даҕ. Ыраахха диэри кыырайан барар дьоҕурдаах. ☉ Способный отлетать, отскакивать далеко, прыгучий. Кыра да кыыралдьыгас, оччугуй да ойуоккалас баар үһү (тааб.: аһыҥа)

туохт. Элбэх сиринэн оҥойон көһүн. ☉ Зиять во многих местах
Ойоҕос өттүнэн Оҥпукка дылы оһохтоох, Онон-манан оҥоруттубут Оччугуй түннүктэрдээх. А. Софронов
Халбарыйсыбыт сирдэрэ хаспах буолан хайыттан түһэн барар, …… ойуоккаласпыт сирдэрэ оллороот-боллороот буолан оҥоруттар. Суорун Омоллоон

тур диэнтэн төхт
көрүҥ. Дьон туруталаан бараллар. Амма Аччыгыйа
Сыламныы сыппыт кулунчуктар өрүтэ ойуоккалаһан туруталаатылар. В. Протодьяконов
Мустубут дьон балыгы тула туруталааннар, иһиттэрин бэлэмнэнэн, ону-маны кэпсэтэ турдулар. «Чолбон»

аат., зоол. Америка тропигар олохтоох сүнньүнэн кымырдаҕастарынан аһылыктанар тииһэ суох үүтүнэн иитээччи. ☉ Муравьед
Истиэптэргэ уонна кураайы куйаардарга хаппардаах тушканчиктар ойуоккалаһаллар. Хаппардаах кымырдаҕасчыттар эмиэ бааллар. ББЕ З
Сельвес кэрэхсэтэр харамайа — кымырдаҕасчыт. Ити харамай уһун сыстаҥ тылынан кымырдаҕастары уонна термиттэри тутар. КВА МГ

ыҥырыс диэнтэн хай
аата. Ону истэн ойуур кыыллара ойуоккалаһан тураллар, ыһыы-хаһыы үксүүр, ыҥырсыы хойдор. Н. Якутскай
Ыал ахсын төлөпүөннэ тиэрдиэххэ Ырыабыт ыраах чугдаарыаҕа, Ыҥырсыы ырааҕынан сатарыаҕа! С. Васильев
Таптал ханна да күүстээх. Ыраахтан ыҥырсыы, ырыа-тойук туундара чуумпутун үрэйэн кэбиспит. Н. Заболоцкай

1. даҕ. Ыксала суох, наҕыл, түргэнэ суохтук буолар. ☉ Медленный, медлительный
   [Кыргыттар] Бытаан бэйэлэрэ быһый буолла, Оргууй бэйэлэрэ ойуоккалас буолла, Көрсүө бэйэлэрэ көтүөккэлэс буолла. Өксөкүлээх Өлөксөй. Утар. түргэн
2. аат суолт. Туох эмэ буолуута, хаамыыта, уһун кэми хабыыта. ☉ Медлительность
   Маннык туруору хайаны өрө дабайар бытаана, сылаалааҕа биллэр. Амма Аччыгыйа
   Айаннарын бытаана, тыа баранан биэрбэтэ Витяны салгытан кэбистэ. Н. Заболоцкай
   Сорох киһи таптаан талыа аттан нэһин, бытаанын, Сорох киһи ылыа аттан ааттаах айааһын. Л. Попов

сыһ.
1. Быыһа суох гына тумнары (сап). ☉ Плотно, без просвета (закрывать)
[Уолчаан] кыра балыктарын чөкө мунньа тарыйаат, чугастааҕы бугул үрдүн ылан, мээнэ ойуоккаласпаттарын курдук, либиччи сабан кэ бистэ. П. Тобуруокап
Тимир оһоҕун аанын аһан, төбөтө хоруорбут уккунньаҕынан уотун сөргүтэн биэрдэ. Аанын, күөдьүйэрин көрөн, либиччи сапта. В. Миронов
«Оҕонньор!» диэтэхтэринэ, өһүргэнэ там ныыр Ойуолас саас аана либиччи са быллыбыт. «ХС»
2. Турбакка (куруук кэриэтэ сытан таҕыс). ☉ Не вставая, в лёжку (лежать)
Либиччи сытар киһиэхэ кыра да [сонун] наада. КСК

I
түөрэҥнээ диэнтэн холб. туһ. Түҥүр, ходоҕой дьоннорум Түһүлгэлии тутуһан Түөрэҥнэһэн аастылар. С. Зверев
Күөллэр кытыыларыгар синньигэс атахтаах былдьырыыттар түөрэҥнэһэллэрэ, баҕалар ойуоккалаһаллара. Далан
Сорохторо кытыыга тахсан хаамсан түөрэҥнэһэн бардылар. КАА АСС
II
даҕ. Уйуга суох буолан түөрэҥэлии, хамсыы сылдьар. ☉ Качающийся, шатающийся, неустойчивый
Түөрэҥнэс дулҕалаах, кута харахтардаах, хаһан да сылыйбат тыбыстымныы уулаах дойду. А. Фёдоров
Кыргыттар сэрэнэн түөрэҥнэс оҥочоҕо киирбиттэрэ. МАС ТК
Төрөппүттэрин балаҕаннарыгар үс түөрэҥнэс атахтаах остуол уонна да атын маллар бааллара. «ХС»

туохт. Өрүтэ ыстаҥалаа, көтүөккэлээ. ☉ Подпрыгивать, подскакивать
Уйбааскы көрдөҕүнэ, илим күрүө иһигэр эһэ тириитэ үтүлүк саҕа туох эрэ хара иҥнэҥэлии сүүрэр, илимҥэ түһэ-түһэ төттөрү тэйиэккэлиир. Л. Попов
Лукин …… хапсаҕайдаан, эрийэ тэбэрин кытта киһитэ туруйалаан, ыраах эһиллэн хаалан баран, сүһүөҕэ үчүгэй буолан, охтубакка, тэйиэккэлии түһээт эргилиннэ. А. Сыромятникова
Саһааннаммыт мас аттыгар барабыайдар түһэн, ойуоккалаһан, түү мээчиктии тэйиэккэлииллэр, хатырык быыһыттан тугу эрэ булан, тохтуу түһэн, кылгас тумсуларынан тоҥсуйаллар. В. Тарабукин

ыс диэнтэн дьаһ. туһ. Оҕоҕо дьиэни ыстарыма
□ Олохтоохторго бурдукта ыстарыахха, сибиинньэтэ, кууруссата ииттэриэххэ. Ойуку
Оҕуруоччуттар ноһуом ыстарар икки массыыналаахтар. ФНС ССХА
Былыттаах күн, ардах түспүтүн эбэтэр уу кутуллубутун кэннэ ыһыыны ыстарар ордук. «Кыым»
♦ <Тымныы> уунан саба ыстарбыттыы (саба ыстарбыт курдук) көр уу I
Николай Маша сэһэнин истэн баран, тымныы уунан саба ыстарбыттыы, этэ-хаана тымныйталаан ылла. А. Сыромятникова
Түөкүттэр тымныы уунан саба ыстарбыт курдук дьигиһис гыннылар уонна ойуурга ойуоккаластылар. У. Ойуур
Силип этэ-сиинэ барыта тымныы уунан саба ыстарбыт курдук дьырылыы, дьигиһийэ түстэ. ЖЕА ТС
◊ Үөҥҥэ (чиэрбэҕэ) ыстар — тугу эмэ сатаан харайбакка сытыт-ымыт (үөннүрүөр диэри). ☉ Испортить, сгноить что-л. (до образования червей). Эттэрин үөҥҥэ ыстарбыттар
□ Маҥнай утаа биһиги билбэккэбит, оту үчүгэйдик куурдубакка сарахыта-сарахыта сиргэ бугуллаан, үрүҥ чиэрбэҕэ ыстаран турабыт. КМП ДьБ