1) окончание; конец; үлэ бүтүүтэ окончание работы; 2) окраина; куорат бүтүүтэ окраина города.

несов. сабаҕалан, дии санан; окончание работы предполагается через месяц үлэ биир ыйынан бүтэриллиэ диэн сабаҕаланар.

и. д. от уурай = прекращение, приостановка; окончание; үлэттэн уурайыы уход с работы; үлэлээн уурайыыларын саҕана к концу работы.

с. 1. (действие) сабыы; закрытие выставки быыстапканы сабыы; 2. (окончание) сабыллыы, бүтүү; закрытие сезона в театре театрга сезон сабыллыыта.

1) хвост || хвостовой; ынах кутуруга хвост коровы; балык кутуруга хвост рыбы (хвостовой плавник); кус кутуруга хвост утки; кутурук куорсуна хвостовое оперение птицы; 2) корма, руль; кутурукка олор = сидеть на корме; 3) перен. конец, окончание; хвост; концерт кутуругун эрэ баттаатым я застал только конец концерта; кутурукка соһулун = тащиться в хвосте # киис кутуруга диал. ячмень (на корню); кулун кутуруга см. кулун.

1. самый; самая верхушка горы хайа муҥур чыпчаала; 2. срезанный; муҥур быһах нож с обломанным концом; муҥур харыйа ель, верхушка которой срезана; 3. 1) конец, окончание, завершение; үлэ муҥура көстүбэт конца работы не видно; 2) диал. чир (рыба); 3) диал. ласка (зверёк) # муҥур сүөм расстояние между большим и согнутым средним пальцами (как мера длины).

в разн. знач. диплом; училищены бүтэриини туоһулуур диплом диплом об окончании училища; бочуоттаах диплом почётный диплом; маҥнайгы степеннээх диплом диплом первой степени.

предл
I (д. п.)
1) по старости - кырдьан, кырдьаҕаһыттан, кырдьаҕаһын быһыытынан; по незнанию - билбэтиттэн, билбэт буолан
2) устун (по дороге - суол устун, суолунан)
I (пр. п.)
бүппүтүн, ааспытын кэннэ (по окончании каникул - каникул ааспытын кэннэ, по окончании учебного года - үөрэх дьыла бүппүтүн кэннэ)

предл.
по дороге - суол устун
по плану - былаанынан
по почте - почтанан
по ошибке - алҕаһаан
по рублю - солкуобайдым

аат.
1. Үрдүк сир эниэтэ, иҥнэри ньуура. ☉ Покатость, скат, склон возвышенной местности
Эмпэрэлээх күөл эҥийэтиттэн Эмискэ кустар көтөллөр. Эрчимэн
Күн сардаҥата бастаан сис хайалар эҥийэлэрин саба тибиирбитэ. Ойуку
Аарыма буурдар маарга түспэккэ хайа эҥийэтинэн дыабаһан эрдэхтэринэ, …… биир чыпчылҕан түгэнигэр биэстэ ытан субурутта. «ХС»
2. көсп. Дьыл-хонук эргэтэ, бүтүүтэ. ☉ Вторая половина, окончание, конец какого-л. периода времени
Былыргы дьыл мындаатыгар, Урукку дьыл улаҕаатыгар, Эргэ дьыл эҥийэтигэр …… Кыладыкы эбэ хотун диэн Сириэдийбитсиппит эбит. П. Ойуунускай
Олоҕун үтүөтүн олорон бараан эрэр, инники күүтэринээҕэр кэннигэр хаалларбыта баһыйар буолбут, кыһарҕаннаах кырдьар саас бэтэрээ эҥийэтигэр үктэммитин бэйэтэ да билинэр. «Кыым»
◊ Халлаан эҥийэтэ — халлаан саҕаҕа, халлаан намтаан сири кытта силбэһэр уһуга. ☉ Небосклон, край неба
Эҕэрдэлээх илин халлаан эҥийэтин диэкиттэн сиэр сылгы сиэлин кутуругун силэйэ туппут курдук, сиэл-дьаҕыл аартык силэллэ түстэ. Саха фольк. [Күн] намтаан киирэн эрэр сиринэн халлаан эҥийэтэ көмүстүү ыыс-араҕас өҥнөммүтэ. В. Протодьяконов
Илин халлаан эҥийэтиттэн быган тахсан иһэр чараас, быһыттаҕас былыты күн кыһыл көмүс саһарҕатынан дуйдаата. М. Доҕордуурап
ср. тув. эге ‘начало’

1. последний, конечный; сыҕарым кэнники самый последний; командировкам сыҕарым күннэригэр в последние дни моей командировки; 2. послелог, упр. исх. п. после, позже; мантан сыҕарым с этого времени; эбиэттэн сыҕарым сразу после обеда, по окончании обеда.