аат., кэпс. Тугу эмэ ылыммакка утары этээччи, утарылаһааччы. ☉ Противник, оппонент. Кыра дьон баайтан симиттэрэ, куттанара бэрт буолан, баайы утары мөккүһээччилэргэ - - к ө м ө л ө с п ө т. Эрилик Эристиин. [Губком — Бараховка:] «Наука кылаассабай буолар» диэн тиэмэҕэ тыл этэригэр сорудах биэрбит. Итиннэ утары мөккүһээччилэринэн духовнай семинария урукку учууталлара …… сылдьыахтаахтар эбит. «Ленин с.»

сов. и несов. что 1. (отразить удар) киэр оҕус, хардар, утар; 2. перен. (опровергнуть) хардар, хардары эппиэттээ; парировать доводы оппонентов оппоненнар этиилэригэр хардар.

аат.
1. Кимиэхэтуохха эмэ өстөһөр, утарылаһар киһи. ☉ Тот, кто противодействует кому-чему-л., враждебно настроен против когочего-л., неприятель, противник
[Лааппыларгын, ыскылааккын] Уоттаатаххына, өрөбөлүүссүйэни, саҥа былааһы утарсааччы быһыытынан, ытыллыаҥ! — Иван Усов, олус абаран-сатаран, өссө ордук дьорҕойон турар. Н. Якутскай
Айымньыга …… дьон-сэргэ бэйэлэрин утарсааччыларын — баайдары утары өйдөрө-санаалара уһуктан барыыта …… итэҕэтиилээхтик арыллар. «Чолбон»
Пьердээх Долохов дьыалалара сабыллыбыт, дуэль туһугар ыраахтааҕы ол кэмҥэ олус кытаанахтык туттарын үрдүнэн, икки утарсааччылар бэйэлэрэ даҕаны, секунданнара даҕаны, буруйдаммакка хаалбыттар. Л. Толстой (тылб.)
2. Кимиэхэ-туохха эмэ харгыстаһар, мэһэйдэһэр-туорайдаһар киһи. ☉ Тот, кто препятствует, мешает кому-чему-л., недоброжелатель, противник
Сүөһүнү көрүү — биһиэхэ саамай ыар үлэ. Ол үлэҕэ чэпчэтии оҥоһулларыгар утарсааччы кимий? Биһиги аҕабыт, күтүөппүтүнүүн! Л. Попов
Оннук мунньахтарга холкуос тэриллэрин утарсааччылар ордук дьорҕойоллор. И. Никифоров
Кырыс сир туһунан истиэхтэрин да баҕарбат уордаах утарсааччыларынан …… антипартийнай бөлөх кыттыылаахтарын эрэ ааттыахха сөп. Л. Брежнев (тылб.)
3. Кими эмэ кытта мөккүһэр, тылынан аахсар киһи. ☉ Тот, кто спорит по идейным соображениям, оппонент, противник
Платон Алексеевич түмүк тылын саҕалыырыгар кыыһырыан оннугар киэҥник мичээрдээн кэбистэ уонна …… чиҥ-чиҥник уурталаан, сүгэ-балта курдук түһэртээн, этэн киирэн барда. Ол былаһын тухары кини бэйэтин утарсааччытын кыратык да хооруйар, өһүргэтэр тылы туттан көрбөтө. Н. Заболоцкай
Марксизмы кириитикэлээччи Бернштейн кутталлаах утарсааччы. М. Прилежаева (тылб.)
[Сперанскай] ардыгар олох чахчылаах соруктарын толорор дьаһаллаах киһи буолан, күдээринэ үтүөҕэ баҕарааччылары сирэр, ардыгар кыһыылаах элэктээччи буола охсон хаалан, утарсааччыларын сүөргүлүүр. Л. Толстой (тылб.)
4. Күрэхтэһиигэ, тустууга илин былдьаһар, күрэхтэһэр киһиҥ. ☉ Соперник в состязании, борьбе, противник
Аны үгүс утарсааччытын көрүөх бэтэрээ өттүгэр өттүктээн охтордо. У. Ойуур
Дьэ эбитээ! Кэтэспитэ кэллэ! «Ыалдьан» олорор тустууга утарсааччытын чыпчылыйыах түгэнигэр тиэрэ хатыйан түһэрдэ. И. Семёнов
[Тустууктар] утарсааччыларыгар сытыытык киирэн, сыста түһээт, өмүтүннэрэн быраҕыылара — саамай сөбүлүүр куоһурдара. ССТ

1) пинать, лягать; атаххынан тэп = пнуть ногой; ыт да тэппитин саҕа суох погов. слабее, чем собака лягнула (обычно говорят, насмехаясь над беспомощными действиями своих противников, оппонентов); 2) вытягивать, протягивать (ноги); атаххын тыылыы тэп = с усилием вытянуть ноги; 3) перен. биться (о сердце); 4) перен. разг. бить на далёкое расстояние (о ружье); мин саам ыраах тэбэр моё ружьё далеко бьёт; 5) перен. разг. сбивать кого-л. (с правильного пути); 6) в сочет. с нареч. означает результат действия: аччаччы тэп = встать расставив ноги; тоҕо тэп = опрокинуть что-л. ударом ноги; тэбэн көрбөккө утуй = спать крепко, спать крепким сном; тэбэн көрбөккө барда убит наповал (о животном, звере); тэбэн туран беспрестанно; күнү быһа тэбэн туран үлэлээтим я с утра до вечера работал без передышки.