даҕ., түөлбэ. Итэҕэс, оккураҥ, иинэҕэс (тугут). ☉ Недоношенный; хилый, слабый (об олененке)
Дэлэйдик тууһу салатар буоланнар, таба туруга тубуста, төрүөҕэ үөскүлэҥ уонна доруобай буолла. Абгы (иинэҕэс), оккураҥ тугут төрүүрэ аҕыйаата. ССП ЫН

туохт. Торбостоох буол. ☉ Иметь телёнка или телят
Оччугуй норуот эрэйдээх Оккураҥ торбостонон, Отох-тутах оҕолонон Олорбута. Нор. ырыаһ.

айылын диэнтэн хай
аата. Былыр сурук-бичик, наука уонна ускуустуба айыллыылара аан дойду бүтүннүүтүн култуурата салгыы сайдыытыгар төрүт буолбута. КФП БАаДИ
Ол эрэн, аҥыр аны, Көтөрдөртөн оккураҥ, Айылҕаттан ыйааҕа, Айыллыыта сыттаҕа. С. Васильев

дьүһ. туохт. Санныгын өрө көтөҕөлүүр курдук, өгдөҥөлөөн хаамп (кылгас таҥастаах киһини этэргэ). ☉ Идти прыгающей походкой, двигая плечами вверх-вниз (будучи в короткополой, кургузой одежде)
Обо-тобо суох огдооройдоон хаампыт оккураҥ соҕус киһи. П. Тобуруокап

үллэр диэнтэн атын
туһ. Үскэм быйаҥнаах Үтүө буордарбыт Үлэһит дьоҥҥо үллэриллэн, Улуу Молуода хочотун Оккураҥ торбоһо оонньохолоото, Отох кулуна ойуоккалаата. Нор. ыр. Хас биирдии бараагырап ааттарын хастыы да пууннарга үллэриллэр. КФП БАаДИ

көр оккураҥ
Кыыс хараҕын уутун быыһынан көрдөҕүнэ, кута-мата курдук дьахтар лаппайан көстөр, кини сүрдээх мөлтөх, аккыраҥ эрэйдээх. А. Сыромятникова
«Биир алыс аккыраҥ тугут баар. Ийэтэ оол турар», — дии-дии, ыстаада ортотугар турар күрэҥ табаны ыйар. Тулхадыйбат д. Бруцеллезтаах ынахтар этэҥҥэ төрөөбүттэрин да иһин, ньирэйдэрэ аккыраҥ буолаллар, онон куһаҕан усулуобуйаҕа түбэстэхтэринэ дөбөҥнүк өлөллөр. ПСВ ЫСБ

даҕ. Кыайан улааппатах, үөлэнэ, үөскүлэҥэ суох, кыра, дьүдьэх, ситэ сайдыбатах. ☉ Отстающий в росте, тщедушный, хилый (о человеке, скотине)
Отох киһи отутугар диэри улаатар (өс хоһ.). Огдолуйбут олохтоох Оччугуй норуот эрэйдээх Оккураҥ торбостонон Отох дьүдьэх оҕолонон Олорбуттара этэ. Нор. ырыаһ. Күтүр дьылы туораан Күөх окко үктэммит Отох сүөһү тупсуоҕа, Чурус куҥнаах улаатыа, Буомту уҥуохтаах муҥутуо. Саха нар. ыр. III
ср. др.-тюрк., тюрк. ушах ‘мелкий, маленький’, монг. одой ‘малорослый, малый’, адаҕ ‘последний’

туохт. Уулан, искэр (киэлигэр) оҕолон, буос буол (үксүгэр кыыл, сүөһү туһунан). ☉ Стать стельной (о корове), жеребой (о кобыле); беременеть (о самках нек-рых животных)
Илья этиитинэн, мэнэх [туртас] ахсынньыга иссэн баран муус устарга, киис балаҕан ыйыгар буоһаан баран эмиэ муус устарга төрүүллэр эбит. Я. Семенов. Эмис эрдэ төрөөбүт ынах эрдэ буоһуурун, эрдэ төрөөбүт ньирэй өлүмтүөтэ суоҕун, түргэнник төлөһүйэрин, күһүн тиийэн тыһаҕас саҕа буоларын уопуттаах ынахсыттар билэллэр. ПДН ТБКЭ
Мөлтөх хаачыстыбалаах оттон сүөһү организмыгар каротин саппааһа хаалбат. Ол түмүгэр ынах үүтэ намтыыр, оккураҥ ньирэйи төрөтөр, кэмигэр буоһаабат. САБ

сыһ.
1. Ыран-дьүдьэйэн, туһаҕа турбат буолан (өл — сүөһү, кыыл туһунан). ☉ Не будучи здоровым, полезным, отощав до предела (издыхать — о животном)
Аҕыйах рационунан аһылыктаммыт кыыл оҕолоро оккураҥ буолаллар, үксүгэр көнньүнэн өлөллөр. КИиКСА
Кыһыҥҥы ыйдарга сүөһү туһата суох көнньүнэн өлүүтэ урукку сыллардааҕар лаппа аҕыйаата. «Кыым»
Сылгы көнньүнэн өлүүтэ элбэх, кулуну ылыы олус намыһах, төрүүр-ууһуур биэлэр ахсааннара аҕыйах. «ХС»
2. Киһиттэн тутулуга суох, бэйэтэ, санаатынан. ☉ Произвольно, естественно
Кыһын диэни билбэт, эргиччи сайын дойдутугар үүнээйи сылга хаста да үүнэр. Маннык дойдуга, үүнээйи көрүүгэхарайыыга олус наадыйбакка көнньүнэн үүнэр сиригэр, сир ырайыгар, киһи хайдах да куһаҕаннык олоруох туһа суохха дылы. Далан
Ньирэй ымсыырбыт хараҕар Ийэтин минньигэс үүтэ Ойуулаах ыаҕайа айаҕар Көнньүнэн күүгэннии сүүрдэ. С. Данилов
Куйаас да куйаас дьыл. Сир көнньүнэн эрэ умайан барбатаҕа. «ХС»

1. аат.
2. Кытаанах эттик үлтүркэйэ, эмтэрийэн түспут өлүүскэтэ. ☉ Отколовшийся от твёрдого тела кусок, осколок
   Бурдук сиринэн атаакалаан истэхтэринэ, политрук уҥа илиитин быччыҥын сэнэрээт эмтэркэйэ ибили көтөн ааста. Ф. Софронов
   Уу оргутан, тар эмтэркэйин онно уган, бурдук кутан, дэлби ытыйан хааһылыыллар. С. Маисов
   Ордук өстүөкүлэ иһит кутталлаах, кини эмтэркэйдэрэ саас үйэ тухары хаалан, хаһан баҕарар киһини да, кыылы-сүөлү да эчэтиэхтэрин сөп. ББЕ З
3. көсп. Туох эмэ (хол., киһи олоҕун) хаалбыт оччугуй сороҕо, тобоҕо. ☉ Часть, отрезок, осколок чего-л. (напр., человеческой жизни)
   Олох уһук эмтэркэйигэр да туран Эйигин булар эрэл баара. Т. Сметанин
   Мин олоҕум лоскуйун тиһэх эмтэркэйдэрин аччык-аас кэм мэҥиэстэр. ФЮ ӨИЭТ
   Табаарыс Базаров ити дойҕоҕо барыта, буржуазия дойҕоҕун эмтэркэйин курдук, буржуазия кылаассабай өйдөбүлүн курдук, наһаа оккураҥ! В. Ленин (тылб.)
4. даҕ. суолт. Кытыытынан эмтэрийбит, ойо барбыт, эмтэриттэҕэс, ойуттаҕас. ☉ Щербатый, с щербинами, с зазубринами. Эмтэркэй хамыйах
   □ Эбиэт кэнниттэн сиэркилэ иннигэр туран өр баҕайы кичэйэн эмтэркэй тиистэрин тымтыгынан хастан тахсара. М. Горькай (тылб.)