туохт. Тугу эмэ хос-хос ырыт, бэрий, саамылаа. ☉ Проверять, перебирать что-л. много раз
Оччотооҕу саҥа суруйан эрэр уонча суруйааччыны өрө-таҥнары бэрэлээн, хас да бөлөххө түҥэтэллэр: буржуйдуу омугумсахтар, уҥа аргыстар, хаҥас аргыстар, пролетарийдар, холкуоһунайдар. Амма Аччыгыйа
[Өндөрөй Өрүөл] Өрөспүүбүлүкэни, Союһу Өрө-таҥнары бэрэлиир. Р. Баҕатаайыскай

туохт. Атыттары түһэрэн намтатан туран, бэйэҥ омуккун олус арбаа, хайҕаа, омугумсаххын көрдөр. ☉ Проявлять националистические чувства
Хас да олохтоох омугумсуйбут дьон ортолоругар быстах эйэлэһиинэн туһаммыт еврей Едлин Сатакиҥҥа таһыттан киирэр ааны кэтииригэр эттэ. Эрилик Эристиин
Улуу омугумсуйбут туурактар оччотооҕуга бары түүрдүү тыллаах омуктары холботолоон …… биир модун империяны олохтуохтарын баҕараллара. Эрчимэн

1. аат. Кими эмэ онно суоҕунан, сымыйанан холуннарыы, сымыйанан буруйдааһын. ☉ Клевета, порочащая кого-л., ложное обвинение кого-л. в чем-л. «Ити барыта сымыйа!» – Маайа хара балыыртан абаккаран, хараҕын уута кууран хаалар, куолаһа кытаатар. Н. Якутскай
   Эрдэттэн да сэрэйиэ эбит – маннык хара балыырга түбэспитин, дьүөгэлэрэ киниэхэ кэнникинэн тоҕо эрэ тоҥкуруун, көһүүн буолан испиттэрин. С. Федотов
   Арбана хайҕаннахпына – Дойдубар талаһабын, Балыырга баттаттахпына – Дойдубар талаһабын. С. Данилов
   Ол гынан баран, чахчы балыыр эмиэ суохха дылы, тойон барытын сөпкө аахсыбыкка дылы. Амма Аччыгыйа
2. даҕ. суолт. Хоптоох, холуннарыылаах, буруйдааһыннаах. ☉ Клеветнический, обвинительный
   Хаххалыыр хара санаа – халбарый, Күлүктүүр күтүр санаа – күрэн, Баттыыр балыыр санаа – бар. А. Софронов
   «Омугумсах», «бурсуй» диэбит Ордуос, балыыр уураахтар, Ол кэмҥэ миигин үөхпүт Эҥин бурут тыллаахтар. С. Данилов

I
буруй I диэнтэн дьаһ
туһ. Хаача ыт төттөрү-таары буруппут чубукуларын сүүрдэ сылдьан ытыалаата да, биири даҕаны охторбото. В. Протодьяконов
Кэнники испит ийэ эһэ хорос гына олоро түстэ, икки инники иһээччилэр мин диэки уун-утары ыстаннылар. Ытым кыыллар иннилэрин күөйэ түстэ... Бурутта... «ХС»
II
аат. Абааһы тайаҕар маарынныыр миэтэрэ сүүрбэ сэнтимиэтиргэ тиийэ үрдүктээх ууга, бадарааҥҥа үүнэр элбэх сыллаах силиргэхтээх дороххой от үүнээйи (ынах сүөһү сиэтэҕинэ ыалдьар, өлөр). ☉ Вех ядовитый, или цикута (многолетняя трава семейства зонтичных)
Биэстээх-алталаах Буор хара атыыр Оҕус Буруту сиэн баран, буугунуу-буугунуу Буору хаһа сытарын курдук Модурууннаах модун хаан Модьоҕолоох эбит. Күннүк Уурастыырап
[Бухатыыр] тоҕустаах дуолан хара атыыр Буруту сиэн баран, өлөн үллэ сытарын курдук, Модун буор модьоҕолоох эбит. Суорун Омоллоон
◊ Бурут кымньыы — былыргы баайдар киһини таһыйар кымньыылара. ☉ Старинный кнут (для телесных наказаний человека)
«Ырыа ыллаабыт» хайатын анныгар тимир бурут кымньыы дьөллүргэлээх, уот садаҕа кымньыы талбалаах Байбал Богучуоп уһаайбата көстөр. Эрилик Эристиин. Бурут хорҕолдьун — үрүҥ хорҕолдьун. ☉ Олово
«Эр бэрдэ эбит буоллаххына, Эккирэтэн киирэ тардыый, Куттас сордоох эбит буоллаххына, Суоллуу-сойуолуу да сорунума, Нохойдоон-оҕолоор!» — диэн баран, Буруолуур төлөннөөх Бурут хорҕолдьун буолан, Соҕотохто сур гынан, Суох буолан хаалла. Күннүк Уурастыырап. <Ыыс>-бурут тыл — олус күүскэ үөхсэр тыл. ☉ Сильное сквернословие
Этиһии өссө кэҥээн таҕыста. Үөхсэр ыыс-бурут тыллары ой дуораана тыа түгэҕин диэки охсон илдьэ бара турда. Эрилик Эристиин
«Омугумсах», «бурсуй» — диэбит Ордуос, балыыр уураахтар, Ол кэмҥэ миигин үөхпүт Эҥин бурут тыллаахтар.С. Данилов. «Күлэргэ, бурут тыллары булан этэргэ балайда сайдыбыт киһигин дии, бадаҕа», — диэтэ Ананий. М. Доҕордуурап
Сидьиҥ бурут тылынан Кирдиэлэтэ үөҕүүгүн Сэҥээрбэккэ бардым, сэгэриэм. Саха нар. той. IV
III
көр бурулҕан
Бурукка түбэспит бэс туораҕа долгуҥҥа эрийтэрэн сүтэ-сүтэ күөрэйэрин кэриэтэ, кини [Сеня] бүтүн ый мэлийэн баран, сындалҕаннаах айантан чоройо дьүдьэйэн, иэдэһэ хараара иһэлийэн төннүтэлиирэ. Софр. Данилов
Арыт күлүүс тылыныы, Эриллэр буруттардаах, Арыт хоруу кутарыныы, Дохсун долгуннардаах. Д. Таас