Якутские буквы:

Якутский → Русский

бурут

1) цикута; бурут от цикута; 2) перен. брань, ругань || бранный; бурут тыл бранное слово. ) буруттаа = разг. ругать, бранить кого-л. скверными словами.

Якутский → Якутский

бурут

I
буруй I диэнтэн дьаһ
туһ. Хаача ыт төттөрү-таары буруппут чубукуларын сүүрдэ сылдьан ытыалаата да, биири даҕаны охторбото. В. Протодьяконов
Кэнники испит ийэ эһэ хорос гына олоро түстэ, икки инники иһээччилэр мин диэки уун-утары ыстаннылар. Ытым кыыллар иннилэрин күөйэ түстэ... Бурутта... «ХС»
II
аат. Абааһы тайаҕар маарынныыр миэтэрэ сүүрбэ сэнтимиэтиргэ тиийэ үрдүктээх ууга, бадарааҥҥа үүнэр элбэх сыллаах силиргэхтээх дороххой от үүнээйи (ынах сүөһү сиэтэҕинэ ыалдьар, өлөр). Вех ядовитый, или цикута (многолетняя трава семейства зонтичных)
Биэстээх-алталаах Буор хара атыыр Оҕус Буруту сиэн баран, буугунуу-буугунуу Буору хаһа сытарын курдук Модурууннаах модун хаан Модьоҕолоох эбит. Күннүк Уурастыырап
[Бухатыыр] тоҕустаах дуолан хара атыыр Буруту сиэн баран, өлөн үллэ сытарын курдук, Модун буор модьоҕолоох эбит. Суорун Омоллоон
Бурут кымньыы — былыргы баайдар киһини таһыйар кымньыылара. Старинный кнут (для телесных наказаний человека)
«Ырыа ыллаабыт» хайатын анныгар тимир бурут кымньыы дьөллүргэлээх, уот садаҕа кымньыы талбалаах Байбал Богучуоп уһаайбата көстөр. Эрилик Эристиин. Бурут хорҕолдьун — үрүҥ хорҕолдьун. Олово
«Эр бэрдэ эбит буоллаххына, Эккирэтэн киирэ тардыый, Куттас сордоох эбит буоллаххына, Суоллуу-сойуолуу да сорунума, Нохойдоон-оҕолоор!» — диэн баран, Буруолуур төлөннөөх Бурут хорҕолдьун буолан, Соҕотохто сур гынан, Суох буолан хаалла. Күннүк Уурастыырап. <Ыыс>-бурут тыл — олус күүскэ үөхсэр тыл. Сильное сквернословие
Этиһии өссө кэҥээн таҕыста. Үөхсэр ыыс-бурут тыллары ой дуораана тыа түгэҕин диэки охсон илдьэ бара турда. Эрилик Эристиин
«Омугумсах», «бурсуй» — диэбит Ордуос, балыыр уураахтар, Ол кэмҥэ миигин үөхпүт Эҥин бурут тыллаахтар.С. Данилов. «Күлэргэ, бурут тыллары булан этэргэ балайда сайдыбыт киһигин дии, бадаҕа», — диэтэ Ананий. М. Доҕордуурап
Сидьиҥ бурут тылынан Кирдиэлэтэ үөҕүүгүн Сэҥээрбэккэ бардым, сэгэриэм. Саха нар. той. IV
III
көр бурулҕан
Бурукка түбэспит бэс туораҕа долгуҥҥа эрийтэрэн сүтэ-сүтэ күөрэйэрин кэриэтэ, кини [Сеня] бүтүн ый мэлийэн баран, сындалҕаннаах айантан чоройо дьүдьэйэн, иэдэһэ хараара иһэлийэн төннүтэлиирэ. Софр. Данилов
Арыт күлүүс тылыныы, Эриллэр буруттардаах, Арыт хоруу кутарыныы, Дохсун долгуннардаах. Д. Таас

ыыс-бурут

ыыс-бурут тыл — куһаҕан, куруубай тылларынан харса суох үөхсүү. Грубые, оскорбительные слова, брань
Дьахтар ыыс-бурут тылынан утуйа сытар киһини кэнэйдээмэхтии түһэн баран, хоһугар киирдэ. Н. Босиков
Этиһии өссө кэҥээн таҕыста, үөхсэр ыыс-бурут тыллары ой дуораана тыа түгэҕин диэки илдьэ бара турда. Эрилик Эристиин
Ыалга, эгэ, ыысбурут тылынан, маат-муут саҥанан кэпсэтиэҥ дуо, суох буоллаҕа дии. Хомус Уйбаан


Еще переводы:

иммэний

иммэний (Якутский → Якутский)

көр ымманый
Муора муннуктарыттан Улуу бурут тыаһа Куҥкунуу куугунуура. Сир кырыыларыттан Иэйэхсит иэйиитэ Иммэнийэн иһиллэрэ. С. Зверев

кэнэйдээмэхтээ

кэнэйдээмэхтээ (Якутский → Якутский)

кэнэйдээ диэнтэн тиэт
көрүҥ. [Августина Захаровна] саанан, ыыс-бурут тылынан утуйа сытар киһини кэнэйдээмэхтии түһэн баран, хоһугар киирдэ. Н. Босиков

лаҕырҕат

лаҕырҕат (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт. Эттээх ытыскынан тыастаахтык охсуолаа. Бить, шлёпать кого-что-л. мясистой ладонью плашмя
Былыргы дьахтар бар а х с а н , эрин санаатар эрэ, араас ыыс-бурут тылынан үөҕүүһү дуо, сирэйгэ лаҕырҕатыыһы дуо? В. Яковлев

туустаах

туустаах (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Туус булкаастаах, туус амтаннаах, тууһаммыт. Содержащий в своём составе соль, с солью, солёный. Туустаах уу. Туустаах балык.
«Оҕолоор, — учуутал илиитин уунна, — бу туустаах күөл». И. Данилов
2. көсп. Ыыс-бурут тыллаах, абалаах, бэтэлээх. Язвительно-насмешливый
Тылгыт суустаах диэбиппэр — этииҥ туустаах диэтилэр. Күннүк Уурастыырап
Мин куорат сонунуттан саамай туустааҕын кэпсии турдахпына, кини биэстэ-алтата сыҥааҕырдаан айаҕа аппайда. «ХС»
Туустаах тумус — киһини кыһытарабардар, ыыс-бурут тыллаах-өстөөх киһи. Человек, отличающийся злой насмешливостью, желанием уязвить
[Суодалба Уол саҥата] Абалаах айах айдаана иһилиннэ, Туустаах тумус Чугдаана иһилиннэ. П. Ойуунускай
Сорох туустаах тумустаахтар этэллэринэн, Болот аҕата суостаах тойоҥҥо дьаамсыгынан анаммытын иһин бэйэтин уолчааныгар, Болокко, махтаныахтаах эбит. Н. Заболоцкай
Туустаах балык кор балык. Туустаах балык сиэтилэр

чаҕыйыы

чаҕыйыы (Якутский → Якутский)

чаҕый диэнтэн хай
аата. Чаҕыйыы аан бастакы ойбонноруттан саҕаламмыта: мастара уу түгэҕин булбатаҕа, сүүрүк күүһүттэн дьигиҥнии-дьигиҥнии, муус аннын былдьаспыта. В. Яковлев
Уулаах [киһи аата] Саһааннааҕы кытта сааһыгар ыыс-бурут тылынан хаадьыласпыт буолан, туох да чаҕыйыыта суох хаадьылаата. Эрилик Эристиин
Бэрт ааппытыгар соруйан боруобалаһа кэлбит киһи буоллаҕа диэннэр, чаҕыйыы буолбут. «ХС»

ыыс-куруһун

ыыс-куруһун (Якутский → Якутский)

ыыс-куруһун тыл — ыыс-бурут тыл диэн курдук
Эмээхсин барахсаны ыыс-куруһун тыл этин-хаанын алдьатта. А. Софронов
[Сүөкүлэ:] Оннооҕор эһиги бааргытына туттуммат, туоһу суоҕар миигин ыыс-куруһун тылынан куппута. И. Гоголев
Суостаах ыыс-куруһун тыллар биһиги үрдүбүтүгэр тобурахтыы кутулуннулар. М. Доҕордуурап

абалаах

абалаах (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Туустаах хабархай; солохтоох (уу). Соленый, щелочной (о воде). Абалаах — Мэҥэ-Хаҥалас улууһугар баар тунаархай өҥнөөх туустаах уулаах, аттыгар оннук ааттаах биллэр куруортаах күөл аата
Алдьархайдаах аан-өлүү аарыктаммыт, Абалаах аһыы байҕал алыҥнаах, Чэлгиэн сата саатаабыт Чэҥ муус сиксиктээх Кыйыра-кырылыы көтөр Кыһыл кумах кырдайдаах Аан дойду айыллыбыта үһү. П. Ойуунускай
2. Сүлүһүннээх бурут оттоох. Имеющий ядовитое растение, цикуту, сурепку. Бу күөл тулата абалаах

хобугунай

хобугунай (Якутский → Якутский)

субул. тыас туохт.
1. Олус түргэнник уонна чуолкайа суохтук саҥар. Говорить очень быстро и невнятно, лопотать
[Таракаанап] Тула көтөн тутугунайар, Тылбай-өспөй буолбахтыы Татыгынайар, хобугунайар. Р. Баҕатаайыскай
2. көсп., кэпс. Сураҕы-садьыгы, хобусиби тарҕат. Сплетничать, судачить, распространять слухи
Уостаах-тиистээх барыта күтүөппүт бэрэссэдээтэл буолар диэн хобугунайбыта. Н. Апросимов
Төрүкү да түктэри сиэрдээх, ыыс-бурут тыллаах Айбарча бу көрбүтүн туох да харыыта-харгыһа суох кулгаах аайы хобугунайбыта. Айысхаана

балыыр

балыыр (Якутский → Якутский)

  1. аат. Кими эмэ онно суоҕунан, сымыйанан холуннарыы, сымыйанан буруйдааһын. Клевета, порочащая кого-л., ложное обвинение кого-л. в чем-л. «Ити барыта сымыйа!» – Маайа хара балыыртан абаккаран, хараҕын уута кууран хаалар, куолаһа кытаатар. Н. Якутскай
    Эрдэттэн да сэрэйиэ эбит – маннык хара балыырга түбэспитин, дьүөгэлэрэ киниэхэ кэнникинэн тоҕо эрэ тоҥкуруун, көһүүн буолан испиттэрин. С. Федотов
    Арбана хайҕаннахпына – Дойдубар талаһабын, Балыырга баттаттахпына – Дойдубар талаһабын. С. Данилов
    Ол гынан баран, чахчы балыыр эмиэ суохха дылы, тойон барытын сөпкө аахсыбыкка дылы. Амма Аччыгыйа
  2. даҕ. суолт. Хоптоох, холуннарыылаах, буруйдааһыннаах. Клеветнический, обвинительный
    Хаххалыыр хара санаа – халбарый, Күлүктүүр күтүр санаа – күрэн, Баттыыр балыыр санаа – бар. А. Софронов
    «Омугумсах», «бурсуй» диэбит Ордуос, балыыр уураахтар, Ол кэмҥэ миигин үөхпүт Эҥин бурут тыллаахтар. С. Данилов
иэйии

иэйии (Якутский → Якутский)

  1. иэй диэнтэн хай. аата. Этэр тыл эриэккэһэ уонна сүрэх иэйиитин эрчимэ тус-туспа төрүттээх буолуохтарын сатаммат. Амма Аччыгыйа
    Дьахтар иэйиикээн иэйиитин иэйэ, туойукаан туойуутун туойа, арҕаа халлаан алын сайыытын диэки баран эрэр саҥата иһиллибит. Эрилик Эристиин
    Муора муннуктарыттан Улуу бурут тыаһа Куҥкунуу куугунуура. Сир кырыыларыттан Иэйэхсит иэйиитэ Иммэнийэн иһиллэрэ. С. Зверев
  2. Киһи ис дууһатын араас уларыйыыта, хамсааһына, эймэниитэ. Проявления, движения человеческой души
    Киһи өйө-санаата, киһи иэйиитэ этиэхтэн эгэлгэ элбэх өрүттээх, үтүмэн үгүс өҥнөөх-дьүһүннээх. Софр. Данилов
    Бу наҕыл чуумпу киэһэ дьикти ырыа кэрэкий тылларыныы миигин кууспут нуһараҥ иэйии Аайаҕа эмиэ киирбитэ буолуо дуу? Далан
    Поэзия диэн ол-бу быһылаан, от-мас туһунан буолбакка, киһи санаатын, киһи иэйиитин күөртээһин буолуохтаах. В. Яковлев
    Олох бастакы сибэккитэ - бастакы таптал. Бастакы, сатаабатаргын да ис дууһаҕын уматар истиҥ уураһыы... урут хаһан да билбэтэх сылаас, сырдык, үктэнэн турар икки атаҕыҥ ийэ сиргин да билбэт буолар истиҥ иэйии... Э. Соколов