осуждать кого-л., высказывать недовольство кем-л.; кинини омнуолуу көрөллөр его осуждают (букв. на него смотрят с осуждением).

туохт. Тугунан эмэ итэҕэс дии санаа; сирэ, сэнии санаа, хом түһүүнү, сөбүлээбэт буолууну биллэр. ☉ Осуждать кого-л. за что-л.; быть недовольным кем-чем-л.; пренебрегать кем-чем-л. «Төрүт дьиэлэригэр кэлбит дьон кэриэтэ тутталлар», — диэн оҕонньор омнуолуу санаата. Софр. Данилов
Оннооҕор халлааҥҥа сулустар Утуйбат эбиттэр отойун: Омнуолуур, одуулуур курдуктар Ороммун, ыскааппын, остуолбун. Л. Попов

туохт.
1. Туохха эмэ быһаччы эппиэттииртэн куотун, тугу эмэ оҥорортон ханнык эрэ биричиинэнэн бэйэҕин куоттар. ☉ Уклоняться от прямого ответа, отказаться от чего-л.
Тус бэйэтин сыыһата тутуллаары гыннаҕына, Атыттары урут сыбаан, Аһарынан куотара. Күннүк Уурастыырап
Ити курдук Трофимова тугу да билиммэккэ халтарыта, аһарына олордо. М. Попов
Ол кэмҥэ Лара арыт суруйар, арыт суруйбат буолуталаабыта, чуолкайдык хардара соруммакка, убул-дьибил аһарынара. Р. Баҕатаайыскай
2. Бэйэ ханнык эрэ иэйиитин (хол., абарыыны, уордайыыны) кыана туттан аһаран кэбис. ☉ Изживать, подавлять в себе какое-л., чаще неприятное, чувство (напр., возмущение, гнев)
Эдэрдэр көрдөрүгэр-нардарыгар аралдьыйан, Дьөгүөрдээн хомолтотун аһарынна. Амма Аччыгыйа
«Араас бэйэлээх» аттар ахтыллыбыттарын Мэхээлэ омнуолуу соҕус истэн баран, аһарынан кэбиһэр. Амма Аччыгыйа
Тугу гыныай? — төнүннэ. Абаккатын аһарына, Аргынньах анныгар Бүгүҥҥү күнэ кэлиэр диэри Түүрүллэн сыттаҕа [нэтээги]. И. Чаҕылҕан

1. даҕ. Сытыытык, чобуотук саҥарар; этиһиик (үксүгэр дьахтары этэргэ). ☉ Острый, бойкий на язык; языкастый, сварливый (обычно о женщине)
   Ийэлэрэ киһини билбэккин, үлэһитинэн чахчы мөлтөх, сыылба; иккиһинэн, тыллаах, хадаар. Р. Баҕатаайыскай
   Хабырыыс Харбаанап оҥойор айахтааҕы утары этиппэт тахсыылаах тыллааҕынан аатырар. П. Аввакумов
   Ыаллара саныылларынан, Анфиса тыллаах, ылыгас, чэпчэки, чэ, быһата, «киһи аахсыбат күтүрэ, куһаҕан дьукаах». ФЕВ УТУ
2. аат суолт. Саҥарар киһи, саҥарааччы. ☉ Способный говорить, обладающий речью, говорящий
   Оҕолорум сордоохтор …… Харахтаахтан кынчарыллан, Илиилээхтэн охсуллан, Тыллаахтан этиллэн, Аччыгы аргыстаһан, Утатары уруурҕаһан, Тоҥору доҕордоһон [муҥнаннахтара]. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Тээллээриис эрэйдээҕи тыллаах барыта үөҕэр, мөҕөр буолла. И. Гоголев
   ♦ Илин-кэлин тыллаах көр илинкэлин
   Кини илин-кэлин тыллааҕын, этиһиигин, харса-хабыра суох баламат майгылааҕын билэр. НС ОК. Тыллаах дьахтар — этиһиик дьахтар. ☉ Языкастая, сварливая женщина
   [Хобороос:] Бу уол оҕо буолан баран, тыллаах дьахтар курдук, эчи саҥардаҕа элбэҕин. С. Ефремов
   Элбэх саҥалаах тэтиҥчээн, Эйигин мин таптыыбын. Тыллаах дьахтарга тэҥнээн, Омнуолуу санаабаппын. В. Саввин
   Тыа саҕатыгар хабдьы …… тыллаах дьахтар курдук өрүскэлэспиттии бэбээрэр. «ХС». Тыллаах оҥорбот — кими да олох саҥардыбат, утары этиппэт. ☉ Не даёт возможности возразить
   Мөлчөс кинилэри тыллаах оҥорбот. КНЗ ТС. Тыллаах сыҥааҕынан эрэ кынаттанар — кыһыл тылынан кынаттанар диэн курдук (көр кынаттан). Кини өрүү тыллаах сыҥааҕынан эрэ кынаттанар. Тыллаах сыҥааҕын кыаммат кэпс. — мээнэ тыллаах, айахха киирбиччэ, толкуйдаабакка саҥарар (киһи). ☉ Говорить необдуманно, невпопад, быть невоздержанным на язык. Тыллаах сыҥааҕын кыаммат буолан, куруук мөҥүллэр. Тыллаах сыҥаах иччитэ көр иччи. Бу киһи тыллаах сыҥаах иччитэ. Тыллаах сыҥааххынан тыыланыма кэпс. — мээнэ, солуута суох саҥарыма. ☉ Не говори ерунды, не болтай зря
   Түксү, тыллаах сыҥааххынан тыыланыма. Тыллаах эппитин, <кырыыстаах кыраабытын> курдук — кырыыстаах кыраабытын курдук диэн курдук (көр кырыыстаах). Тыллаах эппитин, кырыыстаах кыраабытын курдук. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Оо, тыллаах эппитин, кырыыстаах кыраабытын курдук буолан иһээхтиибит. «ХС». Тыллаах этэр, харахтаах кынчарыйар, илиилээх охсор (киһитэ) — ким баҕарар атаҕастыыр киһитэ. ☉ Человек, которого обижает всякий
   Тыллаах этэр, харахтаах кынчарыйар, илиилээх охсор. Өксөкүлээх Өлөксөй