даҕ., кэпс. Кириитик курдук, кириитик соҕус. ☉ Склонный к критиканству
[Вася Тимофеев] кэнникинэн өссө кириитиктиҥи эҥин адьынаттанан туруталаата. С. Федотов

бүдүрүй диэнтэн төхт
көрүҥ. Онтон кэлэн Советскай Союз ис олоҕуттан ыйыппыттарыгар, улаханнык бүдүрүйтэлээтэ, толкуйдуу сатыыр быһыынан, саҥата суох туруталаата. Амма Аччыгыйа
Боллоорутта бүдүрүйтэлии хааман кэлэн, оһоххо тиийэн хардаҕастары эргитэ тутуталыыр. Амма Аччыгыйа
Түөрт сыл тулуйан, кыайан кэлэн иһэн, бу бүдүрүйтэлээн эрэр. Н. Заболоцкай
Чертенских илиитэ кэлин эрчимирдэ, түргэтээтэ, тиэтэйэн иһэн, эмиэ бүдүрүйтэлээн саараан ылар. Н. Лугинов

I
сабырый I 1 диэнтэн холб. туһ. Дьиэлэрин икки-үс мэндиэмэннээх гына туталлара, үрдүкү мэндиэмэннэр анныкыны мэһэйдээн сабырыһан тураллара. АЕВ ОҮИ
II
сабырый II диэнтэн холб. туһ. Көрбүтүм — арай адьас төбөбүт үрдүнэн үөр хаас бу көтөн сабырыһан иһэр. П. Аввакумов
Күнүскү кыра да тииттэр барыһан, …… саба баттыах курдук сабырыһан, улаатан көстөллөр. Т. Сметанин
Оҕонньоттор Тит Митрофановиһы сыллаары сабырыһан туруталаатылар. В. Яковлев

аат. Киһи тобугун кэтэҕэ. ☉ Коленный сгиб, подколенок
Такымынан накыгыр, арҕаһынан нүксүгүр, үрдүк уҥуохтаах, улахан оҕонньор эбит. Күннүк Уурастыырап
Уол тэбиэлэнэн көрдө да, такымнарыттан уонна сүнньүттэн ньохчоччу харбатан хаалбыт эбит. Амма Аччыгыйа
Оҕонньор такымҥа оҕустарбыт киһилии бакык гына түстэ. «ХС»
△ Сүөһү, кыыл кэлин атаҕын сүһүөҕүн чочоҕор уҥуоҕун үрдэ. ☉ Верхняя часть выступающей кости коленного сустава задней ноги зверя, скота
Ата такымыгар олоруох курдук, чохчойон баран өрө туруталаан, илин атахтарынан салгыны табыйда. М. Доҕордуурап
Үлүһүйбүт бөрөлөр убаһалар тараһаларын хайыта тыыта, такымнарын иҥиирин сыыйталыы сырыттылар. Р. Кулаковскай
Сорох ыт тайаҕы тохтотон баран, наһаа уоҕа бэрт буолан, …… такымыгар кытары ыйанан быһа тэптэрэн эбэтэр оҕустаран эмсэҕэлэммит, ону ааһан өлбүт түбэлтэлэрэ эмиэ биллэр. Я. Семёнов
тюрк. такым ‘место на сгибе ноги под коленом, подколенный сгиб’

I
1. үргэҥнээ диэнтэн холб. туһ. Икки бөтүүк тохтоло суох охсуһан үргэҥнэһэллэр
□ Ойууннар тоҥ күөс быстыҥа дөйүөрбүт курдук турбахтаан баран, эмиэ үргэҥнэспитинэн бардылар. Саха фольк.
2. Туохтан эрэ сэргэхсийбиттии, күөдьаа буолан суугунаһа түс (элбэх киһини этэргэ). ☉ Становиться шумным, оживляться (о людях)
Партком ытыһын таһыммытыгар, атыттар туран үргэҥнэһэн, ытыс тыаһа хабылынна. Н. Габышев
Бары уһугуннулар. Хобороос тугу эрэ муннун иһигэр киҥинэйэ-киҥинэйэ, олоро түстэ. Оҕолор үргэҥнэһэн кэллилэр, биир-биир туруталаан истилэр. В. Протодьяконов
Одьунааһынан далбы таарыллыбыт икки киһиттэн уратылара, чэпчээбиттии үргэҥнэстилэр. «Чолбон»
II
даҕ. Бурҕайан, өрүкүйэн, үрэл гынан өрө көтөн таҕыс (хол., быыл, туман). ☉ Взметающийся, взвихривающийся (напр., о пыли, тумане)
Дэриэбинэ уулуссатын ортото, массыына үгүстүк сылдьар буолан, үргэҥнэс буор буолбут. Н. Габышев
Тымныы өссө сэтэрээбит курдук. Хаамтахха, тумаммыт биир кэм үргэҥнэс. «ХС»
Үрдэххэ үрэл гынар үргэҥнэс куорсуннаах, Туттахха тосту барыах, Туп-туоҥкай атахтаах, Оччугуйкаан-дьоҕусчаан, барабыайчаан барахсан. ВСП КЭ

туохт.
1. Илин атаххынан оҕус (ат, таба, тайах туһунан). ☉ Бить передними ногами (напр., о лошади)
Ата, такымыгар олоруох курдук, чохчойон баран өрө туруталаан, илин атахтарынан салгыны табыйда. М. Доҕордуурап
Тайахтар ыты сиирэ-халты табыйаллар. Ф. Софронов
Түөрт атахтаах барыта, кэлин атаҕынан тэбиэлэнэр, илин атаҕынан табыйар үгэстээх. «ХС»
Кырдьаҕас бөрө аһаран биэрдэ, онуоха атыыр табыйда. «ХС»
2. Атаххынан охсон түргэнник, тэтимнээхтик хаамп, айаннаа. ☉ Быстро, энергично идти, ехать, издавая гулкий звук
Кинилэр тротуарынан кэккэлэһэ хаамсан табыйбытынан бардылар. Амма Аччыгыйа
Өтөр буолаат, Дьаам тириппит аттарын туйахтара чигдини сытыытык табыйбыттара. И. Гоголев
[Уоһук] кымньыылаппыт курдук, хааман-сиимэн табыйа турда. Г. Васильев
3. Хаары хас, хаһан аһаа. ☉ Доставать корм, разрывая снег (обычно о лошади, олене)
Кэбиһиилээх оттор, үөт талахтар тулаларыгар биир эмэ хара, көҕөччөр сылгылар табыйан аһыы сылдьаллар. Амма Аччыгыйа
Таба кэтит уллуҥахтаах синньигэс сототун күөрэс гыннаран табыйдар эрэ хаар анныттан өлгөм лабыкта будьурус гына түһэр. Амма Аччыгыйа
Түүн ордук хараҥарар, Оччоҕо табалар, Хайаларга тахсаннар, Хаары табыйаллар. И. Эртюков
4. Сири илииҥ күүһүнэн (табыыканан, баһымньынан) таҥастаа. ☉ Обрабатывать землю вручную (с помощью мотыги)
Сарсын эрдэ соҕус сирин табыйан бүтэн, дьиэлээри дьулуйар. Болот Боотур
Аҕам уус Наһаарга сир табыйа барбыт күнүгэр куйаас этэ. Н. Заболоцкай
Буор табыйар баһымньыга холоотоххо суха кырдьык да хайҕаныан сөптөөх. «ХС»
5. кэпс. Кими эмэ түргэн-түргэнник охсуолаан, сырбатан биэр. ☉ Бить, колотить кого-л.
Өһүргэннэҕинэ сирэйин тоҕу табыйан биэриэм да бүтэр. Амма Аччыгыйа
Урутаабыт күлүгээннэри наһаалаатахтарына бэйэлэрин ньымаларынан табыйан биэриэхпит. Кэһэйдиннэр! Р. Баҕатаайыскай
ср. осм. таби ‘трепетать’, казах. тарпын, кирг. тарпы ‘бить передними ногами (о лошади, верблюде)’

аат.
1. Ороҥҥо, сиргэ тэлгэниллэр туох эмэ сымнаҕас (хол., таҥас, соломо, тирии). ☉ То, что подостлано, подстилка, постель (напр., матрас, солома, шкура)
Кыыс оҕо тэллэҕэр уон уоттаах (өс хоһ.). [Ньукулай] хаҥас диэкиттэн тэллэх аҕалан уот иннигэр сиргэ быраҕар. А. Софронов
Дьыбардаах сарсыарда тэллэҕи тэбээн эрэр курдук утуу-субуу бачыгырас тыас иһилиннэ. Эрилик Эристиин
2. көсп. Хайа, сыыр аллараа өттө. ☉ Подножие, основание горы
Алтайга, Белуха тэллэҕэр Тыраахтар собуота ньиргийдэ. Күннүк Уурастыырап
Оҕонньор сарсыарда уолаттарыгар эппит: «Кунаҥҥытын баран көрүҥ эрэ, булгунньах тэллэҕэр». Багдарыын Сүлбэ
△ Уһун сон, ырбаахы аллараа өттө. ☉ Подол одежды
Бөкчөгөр [киһи аата] ааны аһан баран, Өлүөнэни сонун тэллэҕиттэн тардан ылан, иннигэр уктан киирэн кэллилэр. Эрилик Эристиин
♦ Тэллэх баттаһа көр баттас
Бугуллар тэллэх баттаһа туруталыыллар. Д. Таас
Кинилэргэ чугас, тэллэх баттаһа, олорор ыаллар бааллара. А. Сыромятникова
Сыыры тэллэх баттаһа Сыстыбыттар саҥа дьиэлэр. С. Тимофеев
Тэллэххэ-суорҕаҥҥа сыт — суорҕан-тэллэх киһитэ буолла диэн курдук (көр киһи I). Биирдэ икки хонукка тэллэххэ-суорхаҥҥа сытар гына кырбаабыта да, курутуйа санаабатаҕа. А. Софронов
Кимтэн даҕаны Ньургуһун өр эрэйдэммитэ, ый аҥаара тэллэххэсуорҕаҥҥа лип сыппыта. Дьүөгэ Ааныстыырап
Сүөкүччэ куруутун ыалдьар, суорҕаҥҥа-тэллэххэ сытар этэ. Суорун Омоллоон
◊ Тэллэх от — хотоҥҥо сүөһү сытарыгар анаан тэлгэтиллибит от, соломо. ☉ Травяная или соломенная подстилка для коров в хлеву
Хотоҥҥо санитарнай быраабылалары тутуспат буоллахха, үүт сүөһү түүтүнэн, тэллэх от бытархайынан киртийиэн сөп. СЕТ ҮА. Тэллэх таҥаһа — тэлгэнэн сытан утуйарга аналлаах таҥас. ☉ Постельное бельё
Эн өссө эт: Киэсээҥкэ, эн оҕо тэллэҕин таҥаһын сууйарыҥ буолуо. Н. Габышев. Тэллэх ыта — боруода буолбатах ыт. ☉ Беспородная дворовая собака, дворняжка
Эҥин дьикти быһыылаах тэллэх ыттара олбуордарын ааныттан быгыалаан үрэн чардырҕаспыттара. Далан
Ол да дьиэ дьиҥэр дьиэтээҕэр тэллэх ытын уйатыгар маарынныыр. Дж. Родари (тылб.)