даҕ.
1. Салыҥынан бүрүллүбүт, салыҥнары сылдьар. ☉ Покрытый слизью, слизистый, ослизлый
Салыҥнаах таастартан халтарыйа-халтарыйа, сорох таастартан иҥнэ-иҥнэ баран истим. Т. Сметанин
Сорох атыырдар саҥа төрөөбүт салыҥнаах кулуну тутан кэбиһэллэр. ОМГ ЭСС
2. көсп. Киһи сиргэнэр салынньаҥ, чанчарык. ☉ Омерзительный, гадкий, склизкий при прикосновении
[Түүлүгэр уу түгэҕэр түспүт киһини дьахтар майгыннаах абааһы:] «Ээ, дьэ, көмүспүн көһүппүтүм даҕаны», — диэтэ да, тыбыс-тымныы салыҥнаах муннунан сирэйбиттэн сыллаамахтаан ылла. П. Ойуунускай
Салыҥнаах дьабадьытыттан Салахайа саккыраан, Атар абааһы кыыһа Ардьыгынаан ылбыта. И. Чаҕылҕан
[Уу] биһиги дьоммут сытар ампаардарыгар хайыы-үйэҕэ кэлэ охсон салыҥнаах тымныы тылынан салаабытынан барбыт. Н. Заболоцкай
♦ Салыҥнаах сордоҥ курдук — туттарыахха да таба туттарбакка, ылларбакка, сатаан куотар-ааһар. ☉ Изворотливый, хитрый, находящий выход из любого положения (букв. как ослизлая щука (рыба))
Ол ойуутугар мүччү-хаччы харбатан, салыҥнаах сордоҥ курдук ньылбы туттаран кэбистэ. Күннүк Уурастыырап
Чэ, Юрий уруккуттан салыҥнаах сордоҥ курдуга биллэр. Н. Лугинов. Салыҥнаах ытыс — балык булдугар баартаах киһи, сорсуннаах балыксыт. ☉ Человек, удачливый в ловле рыбы, сноровистый рыбак
«Дьэ, Сэбирдэх [киһи аата] салыҥнаах ытыс, хайаан даҕаны балык баар сирин таба түспүтэ буолуо, төһө собо кытарар», — эҥин дэһии элбээтэ. Амма Аччыгыйа
◊ Салыҥнаах бүрүө анат. — киһисүөһү ис уорганнарын салыҥы таһаарар чап-чараас, ньалака ис бүрүөлэрэ. ☉ Слизистая оболочка. Хабарҕа салыҥнаах бүрүөтэ
□ Гастрит диэн үксүгэр аалан ыарытыннарар куртах ис салыҥнаах бүрүөтэ сүһүрүүтүн ааттыыллар. АВТ ГСЭ
Ыалдьыбыт сүөһү температурата үрдүүр, аанньа аһаабат, сыраана сүүрэр, айаҕын салыҥнаах бүрүөтүгэр уонна муннугар уу хабахтара …… тахсаллар. ДьСИи

1. даҕ.
2. кэпс. Киһи сиргэниэн курдук куһаҕан, быдьар, быртах. ☉ Гадкий, мерзкий, вызывающий отвращение. Сидьиҥ кыыл. Сидьиҥ өлүү
   □ Сир сидьиҥ үөнэ Чэҥэрикээн кутуйах [чабычах] Сиксигин сиритэ кэбийдэ
   Саха фольк. [Андаҕарбын булгуттахпына] Хотугу өлүү буолан, Хол-буут арахсыым; Сидьиҥ өлүү буолан Симэлийэ ууллуум. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Тобугун үрдүнэн Торбос сыалыйалаах …… Сидьиҥ дьүһүннээх Симэхсин эмээхсин Үөһүн таттаран, Үөгүтэ иһилиннэ. П. Ойуунускай
   Сибиинньэ туохха да туолбат, наһаа моҕус, наһаа иҥсэлээх, оботтоох, көрөргө-харайарга олус түбүктээх, сидьиҥ, киһи күүһүн-күдэҕин эһэр кыыл. В. Протодьяконов
   △ Кирдээх, чанчарык (хол., үлэ туһунан). ☉ Связанный с грязью, нечистотой, грязный (напр., о работе)
   Нарколог-быраас үлэтэ ыарахан, ол эрээри дьоҥҥо чахчы биллэр-көстөр туһалаах. Ол эрэ толуйар Вера Сергеевна санаатыгар кини түбүктээх, ыарахан, быыһыгар сидьиҥ да үлэтин. Далан
3. Киһи кэлэйиэн курдук түктэри, сиэрэ суох куһаҕан. ☉ Вызывающий отвращение своей неприличностью, порочностью, аморальностью, омерзительный, мерзкий. Сидьиҥ сигили. Сидьиҥ быһыы. Сидьиҥ тыл
   □ Арҕаа Европаны уу курдук кэспит өстөөх сэриитэ томороон күүстээҕин, сидьиҥ сигилилээҕин саха норуота билэр этэ. Амма Аччыгыйа
   Сидьиҥ быһыыны, сымыйаны өсөһөн, куттаан кыайбаккын. Харса суох охсуһан эрэ кыайыахха сөп. Софр. Данилов
   Киһи биир сидьиҥ өрүттээх буолла да, атына көмүс да дуйдааҕын иһин, син биир сидьиҥ киһи. Н. Лугинов
4. аат суолт.
5. Туох эмэ киһи сиргэнэрэ, кэлэйэрэ, куһаҕана, түктэритэ. ☉ Что-л. гадкое, мерзкое, омерзительное, вызывающее отвращение, гадость, мерзость
   Сирэйбин-харахпын киртитэн, Сидьиҥин ыраастатар Симэхсин оҥостуох буолла. П. Ойуунускай
   [Тыаһааны:] Өлбүт дьон уҥуохтарын үөһэ Үүс тэллэҕи тэлгээн утуйуохтааҕар Хардаҥ окко сир сидьиҥиниин Хоонньоһон утуйбут ордук. И. Гоголев
   Үүнэн иһэр үтүө үйэ бэртэри төрөтөр, хаалан сүтэн эрэр үйэ үөһэ ахтыллыбыт курдук, сидьиҥи, чиччиги үөскэтэр. Н. Заболоцкай
   Бэҕэһээ киэһээҥҥи кэпсэтииттэн Кууһума, бадаҕа, олус кэлэйбитэ. Туох эрэ сидьиҥтэн, куһаҕантан куотан эрэрдии сирэйин мырдыс гыннараат, тэйэ хаампыта. С. Федотов
6. үөхс. Киһини олус куһаҕан быһыылаах-майгылаах, туох да кэрээнэ суох диэн үөхсэн этии. ☉ Гад, подлец, мерзавец
   «Ыйаа! Сидьиҥ!» — диэн хоруйдаабыта Оксана. Суорун Омоллоон
   Ылдьаа субу тиийэн ол сидьиҥ сиһин үөһүн тардыах курдук омуннуран барда. Н. Заболоцкай
   [Сүөкүлэ:] Кииригиэм, …… ханнык хара сидьиҥнэр бу дьүһүҥҥүн дьүһүлээтилэр. С. Ефремов
   «Сидьиҥ, саата суох!» — диэбитэ киниэхэ [Наташа]. Л. Толстой (тылб.)
   ср. др.-тюрк. сидиҥ, кирг. жижиҥ ‘недержание мочи’, эвенк. сидынг ‘неряха’