииринньэ (Якутский → Якутский)

даҕ., эргэр. Халыым төлөөбөккө кэргэн ылбыт эбэтэр халыыма суох тахсыбыт, иккис (кэргэн туһунан). ☉ Женившийся или вышедшая замуж без уплаты калыма, второй (муж), вторая (жена). Кииринньэҥ кэргэни кытта олорор. — Одьулууну ойохтонума, кииринньэҥҥэ кииримэ (өс хоһ.)
◊ Кииринньэҥ аҕа — оҕо ийэтин иккис кэргэнэ, төрөппөтөх, маачаха аҕа. ☉ Отчим
[Шамай] Кииринньэҥ аҕата, Кирилэ диэн киһи, хаайыы олоҕун хайҕаан кэпсиирэ иһиллэр. Р. Баҕатаайыскай
Үстээх Лиза кыысчаан, сүтэрбит киһитин булбуттуу, биир тыла суох кииринньэҥ аҕатын ылыммыта. ПНИ АДХ. Кииринньэҥ ийэ — оҕо аҕатын иккис кэргэнэ, төрөппөтөх, маачаха ийэ. ☉ Мачеха
Кииринньэҥ ийэ төһө да кынчыаттаатын, кини [Арыыса] онно кыһаммат. А. Сыромятникова

балай

балай (Якутский → Якутский)

  1. даҕ.
  2. Икки хараҕынан көрбөт буолбут, хараҕа суох. ☉ Слепой, незрячий
    Балай оҕонньор. Балай эмээхсин. —Уонна баар манна кыната суоҕу кынаттыыр, Балай киһини көрбүөччү харахтыыр Харахха көстүбэт Кыайыы өрөгөйө, Сүрэх өлбөөдүйбэт Үөрүүлээх өйө. С. Данилов
    Ийэтэ икки хараҕа суох, киһи дьүүл-дьаабы аахсыбат балай эмээхсинэ. Эрилик Эристиин
  3. көсп. Үөрэҕэ, сайдыыта суох, хараҥа. ☉ Необразованный, невежественный
    [Нуучча биэлсэригэр] Хайыай! Биһиги харахпытын аһымынаҕын. Суох, доҕоор, биһиги балай дьоммут. Амма Аччыгыйа
    Ойууһут улдьаа доҕорум миэнэ Олорбута дьахтар таһаатынан. Ону өйдөөбөт дьону – биһигини – Аһынара, ааҕара балай дьонунан. К. Кулиев (тылб.)
  4. көсп. Киһи кыаҕар бас бэриммэт, кыайтарбат; баламат (айылҕа күүһэ). ☉ Неудержимый, неукротимый (о силах природы)
    [Соҕотох киһи] Айылҕа балай күүһүгэр улам-улам бэйэтэ ылларан, бэйэтэ буорайар. Күндэ
    Сэбиэскэй наука айылҕа балай күүһүттэн киһи аймаҕы босхолуурга туһалыыр. БИД
  5. аат суолт.
  6. Икки хараҕа суох киһи, сирдэппэт, көрбөт киһи. ☉ Слепой, незрячий человек
    Эн одуруунуҥ үүнэрэ бараммат Харахтааҕыҥ даҕаны, балайыҥ даҕаны син биир. Амма Аччыгыйа
    [Ойуун] арай балай буолан эрэр эмээхсиҥҥэ кыырда да кыайбата. И. Гоголев
    Балай буолбут циклоп, барааннарын уонна козаларын таһаартаары, сарсыарда туран били ааны бүөлээбит тааһы сыҕарыппыт. КФП БАаДИ
  7. үөхс. Тугу да быһаарбат акаары, сирдэтэрэ суох киһи курдуккун диэн үөхсэр тыл. ☉ Употребляется как бранное слово: глупец, дурень. Манабыл саҥата ыраахтан киҥкиниир: «Ааны үчүгэйдик хатаатыҥ дуо, балай?» Н. Якутскай
    «Били балай эмиэ хайа үөдэҥҥэ дьөлө түстэ! Нохоо! Ийэҥ ханна барда?» – диэбитинэн Холлой Мэхээлэ уот иннигэр кэлэн илиитин ититэ турда. Амма Аччыгыйа
    Онуоха эмээхсинэ Оҕонньору мөҥүтүннэ: «Балай ааргы, далай акаары! Балыктан муҥ саатар Харыыта ылбытыҥ буоллар Хаалыа суоҕа этэ». А. Пушкин (тылб.)
    ♦ Атах балай көр атах
    Мин турдум да атах балай сүүрдүм. Тайах эмиэ ыстанна. Т. Сметанин
    Аултан сүүһүнэн бааһынай, хоргуйан өлөөрү гынан, оҕолорун-ойохторун быраҕа-быраҕа атах балай бараллар. Эрилик Эристиин
    Айылааҕын оннук буоллун. Кутталыттан атах балай барбыт сордоох буоллаҕа дуу? «ХС».
    ◊ Балай акаары көр далай акаары
    [Үрүҥ Тойон Кулун – Куллустуурга:] Анабыллаах туһааннаах хотун ойоххун ойох ылымнаҕын бургунас ынаҕы ойохтоноору гынаҕын дуо – маска баппат балай акаарыгар? ПЭК ОНЛЯ I
    Балай мэник көр мэник. [Ата – Оҕо Тулаайахха:] Мин иччим буолан бараҥҥын – баскар ньуоскаҕа мэйиитэ суох, көхсүгэр хамыйахха хаана суох, баһыҥ саллайбытын тухары балай мэник эбиккин! ПЭК ОНЛЯ III
    Балай хаан көр хаан. Таҥаһын-сабын туппахтаан көр-бүппүт – сып-сылаас балай хаан. «ХС»
    Балай хараҥа көр хараҥа. Бу балай хараҥаҕа Оннооҕор буулдьалар Биһигини, бадаҕа, Булбакка муналлар. И. Эртюков
таҥхалый

таҥхалый (Якутский → Якутский)

туохт., кэпс.
1. Аллара диэки түргэн тэтимнээхтик түһэ, кулахачыйа тур. ☉ Спускаться или скатываться с высоты быстро, по инерции
Нартаахап бинтиэпкэтин тайахтанан иһирдьэ түһэн иһэн, мүччү үктэнэн, аллара таҥхалыйбыта. Софр. Данилов
Мэлдьитин таҥнары таҥхалыйабыт. Умса астарбыт курдук хааман тэмтэриһэбит. И. Данилов
Тиихээн мааҕын Оҥкучах Үрэҕин туорааһыҥҥа Светаҕа көмөлөһөбүн диэн халты тэбинэн, туруору сыыртан таҥнары таҥхалыйан, маска сототун хоҥоруутун өлөрбүтүн, онто кыралаан нүөлүйэрин дьэ өйдөөтө. «ХС»
2. Ханна эмэ тиксэн, тиийэн-түгэнэн хаал (былааннаабатах, үөйбэтэх-ахтыбатах өттүттэн). ☉ Быть, оказаться где-л. (обычно незапланированно, неожиданно)
[Манчаары:] Эмиэ түүнүктээх түрмэҕэ түҥкэлийэр, хараҥа хаайыыга таҥхалыйар кэмим кэллэ. Софр. Данилов
Боотураттар Дьаарбаҥ диэки өрөлүүр этилэр дии, эн тоҕо бу хоту Дойдуунускайга таҥхалыйдыҥ? Болот Боотур
Ханна-ханна таҥхалыйан эрэрбит буолла? А. Кривошапкин (тылб.)
△ Бар, дьүгэлий (холдьохсон этэргэ). ☉ Уходи, убирайся, катись (в повелительной ф.). Эрдээх Сүрэхтээх Эрэли Бэргэн …… муос үҥүүтүнэн тайыылаары Улуу Күтүргэ утары ойбут: «Таҥхалый! — диэн бардьыгынаабыт. — Тайыылыам!» «Чолбон»
[Өрүүнэ:] Бар, таҥхалый! Түс, түҥкэлий! Атыны көрдөөн ахчарый! Саҥа ойохтонон сахсарый! «ХС»
«Түҥкэлий-түҥкэлий, түҥкэлийэн баран таҥхалый!» — диидии …… кинини ханнык эрэ эдэр уолчаан атаарда. Н. Островскай (тылб.)
♦ Таҥнары таҥхалый — сатарый, таҥнары бар, табыллыма (ким эмэ олоҕун туһунан этэргэ). ☉ Резко измениться в худшую сторону, катиться по наклонной (о жизни кого-л.)
[Кулаак Кууһума:] Бу буһан турар Бурдук бука барыта Сытыйан-ымыйан Сытарын көрөрүм буоллар …… Үөһээ таҥараҕа Баһаам элбэх Баһыыба ыытыам этэ… Төттөрү төлкөлөнүҥ, таҥнары таҥхалыйыҥ! Күндэ
Олохпут тохтоло суох таҥнары таҥхалыйан, кэмэ-дьаама суох эбии сатарыйан иһэринэн дьүүллээтэххэ, биһигини иннибитигэр өссө ыар күннэрдьыллар күүтэллэр быһыылаах. Софр. Данилов. Билигин миигин, таҥнары таҥхалыйдахпына, ким өрүһүйүөй? Ким да суох… «ХС»