Якутские буквы:

Якутский → Русский

балыыр

клевета, оговор; балыырга түбэс = стать жертвой клеветы.

Якутский → Якутский

балыыр

  1. аат. Кими эмэ онно суоҕунан, сымыйанан холуннарыы, сымыйанан буруйдааһын. ☉ Клевета, порочащая кого-л., ложное обвинение кого-л. в чем-л. «Ити барыта сымыйа!» – Маайа хара балыыртан абаккаран, хараҕын уута кууран хаалар, куолаһа кытаатар. Н. Якутскай
    Эрдэттэн да сэрэйиэ эбит – маннык хара балыырга түбэспитин, дьүөгэлэрэ киниэхэ кэнникинэн тоҕо эрэ тоҥкуруун, көһүүн буолан испиттэрин. С. Федотов
    Арбана хайҕаннахпына – Дойдубар талаһабын, Балыырга баттаттахпына – Дойдубар талаһабын. С. Данилов
    Ол гынан баран, чахчы балыыр эмиэ суохха дылы, тойон барытын сөпкө аахсыбыкка дылы. Амма Аччыгыйа
  2. даҕ. суолт. Хоптоох, холуннарыылаах, буруйдааһыннаах. ☉ Клеветнический, обвинительный
    Хаххалыыр хара санаа – халбарый, Күлүктүүр күтүр санаа – күрэн, Баттыыр балыыр санаа – бар. А. Софронов
    «Омугумсах», «бурсуй» диэбит Ордуос, балыыр уураахтар, Ол кэмҥэ миигин үөхпүт Эҥин бурут тыллаахтар. С. Данилов

Еще переводы:

оговор

оговор (Русский → Якутский)

м. балыыр, хоп, холуннарыы.

балыйыы

балыйыы (Якутский → Русский)

см. балыыр; сымыйанан балыйыы ложное обвинение.

санаарҕат

санаарҕат (Якутский → Якутский)

санаарҕаа диэнтэн дьаһ
туһ. Баттыыр балыыр санаа бар, Ынчыктыыр ыар санаа ыһылын, Санаарҕатар саппах санаа сайҕан. А. Софронов

силиэстийэлиир

силиэстийэлиир (Якутский → Якутский)

даҕ. Силиэстийэ ыытар, оҥорор. ☉ Следственный
Партком уураах таһаарар: …… силиэстийэлиир уорганнар абаарыйаны өссө ырытыһалларыгар көрдөһөргө. Н. Габышев
— Алҕаска балыыр буолуохтаах. — Силиэстийэлиир тэрилтэлэр быһаарыахтара. Н. Борисов
Киэҥ айдаан буолар, Иркутскайтан силиэстийэлиир хамыыһыйа кэлэр. И. Аргунов

хоодуоттук

хоодуоттук (Якутский → Якутский)

сыһ. Хорсуннук, саллан-толлон турбакка. ☉ Храбро, смело
Көрбүтүм кырдьыгын балыырга Былдьатан турар киһини. Үрдээн көстүбүтэ харахпар Тулалыыр эйгэтиттэн ол кини Холус сымыйаҕа хардарсан Хоодуоттук киирсэ турбута. М. Ефимов
Үүйэ Валерий Ивановиһы хоодуоттук тоҕоноҕуттан тутта, иэдэһинэн бүлгүнүгэр сыстан истэ. Л. Попов

бэчимэ

бэчимэ (Якутский → Якутский)

аат. Муҥханы, оҥочону тардар уһун, бөҕө быа. ☉ Бечева ´ (крученая веревка, с помощью к-рой тянут невод, лодку и т. д.)
Муҥхаларын ийэтэ саҥардыы чардааттан сүтэрин кытта, туохтан да иҥнибитэ биллибэккэ муҥхалара биирдэ чугурус гына түһэр да, икки бэчимэтэ иккиэн быстан хаалаллар. Саха сэһ. II
Биэстииалталыы хоно-хоно, уһун хойуук оҥочолорун балыгынан толорон, бэчимэнэн тардан, бэйэлэрин үрэхтэрин өксөйөн тахсан, дьиэлэрин анныгар тохтууллара. Болот Боотур
[Силип:] Балыыр, хараҥа балыыр. Бии үнүр райсоюзтан бэчимэнэн таһаҕас таһыстым. Л. Габышев
◊ Бэчимэ тардыһыы — икки бөлөххө хайдыһан, уһун бөҕө быаны икки өттүттэн тардан, бэйэ-бэйэни соһон ыларга күрэхтэһии. ☉ Перетягивание каната. Кулууп саалатыгар бэчимэ тардыстылар

көлөһүннээһин

көлөһүннээһин (Якутский → Якутский)

аат. Атын киһи үлэтин төлөбүрэ суох туһаныы. ☉ Эксплуатация чужого труда
Чабырҕах үөскээбит төрдө кистэлэҥ санааны кубулдьутан этиигэ сытар. Маннык ньыма кылаассабай уопсастыба, баттал, көлөһүннээһин үөскээбитин эрэ кэннэ наадалаах буолуохтаах. Саха фольк. Ыар баттал, хара балыыр, күүстээх көлөһүннээһин хара дьайын амсайбыта. И. Бочкарев. Кулуттааһыннаах тутул дьоҥҥо баһаам элбэх алдьархайы аҕалбыта: амырыын көлөһүннээһиҥҥэ, ынырык атаҕастабылга, хаан тохтуулаах, алдьатыылаах-кээһэтиилээх сэриилэргэ умса анньыбыта. КФП БАаДИ

үнүргүттэн

үнүргүттэн (Якутский → Якутский)

сыһ. Үнүр буолбуттан ыла билиҥҥэ диэри, үнүргү кэнниттэн. ☉ С недавних пор, с того времени
Үстүүн, эһэҥ туһунан Үнүргүттэн кэпсиигин — Бардам-дохсун майгытын, Баттыгаһын, балыырын. Күннүк Уурастыырап
Үнүргүттэн эҥин сиэдэрэй аты миинэ-миинэ бэрт мааны баҕайы киһи киирэр-тахсар этэ. Н. Түгүнүүрэп
Үнүргүттэн дьоно көһөрүөх буолан кэпсэтиһэн көрө-көрө, уһатан-кэҥэтэн испиттэрэ. «ХС»

үтүрүйүү-хабырыйыы

үтүрүйүү-хабырыйыы (Якутский → Якутский)

үтүрүй-хабырый диэнтэн хай
аата. Кууһума, төһө да балыырга түбэһэн кыһыйдар, кырдьыгын эккирэтиһэ соруммата. Урукку үтүрүйүүнү-хабырыйыыны тулуйа үөрэммит үөрүйэҕинэн, таһыгар таһааран айдаарбакка, иһигэр иҥэринэн кэбистэ. Тумарча
Феодальнай хара баттал уонна национальнай үтүрүйүү-хабырыйыы Украина үлэһит бааһынайдарыгар ыар ындыы буолан сүктэриллибитэ. «Чолбон»
Дьэ, Енисей кыргыыстара ити курдук олордохторуна, кинилэри монгуоллар үтүрүйүүлэрэ-хабырыйыылара буолбут. БИГ СБСК

балаҕаннан

балаҕаннан (Якутский → Якутский)

туохт. Балаҕаннаах буол, балаҕанна тутун. ☉ Иметь, построить юрту
[Миитэрэй] Икки сыл бэйэтин баһын билинэн, икки ынахтанан, сабыс-саҥа балаҕаннанан, сайынын оттоон, кыһынын бултаан арай син ыал буолбута. М. Доҕордуурап
Сүүтүксүүтүк сыарҕаланан, сап өтүүлэнэн, иннэ олгуобуйаланан, балаҕан аҥаара балаҕаннанан, хоспох аҥаара хоспохтонон Бүүкээнниир Ыаһах эрэйдээх олорбута үһү. Саха фольк. [Дьадаҥы киһи] Батталга, балыырга сылдьан, Бара-кэлэ сатаан Бадарааннаах маар баһыгар Бал бааччы мас балаҕаннаммыт. Эрилик Эристиин